türkiş garfucius

democracy? who wants to be a homo?

2010-02-03T04:27:00.000-08:00

at least one theory of politics (1) maintains that over half a century of cold war which allegedly divided the world between the u.s.a. and the soviets, was sort of a mutually beneficial arrangement that consolidated the hegemony of each side within its camp, and of the relative preponderance of the u.s. between the two. when the “arrangement” outlived its usefulness, the system collapsed and the wall fell.

that sense of “mutual in domicile beneficiarism” washed over me as i was browsing through the paper this morning. in hurriyet, ahmet hakan coskun, who transferred (according to some, converted) to the mainstream from “militant” islamism, commented that premier tayyip erdogan’s wife emine hanım was discouraged from visiting a patient lying in a military hospital because of ther turban she wears. coskun complained, if the spouse of turkey’s head of government can be banished from an official institution under her husband’s command, it is moot to speak of any threats from “civilian fascism” (2) in that country.

in another, adjacent comment, coskun also wrote that being as closely affiliated with erdogan’s akp as possible “serves one to come forth in government contracts, coveted appointments, to rise to positions, to get on to the (prime minister’s) airplane (3), to be included in the nouveaux riche class and to become elected for offices”.

knowingly or unwittingly, the ex (or crypto?) islamist columnist painted identical triangles with the cold war and the civil cold war in turkey; between two separate and discreet domains where, seemingly. “the twain ne’er meet”.

to the civilized western mind. conditioned in organized, cartesian parameters, the unending chaotic, repetitive and grossly counterproductive struggle between turkey’s military and political élites may seem too complex. i do recall reading dispatches of foreign correspondents that still naively depicted the akp as a veteran of democracy and freedoms – even claudia roth thought so at one time, though she seems to have wisened up now.

it’s garfucius’s duty to clarify: in the third and a half world, where ordinary people and their government officials are unable to manage even traffic, the simplest social organization of the homo sapiens, democracy can not elevate to the status of a consumer good in high demand (4).

hence, the seemingly democratic or secularist skirmish is nothing more than an ice cold game of grab-their-power-do-not-relinquish-yours.

naturally, it is a lose-lose game… tayyib efendi,rosy and co. wish for an army at full abeyance to them and mainly, if not only them. the generals and their cohorts would love a government that upholds a 1920’s style étatisme, under military auspices, where the state controls everything, including the decisions of who will “come forth in government contracts, get appointed to favored posts, rise to positions, get on to the (prime minister’s) airplane, be included in the nouveaux riche class and be elected for office”.

even the “religious approach” the sides adopt is similar – only, tayyib efendi,rosy and co. favor a fervent pro-islamic parlance whereas the militarist – étatist clan affects a decorous, epic, kemalist-nationalist discourse.

and a real, working democracy, a true rule-by-law that actually will do away with the paranoid fears and anxieties as well as the vested privileges of both sides in our civil cold war, is still as far as a rainbow to walk under.

also, as unreachable as it is undesirable – in turkish folk lore, your sex will change if you walk under the rainbow. in case accidents occur – and in the third and a half world, they are prone to, it is safer to stick to whomever and wherever you are… after all, who wants to be a homo?

-------
(1) chief proponent, robert cox; criticized – not so justly – for failing to explain why and how then, the wall fell; actually explained before 1989 by immanuel wallerstein with the global spread of the capitalist modern world system and the inability of the socialist bloc to keep up with its economic and (geo)cultural appeal.
(2) basically though, fascism is civilian in origin – both mussolini and hitler created their own loyalist armies. even franco’s falangistas can essentially be considered civilian militias. İt is more after the sprout of post-colonial states in the third world that the distinction between fascist militia and utterly militarist military juntas faded; with each and every bandung member going through or still suffering from authoritarian regimes. actually, i think the term, which apparently is gai,ning some permanence in our vocabulary, should be converted in english as civilian authoritarianism.
(3) to be able to fly with erdogan on his designated jet is indeed a door opener for business”men” on the rise and budding or established supplicants in the media.
(4) in the very early 1950s, the colossal research work “the authoriatarian personality” was swiftly swept under the carpet when it unearthed severely unpleasant fascistic traits in a good number of americans; including antisemitism. however, the study indicated that authoritarian or fascistic rule is not possible without a consenting public. just take a look at iran to see how true it is… and oh, please, the greens are fighting ahmadinajad extremism, not oppression in general by an islamist regime.

toyota ile yola çıkmaca

2010-02-02T07:01:00.000-08:00

dünyanın dört bir tarafında toyota marka otomobiller gaz pedalındaki bir arıza dolayısıyla geri çağırılmakta. kriz ile sarsılan japonya’nın bu endüstri devinin itibarı da, rüzgârda kalmış köprü gibi gıcırdamakta. hele honda da sınırlı sayıda aracı geri toplamaya karar verince, kaşlar iyiden çatıldı.
toyota’nın acıklı hali tüm dünya medyasında ilk haberlerden. türkiye’de ses yok. oysa, toyota’nın global üretim üslerinden biri olarak, konuyu herkesten daha yakın takib etmemiz menfaat icabı değil mi? üstelik, hatırı sayılır aded toyota da yollarımızda fink atmakta. söz konusu ârıza da, sadece sürücüyü değil, diğer araç ve yayaları, yâni geçtik üçüncüleri, onüçüncü şahısları bile hayatî tehlikeye atacak nitelikte.
ama ne sabancı bünyesindeki firmadan ses çıkmakta, ne medya konuya ilgi göstermekte, ne yetkililer ciddîye almakta. hayatı ile kumar oynanan, bir türlü vatandaş olmayı öğrenememiş, dolayısıyla tüketici de olamamış yurdum insanı tüketici de bermûtâd, hakkını arayıp “hooop birader... amerikalı, avrupalı aracını yaptırmak için kuyrukta, onlarınki can da bizimki patlıcan, bizim arabalar tabut adayı mı?” diye sormaya üşenmekte.
gâvurun daha gıkı çıkmadan, muhtemel ârıza yüzünden tek kaza dahî olmadan önce toyota’nın atılıp da amerika ve avrupa daki arabaları toplaması, oralarda tüketici (dolayısıyla hukuk, dolayısıyla vatandaşlık) bilincinin düzeyininn yüksekliğinden. hukuk sisteminde insana verilen değerden ötürü, bir aksilik vukuunda mahkemelerin firmanın belini kıracak tazminat miktarlarına hükmedebilme ihtimali, kaytarma güdüsüne yer bırakmayacak kadar zorlu.
eeeee çelebi... hangi hukuk ustası ile konuşursan konuş; söyler: üçbuçukuncu dünyada ise ilke, “kimsenin tazminat ile zengin olamayacağı”dır. onun için de bacağı kopana bin, gözü çıkana binbeşyüz lira tazminata hükmeder “mülkün temeli” adaletin mahkemeleri.
sebeb de bellidir: hukuk düzeni oluşturulurken, ortada tazminata konu olabilecek bir kusurda bulunabilecek tek odak mevcuttur: devlet. dolayısıyla, her evresinde devleti, yâni, “mülkü” gözetmek ve korumak amacını güden hukuk ve adalet örgütlenmemiz, devletin vatandaş olamayan kullarını “bizde bunlardan çok var” mantığı ile bir güzel harcamıştır. teb’a da uysal olunca, amerikalı ve avrupalının canını kurtarmak için anında zıplayan toyota, üretim üssü yürkiye’de bir bilgilendirme, müşterisini rahatlatma, halkla ilişkiler vs. kampanyasını bile çok görmüştür.
haydi bakalım toyotacılar... garfucius hayırlı yolculuklar diler.

disantiestablishmentarianism a la tayyib efendi

2010-01-29T06:00:00.000-08:00

garfucius hasta. ne zamandır klavyeden uzak kaldı. bu arada üçbuçukuncu dünya da, nev-i şahsına mahsus mâkus talihinin tarihî habis motoru girdabın içinde, çalkalandı, durdu.

türkiye’de çooook öncelerden, haydi kimsenin hatırlamadığı, askeriyeyi kışlasına hasretmek fırsatının göz göre göre kaçırıldığı 1975 “lockheed – northrop” skandalını es geçelim de; en azından 1990dan sonra sık sık sorgulanmış olması gereken “askerî hegemonya” (1) mes’elesinin bilhassa da, siyaset meydanında durumlar sarpa sardıkça ısıtılıp, ısıtılıp sofraya sürülmesi, ve de sanki alabildiğine demokrat bir idare, bir avuç hürriyet aşığı diğerkâm mücerrid (gazeteci) üç beş de müderris (ders veren, halk ağzıyla, profüsür) eşliğinde, ülkeyi ve toplumu hadım eden militarist –despotik kalıpları yıkmaya soyunmuş gibi bir tablo sunulması da, bu âciz döneminde yakaladı garfucius’u... son fasılda, önce “kozmik” garabe zuhur eyledi; ardından da balyoz gümbürtüsü koptu. fırsat o fırsat,
millete artık evdeki mobilya kadar âşinâ ve banal gelen aynı gazeteci ve ulemâdan mürekkep makûle, üçbuçuk yurdum televizyasında, aynı klişe fetvalarını birbiri ardına ve de karşıtına sıraladılar, geldiler…

eee, çelebi... üçbuçukuncu dünyada aklın yekûnu âşikâr iken, ukalânın daha iyisini kande bulacaksın (2)?

her ne ise, umumiyet ile, işbu ukalânın hem-fikir olduğu anlaşılan nokta, askeriyenin ülke üzerindeki siyasî boyunduruğunun militarist rezâletler fâş oldukça, azıcık gevşediği, demokrasinin bir gıdım daha ferah nefes aldığı ve bu ortamda nihâyet cihet-i askerîye aleyhine taraf gazeteler aracılığı ile bâri, adlî kovuşturmalar yapılabildiği bâbında idi.

gayet tabii ki her sosyal gözlem gibi kısmen de olsa, doğru... ve lâkin, bu, hâlin sade bir veçhesi. ordu, epeydir gûyâ sivil ve meyli mâlûm odakların, hukûmet tarafından da alenen veyâ çaktırmadan desteklenen baskısı altında kıvranmakta. hattâ abuk-subuk anayasamıza alenen aykırı olduğu bilinen “askere sivil yargı” gibi bir kanun dahî, meclisten geçirilebilmekte (3).

yarım asırı mütecaviz bir zamandır, ihtilâl üstüne ihtilâl, olmadı azıcık harb okulu talebesi kışkırtmaca, başbakan, bakan, isyancı albay, binbaşı, çoluk-çocuk ve saire sallandırmaca, tank yürütmece; üstüne de bir tutam tekno destekli ihtar, mihtar derken; “yediği hurmalar karnını tırmalar” durumuna düşen; höööt deyince milleti sindirme yeteneği hayli azalınca da, hafiften panik tepkiler sergileyen kumanda kademesi, yediği sivilimtrak salvodan kaçınmanın çaresini, nisbeten kabuğuna çekilmekle aramakta.

washington darbeleri şu sıralar pek tasvib etmediğinden (4), meydan siyaset esnafına; muhalefet diye bir politik varlığa ratlanamadığı için de, bilhassa iktidara kalmakta.

gel gelelim, hürriyet kokuları saçması gereken bu “askeriyenin belini kırma siyaseti”, insanlara daha fazla serbestî sunmak değil, öncelikle tayyib efendi, gülsuyu ve şûrekânın, mutlak ve rakipsiz erkinin önünde dikilme potansiyeli taşıyan en güçlü ve tehlikeli odağı ehlî kılmak gibi bir hedef gözettiği yönünde şiddetli bir bir intibâ yaratmakta...

galibâ, iktidardaki “muhafazakâr” esvablı tutucu-tutunucu kadro açısından ideal olan, siyasî güce daha fazla hareket imkânı sağlayıp, yönetim karşıtlarının belini kıracak, iktidara karşı uysal ve taraf, diğer toplumsal kuvvetlere karşı da gaddar ve haşîn, “devrim muhafızı” kıvamında bir “yeni-çeri” (5) ordusu ihdas etmek... daha anayasası, yâni “esas teşkilât hukuku”, yâni toplumun ve devletin temel nitelikleri, ülke için ne tür bir demokrasi öngörüldüğü konusunda ilkeleri saptayan bir metin, bir “kovenant” üzerinde hiç bir oydaşma belirtisi dahî yok iken, cihet-i askerîyenin yeniden yapılandırılması, silahlı kuvvetlere revizyon, sınırlama getirilmesi vb. önerileri dillendirilmeye başladı bile.

benjamin disraeli’ yi bilenler bilir (6); en çok ingiltere’nin yahudi kökenli (çocukken anglikan olmuş) tek başbakanı olması ile tanınır. amma, türk tarihinin de önemli “belirleyici”lerinden biridir:

disraeli, ingiliz imparatorluğunun şampiyonlarındandır. majeste kraliçe victoria hazretlerinin dünya egemenliği uğruna, rusların balkan yarımadasından güneye doğru askerî ve siyasî nüfûz yayılmasını engellemek için, osmanlı’ya destek çıkılması gerektiğini savunmuş iktidarı süresince de o desteği sağlamıştır (7). meselâ, çar, ayastefanos’ta votkasını içerken, majeste kraliçenin hukûmeti araya girmiş, rus ordularının tuna ötesine çekilmesini zorladığı gibi, bulgaristan’ın bağımsızlığını da askıya aldırmıştır (berlin antlaşması). mukâbilinde, kıbrıs’a “hâmî” olarak “union jack”i çekmiştir, o da cabası...

yanî hırtlar vadisi veya türklere mahsus ve münhasır sair muâdil ilmî veyâ siyasî “görsel” (8) literatürde iddia edildiği gibi, imparatorluğumuz, düvel-i muazzama – en azından, bunların kapitalist kesimi tarafından – değil, ittihadcı ihtiraslar ve muhterisler yüzünden, kapitalist ittifaka önce biz saldırdığımız için yıkılmış, yok olmuştur.

gelgelelim, konumuz osmanlı değil, türkiye’dir ve az biraz da disraeli’dir...

benjamin disraeli, ingiltere’nin imparatorluk olmasının yolunu açan bir muhafazakâr politikacıdır. aman, muhafazakâr deyince, bizdeki mütedeyyin merkeziyetçi siyaset esnafı akla gelmesin... mâlûm, evropa’da, hattâ fransız ihtilâline de rağmen, muhafaza edilmek üzere sahip çıkılacak pek çok kültürel birikim olduğundan, sosyal kurumları yok etmek ve yahut yerlerine yenilerini ihdas etmektense, zamana uyum sağlayarak gelişmelerine elverişli bir toplumsal çevreyi yaşatmayı gözeten gelgelelim, “tutucu” ve tutunucu tutumlara da illâ ki yüz vermeyen politik akıma verilen addır “conservatism” (9).

nitekim, muhafazakâr disraeli, süveyş kanalına ortak olmaktan, rusya yayılmacılığına sed çekmeye, doğu ticaretini tekeline almaya vs. kadar kapitalist topluma şekil veren uygulamaların mimarı olmuştur; bunu yaparken de, kapitalizmin ilk şartı “serbest rekabet ve ticaret” yerine, korumacılığı da arslanlar gibi benimseyebilmiştir.

benjamin disraeli, batıda sekuler gelişimin başlıca formel safahatının temelinde yer tutan “disestablishmentarianist” mücadelede de yer almıştır. disestablishment, kısaca, devletlerin “resmî” kiliselerinin ve mümin kitlelerinin sahib oldukları “resmî” siyasî ve toplumsal imtiyazlardan arındırılıp, yalnızca birbirine eşit ve ayırımsız dinî müesseseler olarak faaliyet göstermelerini mecburî kılan laik sistemi mümkün kılan sekülarist-politik düzenlemedir.

doğaldır ki, ingiltere’de ve avrupa'nın başka yerlerinde bu akıma karşı çıkanlar da olmuştur. disestablishmentarianism muhalifi cereyana da, bir rivayete göre disraeli’nin uydurduğu deyimle, disantiestablishmentarianism (veyâ antidisestablishmentarianism) adı verilmiştir. işbu kelime, genellikle, ingiliz lisanında en uzun ikinci kelime olarak kabul edilir.

garfucius’a sorarsanız, bizdeki siyasî ve askerî – mülkî erkân arasındaki kavgadan da disestablishmentarianism makâmında nağmeler yükselmeye çalışmakta. gelgelelim, demokrasinin tüketicisi, dolayısıyla da dayanağı olan ama hukukunun ferağını siyasî sınıfa bağışlamaktan şikâyet de etmeyen demos’un kulağı bu musikîye pek de aşinâ olmadığından, ahengi, düzeni hayli bozuk sazlar, kakofonik sadâ vermekte...

demos’un en azından II. mahmut’tan beri ve de kesinlikle cumhuriyet devrinde, iktidar ile arasına muhtelif sedler çekilen ve mütedeyyin-tutucu-tutunucu karaktere bürünegelen bir kesiminden kaynaklanan yeni-elit bir zümre ise, asgarî sekiz yıldır, kaç asır boyunca hasret sonrası kavuştuğu siyasî gücü, mümkün ise de bir daha terketmemek üzere tedrîcen tümden kendine mal etmek uğraşı ile meşgul.

nüfus olarak da, iktisadî olarak da, bir tür kontr-modernist kültür olarak da epey semirmiş olan, üstelik siyasî tırmanış sürecinde, camiânın heterojen niteliklerini bir “silsile-i merâtib” (10) zarfında ikincil plana atabilerek bitişik bir mücadele cephesi sunmayı da başarabilen bu sosyal kesim, osmanlı’dan beri devletin ve iktidarın aslî sahibi, en azından muhafızı görünümündeki asker – sivil memurin, ve de devlet aracılığı ile onların elinden beslenerek geliştirilen iş, emek, medya vs. alanındaki “egemen” sosyal kuvvetlerden analarının ak sütü gibi helâl iktidar haklarını taleb etmekte.

bu açıdan, a-ke-pe önderliğinde bürokratik ve sair politik status quo odaklarına karşı sürdürülen kampanya, disestablishmentarianist bir karakter izdüşümü yaratmakta.

amma ve lâkin, iş bu gölge oyunu ile bitmemekte. topluma ve yönetişimine (11) dahil olmak amacına dönük, bu son derece meşrû çabanın üzerine kuşku gölgeleri düşmekte... çünkü tayyyib efendi, gülsuyu ve şürekânın yaptıkları yapacaklarının teminâtı ise, bu meşrûiyeti de “münhasıran” kendilerine yontacakları korkusu ortalığı bulandırmakta. a-ke-pe’nin 2002 seçimlerinden beri attığı her demokratik esprideki adımın, özgürlükleri genleştirmekten çok, kendi varlığını tehdid edebilecek tüm unsurları nötralize etmek, hattâ o özgürlüklerden yararlanmayı tekeline almak eğilimi, ciddî endişe yaratmakta. nitekim, baştan beri a-ke-pe’nin giriştiği, aklı başında hiç bir medenî kişinin karşı çıkamayacağı çok boyutlu (hayır! eksenli değil, sadece boyutlu!) dış politikadan, avrupa birliği üyeliğine veyâ kürt açılımına kadar, hemen hemen her düzenleme, kıçı üstüne oturmuş halde!

özetle, a-ke-pe’nin son dört yıldır “doğru işi yanlış yapmak” gibi bir illete dûçâr olduğu, bunun da islamcı tellerden çalan bir global politika kovalamaktan kaynaklandığını, çoğu gazeteci makûlesi bile anlamış bulunmakta!

bu ahvalde de, a-ke-pe usûlü disestablishmentarianism girişiminin “beygir dursun da suvâri değişsin” mantığından menkûl bir tür antidisestablishmentarianism ile netice bulması ihtimali hayli güçlenmekte. nasıl tayyyib efendi, gülsuyu ve şürekâ, demokrasiyi yalnız kendileri için ve kendilerine kadar istemekten maznun (12) iseler, askerî bâbdaki disestablishmentarianism sevdalarının da “kışlasından beni koruması gerekmedikçe çıkmayan ve hoşlanacağımı söylemedikçe dilini tutan, benim askerim, benim zâbitanım, benim kumandanım,” hırsını aşıp da, evrensel sivilizasyon ölçülerine ulaşabileceğini ummak hayâlperestîden ibaret görünmekte.

bunda şaşacak bir şey de yok... tayyib efendi’nin popularite değeri azaldıkça hatıralarına sığındığı “demokrasi kahramanları”, tahkikat komisyonu rezâletinin mîmarı, despotik eğilimleri acı kaderinin hüznü ile unutulan adnan menderes ile siyasî yasaklar aşkına seferberliğe çıkmış, “bir kerre delinmekle anayasaya bir şey olmaz” faciasının müellifi turgut özal.

gel de disraeli’yi ve o kadîr muhafazakâr siyaseti yağ kandili ile arama!

------------
(1) “hegemonya”, antonio gramsci nin işaret ettiği üzere, hakim taraf dışında hükmedilenin de hakimiyyet biçimine “rızâ” gösterdiği fikrini varsayar. ol sebeb ile, garfucius tarafından dillere pelesenk “vesâyet” yerine tercihan kulllanılmıştır. ayrıca o hegemonya 1982 anayasasının hukukî himâyesi altında iktidar ve nimetini, derece, kademe, atanmış ve de seçilmiş devlet yöneticilerine teşmil ettiğinden (kapsamına aldığı), mevcudu da dahil her hükûmet için dokunulmazlığa bürünegelmiştir. yukarıda da arz edildiği üzere, mevcudların derdi de hegemonya kırmak değil, nüfuz edemedikleri hegemonik erk alanlarının kale kapılarını zorlamaktır.
(2) hattâ, şimdi bunlar (nadiratta, kes’atta da olsa) kendilerine “ukalâ” diyerek iltifat ettiğim için bana hakaret davâsı bile açabilirler.
(3) tabii ki asker de, tüm diğer memurin de ezcümle vatandaş gibi sivil yargıya cevap vermelidir – askeriyenin görevin tabiatından doğan özel şartlarına mahsus düzenlemeler de şeffafiyet ilkesine kat’iyyen uymak zorundadır. pek alâ da, çoğunluk partisinde anayasanın acaip hükümlerini ve o hükümlere binaen anayasa mahkemesinin o tavşan kaç, tazı kovala modeli “askere sivil mahkeme” kanununu iptal edeceğini bilen, ön gören kimse yok mu idi? yoksa maksat körün gözüne parmak batırmak mı idi?
(4) aman, buna pek güvenmeyelim. merhum samuel huntington halâ haklı: “öğrenciler ve rahipler memleket yönetemez ama albaylar yönetebilir”. yemen, ırak, talibân ile détente falan derken, birileri üçüncü (karîne ile de üçbuçukuncu) dünyaya demokrasiyi yine fazla görebilir. en azından seçilmiş dikta şıkkının câzibesi giderek artabilir. ama bu başka konu...
(5) mâlûm, yeniçeri ordumuzun bir adı da “kapıkulu” idi.
(6) mâlûmatfuruş takılmayayım: bendeniz mülkiyeli olsam da, hazreti, siyasî tarihten değil, galiba daha kolej bebesi falan iken dinlediğim cream’in harika white blues-rock “klasiği” disraeli gears albumü dolayısı ile tanımış idim... cream? eric clapton, jack bruce ve ginger baker. who’s better?
(7) çelebi, memlekette altı kişiye bir kitap bile düşmüyor yılda! okuyacak değil ya milletim bir şey öğrenmek için... aptal kutularından birine bakacak.
(8) disraeli bu yüzden muhalefet ile karşılaşmış, rus düşmanı (russophobe) ve türk dostu (turcophile) diye adlandırılmıştı. kimileri, türklerin balkan hristiyan ahalîsine ettikleri eziyete rağmen (bkz. meselâ oscar wilde) disraeli’nin turkofil siyaset izlemesini antisemitik rusya’ya karşı yahudileri himâye eden türklere minnet duymasına bağlamışlardı. bu fasıl, gazze ve gazâ erbâbı tayyib efendi’ye ithaf olunur amma, garfucius işin aslında ingiltere’nin akdeniz hâkimiyetinin yattığı, realpolitik’in duygularla da desteklenmiş olabileceği kanaatinde.
(9) hazret kendi dilinden anlatsın: “i am a conservative to preserve all that is good in our constitution, a radical to remove all that is bad. i seek to preserve property and to respect order, and i equally decry the appeal to the passions of the many or the prejudices of the few.”
(10) rûtbe silsilesi, hiyerarşi.
(11) bu korkunç uydurukça kelimeyi kullanmam, ondan iğrenme hakkımdan vaz geçtiğim anlamına aslâ gelmemektedir!
(12) “zanlı” diye de türkçeden türkçeye çevirdiler; sanık...

apo nereden milletvekili seçilecek? garfucius dönüyooooorrr...

2009-08-26T03:51:00.000-07:00

eyi hoş gardaşlar da türk kürtleri nerede yaşıyor? iş bitince apo istanbul milletvekili mi olacak, antalya mı?

gördünüz mü? garfuciius dönmek üzere... azzzzz soona (*)...

-----
(*) aslı şu ki, garfucius zeytinyağı em dirilmiş yumurta sarısı gibi aynı bulamaçta dönüp durmaktan halâ sıkılmakta ve avdedi ağırdan almakta...

yaşasın erotizm! dikkat! garfucius dönüyor!

2009-08-23T03:35:00.000-07:00

eskimiş fikirleriniz ya atın, ya klasik renklere boyayın...

garfucius düşünülmemişin peşindeki çilesine dönüyor!

yaşasın sofizm!.. yaşasın peripatetizm!.. yaşasın erotizm!..

seçim analizi

2009-04-01T06:08:00.000-07:00

iki gündür güzîde medyamızda – normalde tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâya toz kondurmayanlarda bile – a-ke-pe’nin seçimden mağlub çıktığı izlenimini veren bir edâ sezilmekte. hattâ, beyaz türkler adına ama iktidarın gidişatına dur dendiği, ama haltçı fırka, (esasen de kılıçdaroğlu) ne idüğü anlaşılmasa da bir hareketi başlattığı ama da akla gelebilecek her hangi bir diğer neden için, bir zafer helvası tatmış da lezzeti damağında kalmış gibi bayram havası estiren muharrirler de var...

durun ya huuu, muhammed ummeti… tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ, tamam, bu secimlerde biraz geriledi ama ampulun söndüğü, patladığı falan yok, hala cayır cayır yanmakta…

hatta, hoşunuza gitse de gitmese de, 2009’da aldığı yüzde 38 oy ile, 2003’te tek basina iktidara geldigi döneme kıyasen, yuzde 4 kadar daha fazla (1) teveccüh toplamış durumda.

işin aslına bakarsanız, 2007’de de, eger ki askeriye muhtıra falan cakmamış olsa, bürokrat gurulardan 376 zırvalığı çıkmasa, anayasa mahkemesi politik değil hukukî karar alsa, cumhuriyet halt partisi askerin borusunu zurt zart öttürüp, rap rap yüyüyeceğine demokrasinin davuluna vursa ve sâhiden seçim kazanmak istermiş gibi bari yapsa, a-ke-pe mazlum görünümüne sokulmasa, gül bey’ in reis-i cumhur olma hakki baltalanmasa ve de özetle memlekette demokrasinin tek temsilcisinin tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ oldugu gibi yanlış üstelik de abuk bir intibâ yaratılmasa, a-ke-pe yuzde 47’leri ruyasinda bile goremezdi. bir çok kişi 2007 seçimlerinde ce-halt-pe ve her tür zindeliği kendinden menkûl kuvvetin faşizan ittifakına tepki olarak, en azindan 2003-2006 döneminde pek de kötü bir sınav vermemiş olan a-ke-pe’nin demokratik vaadine kredi açmıştı. Eğer lûtfeder, tayyib efendinin “herkesi kucaklamayı” taahhüd ettiği 2007 seçim zaferi konuşmasını hatırlarsanız, a-ke-pe’nin oy patlamasında o demokrasi umutlarının ve haltçılıkta somutlaşan zaptî yönetimlerden kaçınma iştiyâkinin payını da göz önüne almış olursunuz.

tayyib efendi,gülsuyu ve şüurekânın 2007 zaferi, tamamen ödünç oylara dayanarak o doruklara ulaşmıştı.

tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ, icraatta ise, vaad ettiginin tamamen aksini yaptığı, din, iman kisvesi altında bir tür diktatoryal hegemonya oluşturmaya giriştiği, demokratik kazanımları arttırmaya çalışacağına elde edilenleri zorla geri almaya başladığı için de, o oylar sahiplerince geri çekiliverdi. istatistiklerde görünen yaklaşık yüzde sekizlik gerilemenin tamamini değil ama bir kısmını bu şekilde geri çekilen ve halt partisine dönen laikçi demokrat oylar – ki, bazılarına gore bunlar beyaz türkler – ile açıklamak mümkün. yüzde iki civarında oyun da saadet peşine düştüğü söylenebilir. başka türlü söylersek, yerel seçim sonuçları oyların evlerine döndüğünü göstermekte. daha doğrusu, ev cihetine yolllandıklarını…

cumhuriyet halt fırkasının ayaklanmasına gelince… aritmetiğe vurursak, 2002 de aldığı ve 2007’de onca öcü masalı anlatmasına rağmen üç-beş dizyem ancak arttırabildigi yüzde 20lerde gezen oyu ile 29 martta yakaladığı yüzde 28 arasindaki farkta kılıçdaroğlu sendromu ile aslında oy vermeye gitmeyecek kişilerin sandık başına koşmalarını teşvik eden dinamiğin de küçümsenmeyecek rolü var.

bu meselenin ortada duran, bâriz yönü sadece. daha önemli nokta ise, türkiye’de demokrasi kavramını hakkıyla kavrayan ve yaşayan kitle, seçmenin ancak yüzde 10 unu oluşturan bu esnek ve hassas “demokrat azınlık”. ne yazık ki, halkımızın büyük kesiminin öyle ”demokratik sağduyu”, “özgürlük refleksi”, “vatandaşlık bilinci” falan gibi ulvî ilkeler kılavuzluğunda hareket etmedigi ortada. daha doğrusu, bu minvâl hassas teraziler ile hayatı tartan kitle, bütün partilerdeki “fanatik” ama demokrat sayılabilecek taraftarları bile katsak, tüm oy verenlerin yüzde 15’ini geçmemekte.

bu kitle, demokratik alandaki duraklama ve gerilemelerden, hukuk krizinden, partizanlıktan, şeffafiyet yoksunluğundan etkilenerek temel ilkelere gore siyasî tercih belirtebilen (2) bir seçmen kesimi oluşturmakta ve ideallerine gore, konjonktürün işaret ettiği en demokrasi yanlısı partiye yönelmekten çekinmemekte.

eğer a-ke-pe ve tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın politikalarını partizan, baskıcı, yolsuzluğa yatkın, hukuksuz ve anti demokratik bulduğu için 29 martta bu partiden uzaklaşan bir kitle varsa, iste o bundan ibaret. bu kitle, bugün için kılıçdaroğlu’nun kendi parti yyöneticilerini dahî ekarte edebilen temiz ve şeffaf siyaset söyleminden etkilendi. bu kitle yolsuzluk haberlerinin ayyuka çıkması, baskının artması vs., vs. üzerine a-ke-pe’den uzaklaştı; ama hâlâ da gidecek kesin ve güvenilir bir adres bulamadı…

türk siyasî geleceğinin aydınlığını oluşturabilecek yegâne seçmen kudreti, 29 martta (kısmen) halt fırkasına yatıya gitti. bu onun bir ev bulduğunu değil, tam tersine, iflâs edince çoluk çocuk kiliselere sığınan amerikalılar gibi, çaresizlikten ce-halt-pe den bile meded umacak hale düştüklerine işaret etmekte.

başta kılıçdaroğlu, medya ve diğer kaynaklarca dile getirilen yolsuzluk hikayeleri, seçmen yazım hileleri, muhtemel üç kağıtçıılıklar vs., bu “umut” yüzde 10-15lik kesiminin siyasî davranışını bir olasıılıkla etkiledi. geri kalan ve a-ke-penin çekirdek seçmenini oluşturan, çoğu ülke halkının yüzde 52’lik cahil ya da cehalet-bozar-diploma ile donanmış bölümüne ait olan kitle, eğer usûlsüzlük kendi tuttuğu tarafın çıkarlarını ihlâl etmedi ise, istifini bile bozmadı.

hem de iki tarafli bozmadı. ne a-ke-pe ile yolsuzluk vs. iddiaları dolayısıyla tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâdan vaz gecti, ne de buzdolabı, kömür, çek karnesi vs. gibi alenî siyasî ruşvetlere rağmen, a-ke-peye teveccüh gösterdi!

illere göre oy dağılımı, global ekonomik krizin henüz a-ke-pe oylarını düşüren bir etki yaratmadığı gözlemini destekledi. her hangi bir etken tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın oyunda düşmeye yol açtı ise, bu daha global kriz vurmadan bir sene önce başlayan türkiye’nin globalize olmasından kaynaklanan iflâs dalgalarından başka bir sey degildi. o etki de eğer tayyib efendi tulumbaci uslûbu ile krize posta koyacağına, üstüne atlayıp kendi politikasının hatalarını yıkacak bir kampanyayı becerebilseydi, çok da azalabilirdi. onun yerine, büsbütün davos fatihi havalarına girip krizin çarptıklarını, kredi kartı kurbannlarını falan beceriksiz ilân edip, “ananı da al git” havasını estirmeyi marifet sanınca, yüzde 2 den az olmayan bir oyu da eliyle çöpe attı.

---------
(1) akp 2003te yuzde 34.28 almisti.
(2) illâ ki de belirten değil ama belirtme yeteneğini taşıyan

anam, anam, anam...

2009-03-30T01:18:00.000-07:00

arabesk mikrobuna falan tutulmadım, hayır. ampul fırkasının muvakkaten çıktığı 2007 doralarından 2003 ovalarına avdetinin ciddî bir sebebine daha parmak basmaktayım.

zaman zaman bitirim ağzıyla konuştuğu için "eleştirilen" ulu ve âlî başvekil hazretleri davos nemesis'i tayyib efendi hazretlerinin kampanya evvelinde ve süresinde buyurdukları bir takım âmiyâne laflar, sandıkta geri tepti. hele ki aynı "karizma" (!?) ve popularite ışığında parlamaktan çok uzak bazı vukelâ da, vâliler, kaymakamlar marifeti ile ahalîyi paylamaya, meydandan kovmaya, tutuklatıp mapusa attırmaya falan kalkınca, ampulün halka ışık veren tarafına ciddî gölge düşüverdi.

yüzde 52 oranında ya cahil, ya da ancak cehaletbozar okumuşluk seviyesinde eğitilmiş aziz halkımız, tabii ki tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâya lûtuf ettiği teveccühü hukuk, demokrasi anlayışı, ab uyum kriterleri falan gibi konularda geriye düşülmesi nedenleriyle çekmedi. birinci sebep, tayyib efendi,gülsuyu ve şürekânın global değil (1), yerel iktisadî krizi hafife almaları idi. zâten darbe yemiş halkı, "bize sadık olanlar" ve "bizden olmayanlarla bize sırtlarını dönenler" diye mahalle takımlarına ayrıştırıp, ikinci gruptakileri, sırf onlardan bazı talepleri var diye "ananı al da git" muamelesine tâbî tutunca, epey bir oy "itelediler".

değişecekler mi? hayır.

neden?

bir başka yazıda...

-------
(1) kimse alınmasın, ayrıca son 10 yılda katedilen mesafeyi yadsıyor da değilim ama türkiye global ekonomi ölçeğinde cim karnında noktadan ibaret hâlâ.

kârdan zararın bakkal hesabı

2009-03-30T00:49:00.000-07:00

ulu ve âlî başvekil hazretleri davos ruhunun nemesisi tayyib efendi, seçim neticelerine üzülmüşler.

hattâ hafiften bozulmuşlar da ki, seçmeni nankörlükle "çağrıştıran" serzenişler, sitemler içindeler: hazret-i başvekil, tam 28 kerre teşrif buyurdukları antalya'nın kalkıp da kendi öz evlâdı domates deniz 'e oy vermesini, götürdüğü onca hizmetin (her halde fettah tamince'yi kastetmekteler!) halk denen o yıkanmamış, ağzı çorba kokulu kalabalık tarafından anlaşılamamasına yormaktalar, meselâ...

mutenâ ve güzîde medyamız da, tayyyib efendi, gülsuyu ve şürekâ'nın, bu neticelerden netice hâsıl edeceklerini ve siyasî gerilimin düşeceğini falan sanmaktalar; eğer sözlerini ciddiye alabilmek mümkün ise tabii.

halbuki ortada olağanüstü bir şey yok. ampul, 2007 genel seçimlerinde, askerî müdahalenin yarattığı voltaj patlaması yüzünden geçici olarak mum kapasitesinin üstünde parlamıştı, o kadar. voltaja yakın duran haltçılarla kurtlar da, 2007de çarpılmışlardı.

ampul, kendisi için çok fazla güç ile yanıp, voltaj da normal seviyeye avdet edince, ışığı da "normal" watt kudretlerine döndü. yâni, 2003 esas alındığında 2009 da sosyolojik açıdan kayda değer bir değişim olmadı.

değişim muhtemelen şimdi başlayacak ama... tayyyib efendi, gülsuyu ve şürekâ, 2007nin bir fırsat kârı, 2009un sadece kârdan zarar olduğunu anlamayıp, kaybettikleri kaygısı ile kaybetme paniği yaşayarak davranacak ve gücünün ötesinde işlere kalkışacak.

ovaya inmiş sel gibi, itici gücünü yitirdiği için de, sürüklemek yerine, önüne kattıığını çamura saplayacak...

esas faciaşurada:

memlekette, "gandi"ninki de dahil, yaygın bir siyasî sel felâketinin ardından, su baskınının önünü kesmeye kaadir örgütlü bir hareket olmadığı gibi, gönüllü tulumbacılar misâli, çamur ve selin önüne kum torbası yığmayı olsun becerebilecek toplumsal örgütlenme de yok.

eğer şu global kriz etkisiyle, avrupa birliği sevdasına yeniden yakalanır da, bazı şeyleri olması gerektiği gibi yapmaya başlarsak, iyi kötü idare edebiliriz de, kendi havamıza çiftetelli çevirmeye koyulursak...

türkiye'nin önünde çooook ciddi bir hukuk ihlâli, ihkâk-ı hak ve hukuk için mücadele devr-i dâimi var demektir.

haydi, iyimser olalım: hukuk, ortalık bulamaca dönünce hava kadar gerekli olduğunu insana hissettirir.

kim totoyu tuttu?

2009-03-30T00:17:00.000-07:00

bakalım milyonlarca dolarlık tekknoloji ve "devâsâ" insangücü ile çalışan poll şirketlerinin deli dana gibi memleketin dört bucağını gezerek oluşturdukları seçim tahminleri ile, yunanistan'daki ilim gurbetçisi garfucius'un berber, şoför, meyhaneci gibi "nabız tututcu esnaf" ile muhabbet şansı bile bulamadan yaptığı öngörüler karşılaştırmalı olarak gerçeği ne kadar kestirebilmiş:

basına göre "tarhan erdem’in yerel seçim için yaptığı tahminler tutmazken, anketlerin parlayan yıldızı a&g araştırma şirketi başkanı adil gür oldu". konda 26 mart yoklamasında şu sonuçları bulmuş: akp yüzde 47.9, chp yüzde 23.5, mhp yüzde 14.3

a&g ise, 21- 22 martta akp'nin yüzde 39.8, chp'nin yüzde 26.4, mhp'nin yüzde 15.7, dtp'nin de yüzde 5.3 oy alacağını kestirmiş

gurbetçi garfucius ne buyurmuş?

önce ampulün mumu: ne yapsanız da, a-ke-pe oyu, yüzde 40 civarından aşağı düşmez... bence yüzde 39 kadar alacak. ce-halt-pe, üç-dört puan yükselip, yüzde 25e yaklaşacak, kurtlu parti 17-18; de-te-pe yüzde 3.5-4 (alacak).

30 mart sabahı 0900 itibarı ile açıklanan sonuçlar: a-ke-pe yüzde 40.16, ce-halt-pe 28.18, kurtlar 14.79, kürtler 7.28.

-------
(1) bu arada itiraf edeyim ki, bodrum sonucunu bilemedim. daha seçimlere bir hafta kala, tesadüfen karşılaştığım (eski) başkan mazlum ağanı peşinen tebrik ettim. onun yerine mehmet kocadon kazandı - 500 den az oy farkı ile... iyi de oldu. mazlum'u da severim, mehmet'i de ama artık bodrum'un geleceğe daha açık, genç bir başkana ihtiyaç duyduğu ortada idi. endişem, kocadon'un salt müskebi tecrübesi ile bodrum'a en az 20 yıl gerisine düştüğü çağı yakalatabilecek dirâyeti gösteremeyecek kadar acemi olabileceği. kesinlikle yaparken öğrenecektir de, bodrum'un o kadarlık gecikmeye bile tahammülü olduğu şüpheli. bodrum esas rüşdünü ancak "belediye başkanı bodrum doğumlu olmalıdır" şeklinde özetlenebilecek o vahim ve şovenist fetişizmden kendini kurtarabilirse isbat edecektir.

seçim toto II

2009-03-20T02:38:00.000-07:00

ne zamandır yazmıyorum çünkü 20 küsur gün önce türkiye'de iken başladığım bir post, bilmem kaç kere orada, bir o kadar da burada teknik azizlikler yüzünden heder olunca, blog'a kızdım ve küstüm gibi oldu.

yunanistan'a gelmenin gazı ile dergiye (1) ve konferanslara bir şeyler çiziktirip, günde iki saat de yürümeye çıkınca, kendimi "köşe yazarı" gibi hissetmekten iyice sıyrıldım.

bugün şöyle bir program yaptım, daha önce söz verdiğim (!) üzere seçim toto oynayacaksam, fazla vaktim kalmamış. bari, açıklamalı bir tahmin attırayım dedim. oreste efendi mou:

önce ampulün mumu: ne yapsanız da, a-ke-pe oyu, yüzde 40 civarından aşağı düşmez... neden mi? ülke ahalîsinin yüzde 52 küsuru, ancak okur yazarlıktan başlayıp, ilköğretimin baş döndürücü zirvelerinnden mezun bir cuhelâ kütlesi bir kerre. ve n'olur, ömer seyfettin yutturduğunu sanmış, bizim "müesses nizam"da buldumcuk bulmuş; neredeyse bir yüzyıl, "ilim başka, irfan başka"diye diye, hiç bir şey bilmeden her şeyden anlayan bir nüfus yaratmış... siz lûtfedin, aslında halkımızın ne zekî, ne cevval ne saire ve saire olduğundan bana bahsetmeyin e mi?

öğrenim, ilim irfan neden mi mühim? bir şekilde şehire dolmak sûreti ile nisbî refaha da kavuşan böyle bir "köylü" kitlenin doğal psikolojik tepkisi, hayata arabesk yaklaşmaktır. sosyal ilişkilerinde tutucu ve tutunucu (2), ekonomik ilişkilerinde yırtık ve kuralsız bir girişkenlik (3) şeklinde kendini gösteren; felsefesi futbol spikerlerinden ve yazarlarından öğrenilmiş "top yuvarlaktır" sloganı seviyesini aşmayan bir arabesk. bu kütlenin cebi azcık para görüp, futbol takımını ve de siyasetçileri gereğinde az küfür de savurarak yâd edebiliyorsa, iktisadî ve siyasî hürriyeti de var demektir. hacı murat ile kural mural tanımadan gezerken tufalandığında trafik cezasından kaytarıp, hele kaçak elektrik de kullanabiliyorsa, oooh, kekâ...

sakın a-ke-pe dışındaki partilere oy verenlerin farklı oldukları gibi bir izlenim yaratmayayım; bütün demek istediğim, ampul'ün bu kitle için ışığının pervanelere göründüğü kadar cazip görüneceğini vurgulamaya çalışmaktayım. o kadar...

mevcut ortamda doğal kitlesi daha fazla da olsa, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ, toplam oyun bence yüzde 39 kadarını (4) ancak alacak. yüzde 39 (ve altı) ile 40 (ve üstü) arasındaki fark da, tabii ki psikolojik bir sınır. sınırdan geri düşülürse, başvekil sultan hazretleri tayyib efendi, "halkın" desteği sınırsızmış gibi rahat konuşamaycak artık.

ve de a-ke-pe, kaybetmeye başlayanların hırsı ile daha büyük siyasî risklere girmekten de çekinmeyecek.

işin aslına bakarsanız, ampuldeki mumun ferinin çooooook daha fazla kaçması gerekirdi. ancak, başta yukarıdaki doğal siyasî "symbiosis" olmak üzere, çeşitli sebepler seçmen ile a-ke-pe arasındaki menfaat ilişkisinin (5) kopmadığını göstermekte. özü zâten, kelle koltukta en fırsatperest cinsten girişkenliğe dayanan bir arabesk anlayışın yolsuzluk, partizanlık, kayırmacılık ve ulûfecilik gibi norm ve normal sapmalarını suç sayıp, siyasî tercih değiştirceceği umulabilir mi?

a-ke-pe oyları düşerse, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ krizi hafife aldığı için düşecek. orada da yanlış anlaşılmayayım aman, global krizi kötü yönettiği için değil, ondan en az bir yıl önce başlamış olan ve "a-ve-me" dediğimiz malllara dahî sinek avlatan yerel krizin suçunu, global olana yüklemeyi beceremediği için. tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın seçmeninin önemli bir bölümü, ağustos 2008de çoktan nefes darlıığı çekmeye başlamıştı bile - üstelik de istatistik veriler memleketi en gül bahçesi gibi gösterir iken.

ampulperest entelecent-ziyamızın ve diğer partilere küs olduğundan ışığa yönelenlerin a-ke-pe'ye demokratik sevdaları da büyük ölçüde bittiğine göre, iki puan kadar bir kaybı da oradan hesaba kayıt etmek gerek.

gelelim ce-halt-peye. halt fırkası, kazanmak istemediği seçimi, tabii ki kazanamadan başarıyla kaybedecek.

bunda suç baykal'a yüklenecek ama fırkanın tepeden tırnağa, fikir fukaralığından siyasî - sosyal tutunuculuğa, örgüt şemasından parti içi örgütlenmeye, gomoniz parti ve komsomol yapısından, hâlâ profesör istihdam etmeyi bilimsel iş yapmak sanan şekilciliğine kadar köhnemiş olduğunu kimse dile getirmeyecek. getirse de, tamamen gangren vücutta iki uzuv kesip sağaltma sağlayabileceğini sanan hekim gibi, kısmen dilllendirecek.

her şeye rağmen, kılıçdaroğlu'nun bilek gücü ile ce-halt-pe, üç-dört puan yükselip, yüzde 25e yaklaşacak ama o da o kritik sınırı aşamayacak. ankara'da karayalçın yine kaybedecek. muhtemelen melih gökçek de seçimi kıl payı alacak. halt partililer niye kurtçu adayı desteklemedik diye yine saç-baş yolacak.

istanbul'da da tayyib efendi hazretleri'nin cübbesi ile mücadele eden kadir topbaş kazanacak.

ama zafer tâkı, çatlamış olacak çünkü kılıçdar, ortalığı epey sarsmaya devam edecek. en önemli depremi de, cumhuriyet halt fırkasında yaratacak. bir başka yenilgi ile tahtını bir daha sağlamlaştıran baykal'a karşı bir hareket (muhtemelen kılıçdar önde olmak üzere) başlayacak.

fırka bildiğimiz fırka olduğu için, bu iç savaşı da baykal kazanacak ve artık halt partisi kaçınılmaz sona doğru inişe geçecek. kazarâ, kılıçdar ve ekibi kazanrsa da, o pyrrhus harbinden kalan ankâzı kaldırmaya kimsenin gücü yetmeyecek.

dolayısıyla, bir bakıma bu seçim cumhuriyet halt partisi için bir dönüm noktası olacak - tabii mucize yaşanıp da, kılıçdaroğlu istanbul'u kapıvermez ise... o takdirde, bir plevne kahramanına kavuşan ce-halt-pe de her şey eski tas eski hamam sürecek; çünkü kılıçdar ekibi istanbul ile didişmekten baykal'a zaman ve tâkad ayıramayacak. fırka ağır ağır, osmanlı gibi azar azar "tadarak" çöküşü tanıyacak.

kurtlu parti, bu seçimde marjinal ve kravatlı kalmayı daha devletlû saydığı için, bodrum'dan ankaraya, iyi aday ve iyi kampanya ile kazanabileceği bir çok belediye başkanlığından vaz geçti. mhp'nin olup olabileceğinin de hırtlar vadisi hayranı bir kitlenin ummanî hayalgücünün bir ergenekon destânından ibaret kalacağı bir daha meydana çıktı. eğer ki kriz en çok kurtların doğal seçmeni "organize sanayi" esnafını vurmasa idi, mhp oyu yüzde 15i zor bulurdu. şimdi 20 ye yaklaşabilir bile: 17-18.

de-te-pe deretepe dümdüz gitti ve bu seçimde pe-ke-ke'yi "terörist" sıfatından sıyırarak, meşrû kılma operasyonunda önemli bir adım daha attı. dolayısıyla, oyunu arttırsa da azaltsa da fark etmez. yüzde 3.5-4...

eeee, boşuna demedik "adî suç" işleyen adî bir suç bir örgütüne siyasî içerimi ve içeriği çok yüksek meşruîyet potansiyeli taşıyan "terörist" pâyesini yakıştırmayın diye.

işte bu kadar. gerisinde seçmen n'eylerse onu eyler.

n'eylerse güzel eylemez tabii ki de; ben demokrasinin bu kadarına bile şimdilik kaydı ile râzıyım... sandığın dahî ortada olmadığı dönemlerde dönen cellâd pazarlıkları, çeyrek asır sonra bile midenizi bulandırmıyor mu?

---------
(1) bizim empiricum (eastern mediterranean panepistemic initiative for research, innovation, cooperation, understanding and mediation) bir kaç dergi için "content" (içerik) sağlamak gibi bir işlev de üstlenmiş durumda da... empiricum deyip geçmeyin, geçen yıl asırlardır ilk def'a bir israillli ve bir iranlı ilim adamını sakız'da aynı masaya oturttuk. şimdi bendeniz de "middle east forum" için akdeniz'de kültür ve strateji üzerine bir şeyler karalamaktayım.
(2) kat'iyyen muhafazakâr değil, muhafaza edecek bir kültürel zâtiyet üretmemiş olan, elindeki maddî varlığa ancak tutunur.
(3) bu da girişimcilik değil çünkü rasyonel bir temeli yok. adetâ kumar gibi, kaynak / yatırım, mâliyet / fayda, hattâ çoğu zaman kâr / zarar hesabının bile doğru yapılmadığı, ekonomik ömürlülük yerine konjonkturel yükselmeler ile zenginleşen, "su akarken küp dolsun" deyip, baraj kurup da devamlı su elde etmeyi aklına bile getiremeyen, küçük ve verimsiz ölçekte huzur bulan bir iş âlemi ve tabii ki çalışanlarından söz etmekteyiz.
(4) bütün tahminlerde + ve - yüzde 2 marj tanıyorum kendime.
(5) "menfaat" lafını duyunca birileri hoplayabilir, hemen belirteyim, siyaset, tarifi itibarı ile örgütlü kollektif menfaat arayışı demektir. menfaat ile avanta ve yolsuzluk kavramlarını özdeşleştirmek, üçbuçukuncu dünyaya mahsus, "kendi için bir şey istemeyi ayıp, maaşa talimi marifet sanan" memur filozofisinin bir cilvesidir.

kılıç

2009-02-20T06:30:00.000-08:00

bir süredir vakit bulamadığımdan (yunanistan yolcusu adayıyım ya, sürekli hareket halindeyim!) blog ihmal oldu. ama az önce gazete sayfalarına bakarken artık yazma zamanının geldiğini farkettim:

bu yerel seçimlerden ciddî bir hayır çıkacak, o da deniz baykal'ın sahne-i siyasetten kat'iyyen silinmesi olacak.

yanlış anlaşılmaya... haşâ, cumuriyet halt fırkasının doğru dürüst, modern anlamda bir siyasî örgüt haline geleceği gibi bir hayâlim yok. hele hele, "baykal gider ise parti toparlanır, iktidara yürür," nev'inden ham hayâllere hiç itibar etmemekteyim. halt fırkasının dünyanın içinden geçtiği çalkantıları fark edip, ona göre politika geliştirip, seçmene alternatif sunabilecek hale gelmesi, ancak zihin yapısının toptan değişmesi ile mümkün - binaenaleyh, nâmümkün.

hayır, halt fırkası yönetiminin ve örgütünün de zihniyeti değil...

bütün milletin zihin yapısının!..

konda'nın 6500 kişi üzerinde yaptığı soruşturmaya ilişkin haberleri her halde duymuş, okumuşsunuzdur. bendeniz burada sadece - biraz da guardian'ın istanbul muhabirinin "hoşgörü" dolmuşunda (1) ön koltuğa oturarak - bu araştırmayı sonuçları ile birlikte yoksaymak ve inkâr etmek çabasıyla gazetelerce atılan başlıkları, televizyon haberlerindeki o inanmamış dudak bükümlü spiker ifadelerini hatırlatacağım, o kadar...

ve de işte tam da bu noktada, hangi zihin yapısından bahsettiğim bir şebeğin ard nahiyesi kadar aşikâr, çıkacak ortaya... onca zahmete katlanıp da yapılan bir çalışmayı manşetlerde kelime cambazlığı, ucu sarkmış dudaklar veyahut da en az pişmişinden milliyetçi öfke ile inkâr etmek sûreti ile, birden bire, türkiye ahalîsinin pek bir okur yazar (2); kadın - erkek eşitliğinde her engeli aşmış (3); fena halde demokrat; tüm insanlığa apaçık ve saire bir toplum oluşturduğuna inanılabilen, milletin çoğunun illeti, o zihin yapısı, yâni...

iyice vahim boyutu ile, herkes bu rezaletin farkında iken, esasen de durumdan gâyet memnun olduğu için, birilerinin ortalığı kurcalayıp, gerçeği açığa çıkarmasına ve "bir şeyler yapmaya zorlamasına" şiddetle karşı konmasını salık veren o endişe verici zihin yapısı!..

gelelim halt partisi, baykal, kılıçdaroğlu falan filan ile bu zihin yapısının ilişkisine:

şu bir gerçek ki, kılıçdaroğlu, ancak bir mucize eseri seçimi kazanabilecek. böyle bir mucize vuk'û bulursa, baykal'ın başarı ölçüsünü baraj aşmaya denk tutan kemikleşmiş saltanatı, o zaferin zâten altında kalacak. partide, çocukluk lakâbı domates olan başkandan çok, istanbul'u "davos fatihi"nden fetheden "kılıçdar ağa"nın sözü geçecek. onun ağırlığı karşısında domates de salçamtrak olacak. bu sefer baykal yemek için ısıramayacağı, ısırsa hazmedemeyeceği bir lokma bulacak karşısında.

kılıçdar ağa kaybederse de partide gidişat değişmeyecek. haltçılar, şimdiden bile önüne doğru dürüst, dirençli bir engel çıkınca, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın cûş etmiş selinin hız yitirip durulacağını az-çok fark etmiş durumdalar. bu farkındalık, o dirençsizliğin baykal ve avanesinden kaynaklandığı vakıasını da kapsamakta.

nihayet ölüm uykusundan uyanır gibi olan halt fırkasına, şikâyet üretmek dışında seçim kazanmaya çalışmak falan gibi bir misyon da yüklenebileceğini hatırlatan kılıçdar ağa, partinin düğüm olmuş barsaklarına bir müshil tesiri yapacak. parti, bir nebzecik de olsa, kabızlıktan nisbeten kurtulacak.

eh, o zaman da baykal'ın emekliliği mukadder olacak.

gelelim işin umumî hayır cephesine: tamam, ce-halt-pe ile ilgili en doğru ve geçerli teşhisi otuz küsur sene önce süleyman demirel, "bunlardan ne köy olur, ne kasaba" deyerek koymuş idi. o gündür bugündür, bir şey de değişmedi. daha doğrusu, baykal mantalitesi ile, ce-halt-pe geçtik köyü kasabayı, iyi-kötü bir mezrâ sayılabilecek iken, geçilmez bir dağ patikasına dönüştüğü ile kaldı.

şimdi, kılıçdar ağa kazansa da, kaybetse de, yıllar sonra ilk def'a zafer kokusuna biraz yaklaşmanın getirdiği şevk ile az-çok işlek hale gelen o patikada biriken dikenlerin dökülmesine, çalıların yolunmasına, pıtrakların ayıklanmasına sebep olabilecek ivmeyi vermekle, ne köy ne kasaba olabilen bir "ölü alan"ın - gâvurcası ile, no man's land - kullanıma açılmasını ister istemez sağlayacak. sürecin sonunda da, ya halt partisi bir halt eylemeyi başarmayı öğrenecek, ya da (bence daha muhtemeli) artık efendi efendi, tarihin sandık odasına doğru yollanacak (4).

siyaset, üçbuçukuncu dünyada bile tabiatın bir cüzüdür. boşluk kaldırmaz. kabız barsaklar tarafından tıkanan siyasî akışkanlık normal debisine yükselince, ce-halt-penin yerini bir başka oluşum, mutlaka dolduracaktır. ve avara kasnak gibi dönerek kendine gidecek yer arayan şimdilerdeki muhalif enerji, iktidar yolunu zorlayacak dengeleri de kuracaktır.

---------
(1) yaa, öyle uydurma kelimelerle, uydurma kavramlar yaratır, üstelik de onca duygusal içerik yüklerseniz, gâvurun merhametine de muhtaç kalırsınız ki; bunun "van minüt may firend"i de olabilemez. adı üstünde, hoş-görü dediğiniz o uyduruk boş laf, özünde hoş olmayan bir şeye hoşmuş muamelesi yaparak katlanmayı (tahammül!!!) ifade eder ki, gâvur muhabirin yaptığı da aynen budur: "yapmayın canım, o kadar da kötü değil bu etrâk..."

(2) türkiye, kitap üretiminde 95 ülke arasında 61inci sıra ile en az kitap okuyan toplumlardan biri.!. bir kitaba 10-15 kişi falan düşmekte. inanmazsanız, NationMaster'a sorun.
(2) porno filminde oynadığı için değil, herifçioğlu seyrettiği porno filmdeki "yıldızın" boşandığı karısına benzediğini zannettiği için, birlikte yaşadığı eski eşini öldüren canîye verilen müebbed hapis cezası zapatamagondinya'da 15 yıla indirildi sanki! - ve de tüm türkiye bu garabeyi protesto için ayaklandı ya!.. meselâ, kadınları hor gördüğümüz söylenince bozuluverdik.
(4) üçüncü şıkkın tek alternatifi, fırkanın tanınamayacak kadar kişilik değiştirerek hakikî, yâni avrupaî anlamda modern bir siyaset örgütüne dönüşebilmesi. mevcut kadro, kafa, teşkilat ve en önemlisi taraftar kitlesi ile de, bu mümkün değil.

seçim toto başlıyoooor...

2009-02-13T05:24:00.000-08:00

seçim toto oynayalım bakalım bir:

bence, belediye seçimlerinde ciddiye alınabilecek bir değişiklik olasılığı fazla değil. istanbul'da şişli beeeelki sarıgül'ün elinden kayabilir ama mevcut rekabetten ziyâde, tayyib efendi hazretlerinin cazibeleri sonucu. yine de pek muhtemel değil.

cumhuriyet halt fırkası seçim meçim kazanmak istemediği için, artık yeni bir yüz aramaya başlayan ankara'da karayalçın gibi küflü bir asosyal aday ile ortaya çıktı ve her yönüyle tükenen melih gökçek'e en kıyağından bir tâze kan nakli ısmarladı. alternatif yokluğunda izmir aziz kocaoğlu'nun olur. gerçi esamisi okunur mu bilmem ama, taşra sınıfında da, meselâ bizim bodrum, mazlum ağan'da kalır. adana akp'nin olur, aytaç durak da kendine başka eğlence arar... falan da filan...

esas ölçüt tabii; il genel meclisi sonuçlarıdır işin rengini o belli eder.

bence tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ, zâten istatistikleri zorlayan bir doruk olan 22 temmuz oranlarını koruyamaz. halt partisi artık halt etmekten bile aciz hale düştüğünden çaresiz milletim başka seçenek bulamayacağı için, oy kaybı fazla olmaz ama a-ke-pe yine de yüzde 40ın (ucu ucuna da olsa) altında kalır. davos efelenmeleri, susuz köyde çamaşır makinesi dağıtmalar falan da yelkenleri o kadar uzun süreli şişirmez. duygusal manipulasyon anında işe yarar, olay tartışılıp, ölçülüp-biçilmeye başlarsa, mantık (1) egemen olur.

tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâyı asıl sarsacak olay bellidir: ekonomik gidişatın vehameti. ancak, kimse de abartmasın... iktisadiyat, neticede rasyonel akılcı tahlil gerektiren bir ilimdir. iktisadî davranış ise tamamen psikolojiktir. ikinci şık dolayısıyla, bilhassa üçbuçukuncu dünyada homo ekonomikus asla "homo sapiens ekonomikus" (2) sûretinde zuhur etmez. bu da demektir ki, ekonomi verilerini depreme uğratan bozulma, anında bir tepki, bir aks-ül âmel olarak oy vermeye yansımaz.

özetle, iktisadî durumdaki kötüleşme de tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın oy oranını paldır küldür alaşağı etmez ama yükselmesini önler, bir miktar da düşürür. a-ke-pe lehine bu tablo da, hatırı sayılır ölçekte yine halttan dahi aciz cumhuriyet halt fırkasının ve hâlâ vatan, millet, sakarya ve şahadet edebiyatı ile siyaset yapan boz'kurtların hiç bir şekilde kendi kemik kitleleri dışında kimseye alternatif sunamamayı becererek siyasî hayatımıza kattıkları renklerle epeyce bezenmiştir.

geriye, seçmenin son seçimden bu yana ampulun ışığından ne kadar kâm almaya devam ettiği ya da kendini biraz da olsa karanlığa düşmüş hissedip etmediği (3) sorusu kalmaktadır ki, anlayabildiğim kadarı ile son göstergeler tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın toplumsal ibresinin "güven ve memnuniyet"ten "tedirgin bir onay ve alternatif yoksunu mecburiyet"e dayanan tercih seviyelerine doğru inmekte olduğuna işraet etmektedirler.

bulunduğum yerden, bir buçuk ay sonrasına doğru göstergeler a-ke-pe için yüzde 38-39 civarında oy potansiyeli dolaylarında karar kılmaktadırlar. denize düşenler yılan yerine deniz baykal'a sarılırlarsa, halt fırkası yüzde 22-23, asena'nın rehberliğinde ergenekon'dan çıkıp, anadolu'da beslenen kahraman millîci partimiz de yüzde 17 oy toplayabilirler.

hemen belirteyim, bu bir ilk tahmin olup, meteorolojinin hava raporlarından daha güvenilir falan değildir. elbet, garfucius aklına estikçe yeni tahminlerde bulunup burada zikr edilen oranları da değiştirebilir. ciddî oynamalar beklenmemekte ise de, burası üçbuçukuncu dünyadır, oy da çukabülüüüür, ayu da çukabülüüür. tek ortak menfaatimiz, ne çıkarsa sandıktan çıkmasıdır.

------
(1) "mantık" ile "rasyonel aklıcılık" arasında ciddî fark vardır, anımsatayım
(2) "bilen" (sapiens) homo ekonomikus
(3) a-ke-pe'nin akhilleus topuğu, her sokakta afişlerin yanında duran satılık-kiralık ilanları ile kapalı kepenkler olduğuna göre, bu hissiyat önemlidir ama her şeye rağmen güven veren bir başka seçenek bulmadıkça neticeyi çok değiştirmez.
(3)

nasır: mücellâ başarısızlık

2009-02-01T05:28:00.000-08:00

kerameti atîden ziyâde mâzide kalan birileri, tayyib efendi' ye yaranmak için "arab dünyasının beklediği yeni nasır" falan gibi nitelemelerde bulunmuş. tabii, bununla esas vurgulanmak istenen arab dünyasından çok, orta şark'ın önderliğine türkiye'nin bölge ülkelerince de lâyık görülmesi gerektiği faraziyesi.

doğrusu, bu tür az gelişmişlik örgütlenmelerinin tarihte, hele de evrensel kapitalizmin egemen olduğu yakın tarihte yaratttığı hayır pek görülmemiştir ama olsun, hamâsiyyat, fütûhatçı duygusallık, fevrî algılamalr ve akla garnitür, bilgiye aksesuvar muamelesi yapmaya dayalı bir dünya görüşü için kâğıt üzerinde hoş göründüğü âşikâr.

gelgelelim, bilmek gerekir ki, cemal abdül nasır denen adam, bütün cafcafına rağmen neticede siyasî açıdan tam bir cilâlı (1) başarısızlık âbidesidir. merak eden wikipedia'dan falan da baksın, ben şimdilik aklımda kalanlarla şu kadarını hemen söyleyebilirim:

nasır'ın en büyük başarısı, darbeci hiyerarşi içinde bilmem kaçıncı sırada başladığı kral faruk'u (2) devirme hareketinde üstlerini bertaraf ederek mısır'a başkan olabilmesidir. bu hareket batı'yı ve de bilhassa mısır' a tarihî hâmi pozlarındaki dişi sökülmüş aslan ingiltere'yi kızdırdığından, nasır ülkesini hafif tertip "sosyalist" bir fırça ile pembeye boyamıştır.

nasır, 1956 da süveyş kanalını millîleştirince, ingiltere ve fransa israil'i de kışkırtarak bir harb başlatmaya kalkışmışlar, fakat fazla ilerleyemeden, amerike araya girerek, hattâ iki müttefikini de "sizi de fenâ döverim haa!.." diye azarlayarak, ortalığı yatıştırmış ama aradan nasır "büyük lider" diye sıyrılmıştır.

kanal mısır'da kalmış ama o gün bu gündür, gerçekte, kârını batılılar götürmüştür.

nasır batı korkusu ile sovyet rusya'ya utangaç adımlarla yanaşıp, moskova'nın kıt kanaat bütçesinden epey bir sadaka da koparmıştır. bu yardımın çoğu askeri harcamalara gitse de, "kalkınma hamlesi" adı altında, arada, bin yıllardır mısır'a bereket taşıyan nil nehri, rus-mısır ortak yapımı assuan barajı vasıtası ile "kontrol altına alınmış", nehrin getirdiği aluvyon artık baraja takıldığından, bütün ülkeyi besleyen nil vadisi, çölleşmeye başlamııştır. assuan, sanılanın aksine, mısır'ı ekonomik olarak geriletmiş, bu arada luxor harabeleri gölün ve çamurunun altında kalmış, putperest kültür böylece bir komonist-müslüman darbe daha yemiştir.

nasır efendi, yoklukta arab dünyasında lider olunca, gaaayetle muhteris bir projeye de kalkışmış, arab birliğini evrensel bir kudret haline getirmenin ilk adımı olarak, suriye ile birleşir gibi yaparak "birleşik arab cumhuriyeti" diye bir oluşum yaratmıştır.

anımsayalım, bu tür az gelişmiş toplumlarda, ekmek siyasettedir, siyaset de devlete hakim olabilmektir. tabii, birleşik bir devlet ayrı ayrı çöplenilebilecek iktidar sofralarını, sofraya konacak ganimetin çoğalması hiç garanti değilken teke indireceği için, b.a.c. denen garabe de bir kaç yıl sonra kendini feshetmiştir.

ama, nasır'ın mimarı, hattâ baş mimarı olduğu aslî felaket, 1967 arab-israil savaşıdır. yaklaşık 100 milyon nüfusluk kaynaktan (ve petrol kuyularından) beslenen birleşmiş arab kuvvetleri, 1967 haziranında "siyonist devleti yerle bir etmek, haritadan ve tarihten silmek" gibi ulvî bir amaçla israil' e saldırmışlar ve tam altı gün harb etmişlerdir. o yüzden, toplam dört israil-arab çatışması arasında (3) her halde en belirleyici olan bu harbe "altı gün savaşı" denir.

harbin sonucunu bilmeyen zâten bugünkü durumdan bile (4) tahmin edebilir de, sonrasında anlatılan "arab tankları özel imalat, bir ileri altı geri vitesli yapmışlar kolay ricâd edebilmek için;" veyâ "mısır orduları allah allah nidâları ile kahramanca israil'e saldırdırlar, akabinde de alllah allaaaah, allah allaaah nidâları ile, hayretlerini ifade ederek, koşa koşa döndüler," gibi hicivler, en meraksız kişiye bile sonuç hakkında bilgi verebilir.

nasır'ın arab birliği yaratma projesi gibi, kahraman birleşik arab ordularının muzaffer komutanı olma hevesi böylece israil'in 1948de elde ettiği toprakları bir kaç katına çıkarması ile neticelenmiş, arab itibarı pây-i mâl olmuştur. arablar bile, altı gün savaşı diye bilinen bu harbe "nâkısa" derler - yani eksiye geçiş! savaşa israil birliklerinin bir kaç kat fazlası arab kuvvetleri katılmıştır. esas müttefikler mısır, suriye ve ürdün'dür ama ırak ve saudîlerden, fas'a kadar muhtelif arab devletleri de, destek ve sembolik sayıda da olsa mücahid göndermişlerdir.

filsitinlilerin mâkus talihi, nâkısa ile büsbütün beter olmuş; hangi akla hizmet ise, yenilgiden sonra tek çare olarak uçak kaçırma, orayı burayı bombalama gibi şiddet eylemlerine yöneldikleri için, medenî dünya çapında nefret nesnesi haline gelmişlerdir. terörist yaftasının fayda sağlamadığını anlayıp, diplomasi yolunu benimsedikten yıllar sonra, bugün dahî çektikleri, o dönemde yarattıkları imaj neticesidir. ayrıca, o sıralar sığındıkları ürdün de, 1970 başlarında çok kanlı bir savaştan sonra filistinlileri topraklarından zorla kovmuştur.

hamas'ın sandık demokrasisi ile işgal ettiği gazze ( fatah'ın elindeki batı şeria gibi) de 1967 savaşında israil tarafından zaptedilmiştir.

nasır, nâkısayı müteakip istifa etmiş ama mısır halkı da arab dünyası da "biz senin gibisini bulamayız aman bizi bırakma!" diye yalvarınca, ölene kadar yerinde kalmıştır.

nasır'ın aslen uçan balon kıvamındaki itibarına en katkıda bulunan olaylardan biri de, bandung konferansının mimarlarından olmasıdır. "bağlantısılar hareketi" diye de anılan bu konferans çerçevesindeki gevşek örgütlenme, nato, cento, seato vs. ve varşova paktı (5) üyesi olmayan, çoğunlukla ya züğürt ya da petrol üreticisi "kalkınmakta olan" ülkeyi, dünya politikasında üçüncü bir kuvvet merkezi olarak tesis etmeyi amaçlamakta idi. nasır'ın en başta adı geçse de, bandung'un asıl lokomotif kurucuları hindistan'ın lideri jawaharlal nehru ile yugoslavya'yı tek başına ayakta tuttuğu öldüğünde anlaşılan josip broz tito idiler.

bu büyük "başarı"nın dünya barışına getirdiği en önemli katkı, birleşmiş milletler genel kurulu denen forumun tamamen öksürükten tayyare bir uluslararası kuruma dönüştürülmesi idi. kısaca, yardımla beslenen diktatoryalar meclisine dönen genel kurulun siyasî hükmü kalmayıverdi, halâ da yok...

haa, unutmadan, bandung örgütlenmesine verilen en yaygın isim de "üçüncü dünya" hareketidir. sadece üçüncü dünya deyiminin zihinlerde uyardığı içerimler, çağrışımlar bile nasır'ın başarısını tescil ve tevsîk etmeye yeter ama bizde buna da heveslenenler çıkacağına bahse hazırım.

hayrı dileyenin olsun.

--------
(1) mücellâ, parlak yüzey
(2) hani şu devrildikten sonra "yakında yalnız iskambil desteleri ile ingiltere'de krallar kalacak," deyen şişman adam.
(3) 1948, 1956 süveyş krizi, altı gün savaşı ve 1973 yom kippur savaşı.
(4) savaş sonunda israil neredeyse kahire'ye girmiş, mısır'ın asya'daki topraklarını, batı şeriâ ve gazze'yi, golan tepelerini ama en önemlisi kudüs'ü eline geçirmiştir. işgal ettiği toprakların bir kısmını hiç savaş kaybetmediğiğ halde, 1980 lerdeki menahem begin- anvar sadat yumuşaması sürecinde ve sonraki barış aşamalarında geri vermiştir. yâni, israil'in şu sıralar yeniden "işgal" ettiği gazze, zâten israil'in 1967'de zapt ettiği ve geri verdiği bir yerdir.
(5) zamanede sovyetler birliğini tanımayan çok, varşova paktı da komunist blok tarafından nato'ya karşı kurulmuştu.

öfke neyse de, akıl san'attır

2009-02-01T04:49:00.000-08:00

tayyib efendi, gûyâ türkiye'nin sesini duyurup, derdini anlatıp, sorunlarına faydalı olabilecek görüş teatîsinde bulunup ülkenin etkinlik ve prestij alanını genleştirmek üzere gittiği davos'tan hamas hususî temsilcisi sıfatı ile şimon peres'i kaatil ilan edip "fatih" sıfatı ve ahmadınajad efendinin gönülden alkışları ile yurda döndü ya; aziz milletim fütühat şehveti ile farketmese de davos toplantıları ondan sonra da sürdü.

adı üstünde "dünya ekonomik forumu"... ve de dünya denen top şeklindeki gezegenin üzerinde kapitalist sistem açısından ciddiye alınabilir, kıymet-i harbiyyesi olan (1) herkes de davos'ta konuşmalarına, görüşmelerine, temaslarına devam ettiler. eh, insanlar davos veya benzeri toplantılara genelde, ülkelerinin ve/veya kurumlarının menfaati için giderler. el-alemin meşguk davâlarını savunmaya değil...

türkiye "kamuoyu" (2) uzun zaman davos'u bir "emperyalist zenginler kulübü" olarak tuuu-kaka ettikten sonra, bilhassa turgut özal'ın başbakanlık zamanında pek bir benimsedi. arkadan sair ve şair hukûmet başları da katıldı ise de, yiğidin hakkı yiğide, türkiye'nin davos'ta özal devrinde tadına vardığı kadar şaşaa, ancak tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın hakikaten başarılı batıya açılma harekâtını sürdürdükleri sırada yeniden yakalanabildi.

okur yazarlar için bunun da nedeni ortada: davos, kapitalizmin "esnek" ve "adaptif" karakterinin fikrî planda bir uygulama alanı. sadece bazı mes'eleler değil, muhtemel çatışma alanları ve onların nasıl aşılabileceği gibi konuların da perspektif içine alındığı bir düşünce pazarı (3).

türkiye, hele de kıbrıs'taki emr-i vâkînin dünyadaki sistematik açısından büyük bir risk oluşturmadığı anlaşıldığından, özellikle de yunanistan avrupa içinde kesin emniyete alındığından beri, ancak kapitalizm bünyesinde, o da bölgesinde üstlenebileceği işlevler açısından değerlendirilerek davos gibi forumlara davet edilir oldu. türkiye'ye böyle bir rol biçmeyi özal başarmış, bugüne kadarki iktidarlar onun mîrasını yemişlerdi. tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ, 11 eylül sonrasında şarka doğru bir mendirek, en azından bir köprü arayan global dalgaya da binerek, ülkenin konumunu bir kaç diş daha yükseltebildiler. yine de türkiye, davos için "olmazsa olmaz" değil, "olsa iyi olabilir" bir üye gibi kaldı

dolayısıyla, bizim hamas hususî mümessilinin "hışımla" haneyi terketmesi, davos görüşmelerinin sonu olmadı. talep esnekliği hayli düşük petrol gibi bir mala dayalı ekonomisine rağmen, gerçek rusya(lar) imparatoru rasputin vladimir putin'in korumacılığa hayır deyen nutkundan, çin'in daralan dünya pazarı yüzünden düştüğü paniği gizlemeye çalışan başbakanına kadar, pek çok önemli siyaset ve iktisat kaptanı geleceğe doğru seyir yapmanıın yöntemlerini ölçüp biçtiler

gelgelelim bu yıl, tayyib efendi hazretlerinin "haklı (!?) öfke"si dolayısıyla, türkiye hem global konularda hem de kendisini doğrudan ilgilendiren ekonomik ve siyasî sorunlarda "söyleyecek ya da dinlenebilecek sözü olmayan talî bir potansiyel merkez" konumuna geriledi.

hamas'ın bu işten kârı nedir bilmem ama geçelim bu gerilemeyi, sadece bu yıl orada dönen dolapların ve pazarlıkların dışında kalmak bile türkiye için önemli bir zarar sayılır.

benim işim türkiye yöneticilerine akıl vermek değil tabii, ama bir tarihî noktayı hatırlatayım okuyanlara: eğer o zamanlar sovyetler birliği olan rusya bir "hışım" güvenlik konseyi toplantılarını boykot edivermek gibi abidevî bir diplomatik ve siyasî budalalık yapmak yerine oturuma katılıp veto hakkkını kullansa, amerika zor çıkarırdı birleşmiş milletler'den kore'ye ortak müdahale kararını!..

öfkeyi bilmem ama akıl siyasette hakikaten san'attır!

--------
(1) bu, her katılanın kapitalist olduğu veya olması gerektiği anlamına gelmiyor tabii. sistem açısından taşıdığı ehemmiyet, negatif bile olsa, katılıma esas.
(2) doğru tâbir ile, ahalîsi tabii ki... ahalî de düşünebildiği oranda bir veya birkaç, çoğu zaman da homojen olmayan efkâr ürettiğinden, "kamuoyu" diye bir özne değil ancak nesne olabilir.
(3) hayır, fikirlerin ve tavırların birbiri ile kılıç çatıştırdıkları bir "arena" değil!..

organik ve organize

2009-01-25T09:31:00.000-08:00

geçenlerde yazdığım bir post, eser karakaş'ı fazlaca ciddîye aldığım intibaını bırakacak bir havada çıkmış. bir kerre, özü itibarı ile "efemeral" (1) her hangi bir gazete yazısını veya onu baskıya yetiştirmek için zamanla cebelleşen yazarını ciddîye almak, çakmak alevini yangın sanmaktan farksız olur. ikincisi, o yazılar bilgilendirmek ve ufuk açmak havasında dahî kaleme alınsalar, en kalllavîsi ile, bir cuma hutbesi veya pazar vaazı kadar fikrî hükümleri vardır.

tabii bu eser beyin şahsını ve fikriyatını ciddîye alıp almamam ile ilgili değildir. karakaş bu vak'ada, düşünen değil, yorumlayan ve yoran kişiden ibarettir. benim onu hayra yormam da şart değildir.

mes'ele şudur: galiba antonio gramsci ancak kısmen haklıdır. üstadın deyişi ile, entellektüel, fikrî bir sistematik ya da ideolojiden gerçek anlamda veya tümden bağımsız olamaz. ya sistem ile soğuk ama yine de kopuk olmayan bir ilişki sürdürür, ya da onunla birlikte organik bir ideoloji üreticisi zümre olarak gelişir. uzun lâfı kısaltmak için budarsam, sistem her ne ise onun karşısında bulunanlar (gramsci için proleterya) da bu yüzden kendisine organik bir intelligentsia yaratma/lıdır/ya çalışır.

sonuçta biraz kabaca da olsa, gramsci öğretisine göre, intelligentsia aşağı yujarı fener-gassaray modeli üzerinden kamplara ayrılır.

gerçek tabii ki bu derece "sekter" değildir. organik entellektüelin üstlendiği misyon esasen "sistem" denilen bütünün varlığı ve bek'aı (kalıcılığı, devamlılığı) olduğundan, yeri geldiğinde o sistemin uygulayıcıları ile kıyasıya aykırı da düşmeyi gerektirebilir. sol bir entellektüel pek âlâ ilkede desteklediği sol bir hukûmeti, tozlu halı gibi silkeleyebilir. veya merhum samuel huntington gibi, gramscian organik entellektüel kavramına örnek bir bilgin, washington siyasâsını yerden yere vurabilir. maksat da o uygulamalara, temeldeki felsefenin geçerliliğini yitirmesini önleyecek uyum ve düzeltmelerin yapılmasıdır.

kaldı ki, hayatın tabiatı da bunu gerektirir. homojenite, gazze, filistin, afganistan gibi pek az tefrikata (differentiation) uğramış insanî örgütlenmelerde dahî, toplum denen karmaşık yapının mutlak özellikleri arasında yer tutmaz. toplumsal olgu ve olasılıkları her türlü olabilirlikler perspektifi ile düşünmek ile mükellef bir entellektüel ise, haydi haydi o homojenite prangasının uzağındadır.

dolayısıyla, fener'i de tutsa gassaray'ı da; entellektüel, tanımı icâbı, takımının hatâlarını, eksiklerini, vs. de, meziyetleri kadar bilmek ve en önemlisi tuttuğu takım meselâ el ile bir gol atar ise, sanki karşı takım kural dışı bir sayı atmış gibi haykırmak mecburiyetindedir.

her hal-ü kârda, entellektüel bireyin ayırd edici özelliği, bu kritik, haydi, uyduruk türkçesini de belirtelim, eleştirel yaklaşımdır. entellekt ve entellektualite olgularının dinî ve kitabî bilgi ötesine taşınabildiği, bilgeliğe, yâni feylesofîye önem atfeden topluluklarda, zihni ile kendini tanımlayan kişi, o eleştirel niteliği zâten taşımıyor ise, organik ya da inorganik, entellektüel değil, ancak okumuş (diplomé) seviyesinde değer taşır.

dolayısıyla, entellektüel, fenerli iken azıcık da mesela santos veya anderlecht'i tutabilir. bir azıcık da, çemişgezek idman yurdu'nu falan... çünkü esas olan futbol ve oyundur. takım da oyuncu da, her ne kadar esası yaşatan onlar ise de, o esasa bağlı olarak vardırlar.

intelligentsia, ancak politik (2) uygulayıcı benimsediği sistem ve bütün açısından tasvib ettiği eylemler içinde ise onun ile "muvakkaten" ve muhtemelen de miadlı bir organik bağ içine girer.

entelecent-ziya için ise, fener ya da gassaray ile organik tarafdar olmak, varolabilmenin şartıdır. oyuna erişebilmek ancak takım var ise mümkündür. dolayısıyla, benim takımın golü penaltıdan da, off-side' dan, faul yaparak veya çaktırmadan elle atması da hiç fark etmez. yeter ki gol atsın!

entelecent-ziyanın aydından sayıldığı yerde iş böylece oyunu takım ile tanımlamaya dönüşünce, mantık da matematik ve relativite ile belirlenen rasyonel endâzeden şaşar; şark kurnazlığının, sık sık da (gûyâ) hazırcevaplık kisvesine bürünen lâfazanlığı şeklinde zuhur eder. padişaha, halifeye, sultana vs. yarandığı sürece de lâfazan ihsana ve taltife boğulur. gelgelelim, meselâ bir cemil meriç, sistem açısından istediği kadar organik bir entellektüel olsun, tenkid misyonunu da alabildiğine zarif şekilde icra etsin, kenara itilip, nisyân içinde ölüp gidebilir.

o yüzden de şarkta organik de olsa entellektüel "para etmez".

entelecent-ziyadan da olsa olsa organize entellektüel diye söz edilir ki, onun da sözünü etmeye değmez... aldığı para kadar konuşur (3)

---------
(1) ephemeral diye yazsam daha kolay anlaşılırdı ama kelimenin aslı yunanca ve de türkçeye nasıl aktarılacağı konusunda bir kural olduğunu sanmıyorum. fanî desem ağır, gündelik desem de hafif kaçacak.
(2) yunanca aslından, tüm veçheleri ile şehir (toplum) hayatını kapsamak üzere kullanılmıştır.
(3) aman aman tasrih edeyim, üzerimde kalmasın... eser karakaş adı ile yazıya girdimse de belirteyim bu yorumların hiç biri onu hedef ya da model olarak benimsemiş değildir.

metal curcuna ve genel uyarı grevi

2009-01-24T04:47:00.001-08:00

mustafa özbek'in ergenekon dalgasıyla gözaltına alındığı gün, tv fırsatını yakalayan bir grup metal-iş yöneticisi, kameralar karşısında yağmur olup yağmasa da epey bir esip gürledi.

metal-iş, hukûmetin adlî mekanizmayı kullanarak, işçi hareketi ve özellikle de türkiye'nin en büyük konfederasyonuna bağlı en büyüklerden biri olan kendi sendikaları üzerinde baskı uyguladığını iddia etmekteydi.

her ne kadar konunun özü, işçi hakları, hukuk ve demokrasi ise de, beş-on kişilik bir koro, sendika sözcüsünün konuşmasını ikide bir "özbek nerede, biz oradayız" diye slogan atarak kesmekte idi. mâlûm, az gelişmiş toplumlarda demokrasi bile kişi ile kaimdir ne olsa. ayrıca özbek poliste, koro ise tv ışıklarının önünde idi ama olsun, dayanışma dayanışmadır.

metalciler, epeyce curcunadan sonra olaysız bir şekilde dağıldılar; daha doğrusu muhabirler ilgilerini kaybedince dağıldılar.

tamamen sun'î ilkah yoluyla ve devlet aracılığı ile vatandaş sırtından gelişen sendikal hareketlere bakınca, ister istemez amerikan usûlü gangster sendikalizm gelir aklıma. ama doğrusu jimmy hoffa ile mustafa özbek arasında ortak nokta olup olmadığını da söyleyemem... benimki daha çok bir çağrışım.

ama şunu çekincesiz beyân ederim ki, "özbek neredeyse orada olduklarını" iddia eden metalciler, medeniyyeti bîl-hakkın yaşayan bir toplumda, sahici bir sendika yönetiminde olsalardı, boş curcuna yerine, herkesi hukuk çizgisine davet eden bir "genel uyarı grevi" örgütleyerek güçlerini gösterirlerdi

"entelecent-ziya"nın çelebi demokrasisi

2009-01-24T01:31:00.000-08:00

eser karakaş profesör ve de star nam cerîdede köşeci yazar. uzmanlığı, avrupa birliği idi ama güncelin çamurunda boğulduğundan beri pek ilgilenmiyor. ayrıca, ilk iktidara geldiğinde can havli ile de olsa, türkiye-ab ilişkilerinde en hızlı ve ileri adımları attıkları tarihî bir vakıa oluşturan tayyib efendi, gülsuyu & şûrekâyı can-ı gönülden desteklediği,esasen, çalıştığı mevkûte de bu misyon bâbında varolduğu için, son dört yılda avrupa mes'elesindeki kazık freninden ve dört yıl sonra da muhterem başvekil hazretlerinin ab emvâline attığı hamas fırçasından sonra, her halde o da avrupa rûyâsından umudu kesmiş olmalı ki, ihtisas alanını ergenekon ile mücadeleye kaydırmış bulunmakta.

eser hoca üşenmeyip, kendince bir ergenekon tanımı dahî geliştirmiş. ergenekon, "cumhuriyet’in nitelikleri arasında laiklik ve atatürkçülük hassasiyetini ön plana çıkarıp, hukuk devleti ve demokrasi ilkelerini dönemsel olarak da olsa vazgeçilebilir görmek" imiş.

sapına kadar demokrat sıfatı ile kendi payıma, ergenekon denen hukuk rezaletini demokrasi ile aynı cümle içinde anmaktan hicâb etsem de,olur ya; adamın işi sosyal ilim, elbet tarif peşinde koşacak, savlar oluşturup destek arayacak...

gelgelelim, yazarken gayet makul sayılabilecek bir metodoloji izleyen eser bey, iş televizyonlara konuşmaya gelince gaz kesmeyi becerememekte.

hoca efendi, şu son "metal dalga"nın geldiği gün ergenekon tanımını tv ekranlarından seslendirirken, sesinin cazibesine kapıldığı gibi, hızını alamayıp, endâzeyi aştı ve hukuk ve demokrasi ilkelerinin "laiklik ve atatürkçülük hassasiyetini ön plana çıkaranlar" için uygulanmamalarından pek de rahatsızlık duymadığını imleyen beyanlarda bulundu. türk entelecent-ziyasının ebedî vebası demokrasi özürünü şahsında böylece somutlaştırıveren karakaş'a göre, bu taife "maalesef" memleket nüfusunun muhtemelen yüzde 10undan fazla idi ve öyle düşündükleri için de öncekilerden sıyırtanların 11. dalga ile süpürülüp toplanmaları pek anormal sayılamazdı.

eser karakaş'a göre, bu durum, demokrasi ve hukuk devleti ile mükemmelen bağdaşmakta idi çünkü demokrasi, düşmanlarına karşı kendini savunmaktaydı.

yalnızlığnın arttığı hızla güzellikleri yok olan ülkemin standardlarına göre, eser karakaş da muteber bir entelektüel" addedilmekteydi...

tevekkeli değil, entelecent-ziyalar "entellektüel"in de bir "l"sini yemişlerdi.

ergenekon ve mümtaz medya

2009-01-09T06:41:00.000-08:00

ilk "yeni, dalga" ergenekon tutuklamalarında "vay!.. yine gündem değiştirliyor, herkes akp'yi de melih gökçek'i de, ankara'da ölen gaz şehtilerini de, kömür rezaletini de, yolsuzluk ve beceriksizlikleri de unuttu, ergenekon batağına saplandı" diye yaygara koparan sözlü ve yazılı mümtaz türk basınının değerli yönetici ve kahraman askerlerine selam olsun...

üç-beş topçu ile bir-iki baldır bacak dışında hiç bir gazete ve tv'de ergenekondan başka bir şey yok allah için.

zihin sanayii çalışanları arasında tutarlılığın böylesine akıllara sezâ olduğu bir ülkede, ergenekonlar kaidedir, istisna değil.

ergenekon

2009-01-09T06:25:00.000-08:00

şu ergenekon mes'elesinde sap işe samanın birbirine karıştırılıp bulgur pilavı diye ortaya sürüldüğü hissine en baştan da kapılmıştım ama garip bir taktik durumun varlığı âyan beyan ortaya çıkmada.

her kim kimlerin içeri atılacağına karar vermekte ve organize edtmekte ise, tam maşrûk bir kurnazlık ile "halk içinde muteber" birilerine, meselâ paşalara veya gürüz ya da yalçın küçük hocalara kelepçe vururken, arada hayli şaibeli ve muhtemelen kamu vicdanında pek de temiz sayılmayan bazı kişileri de hooop, onlarla beraber "gözaltına" çekiveriyor.

ilk partide tolon ve eruygur paşalar falan, karanlık kişi ve kuvvetlerle ilişkileri olduğu iddiası çok zaman önce kovuşturulmuş olması gereken emekli orgeneral veli küçük ve silah deposu olmakla suçlanan yüzbaşı tekin gibi sanıkların arasında hapishaneyi boylamışlardı.

şimdi de, sahneye yine her hangi bir kirli ilişkisi "kaldı" ise, hukukun gereği zâten yıllar önceden suçu tesbit edilmiş, cezasını da çekiyor olması şart olan ibrahim şahin gibi birileri itibarı yüksek "sanıklar"ın yanında "yeni dalga"nın içine karıştırılmakta...

içme suyu kuyusuna pislik mi atılmakta acaba?

yalnız unutmamak gerekir... düşman içecek diye zehirlediğin suya günün birinde sen de kova sallandırmak zorunda kalabilirsin.

aşağıda yeni post var!

2008-12-21T05:29:00.000-08:00

blogspot'un azizliği... daha önce başlayıp bugün bitirdiğim bir post, eski tarihli sırasında yayınlandı. lûtfen iki başlık aşağıya bakınız (içinde temel olana).

ööööööğğğğ...

2008-12-19T03:28:00.000-08:00

eee...ooo...üüü...aaa...ağğğ...eğğğ...uuu...üüüğğğğ...oooğğğ...

öööööööööööğğğğ!!!...

***

yok, vallahi midemle, safra kesemle vs. ilgili bir sorunum falan yok. sadece, ola ki, muhterem ve muhteşem "görsel" medyamızdan bir dâvet gelirse ekran raconu icabına, usûlüne uygun konuşabilmek için idman yapmadayım.

ne bu be?

ekrana çıka(rıla)n profesyonel spikerden muhabire, misafir topçudan futbol programı yapımcısına, en avam kabz-ı maldan en cafcaflı ünvanı haiz profesöre, maazaallah, allah kimi verdi ise alayı üstüme istifra edecekmiş gibi geliyor, oracıkta mikrofonun üstüne kusacaklar da içim kalkacak diye ödüm kopuyor...

inanmayacaksınız ama "mahsuscuktan" televizyonculuk oynadığımız derslerde, benim zekâ bâbında zayıf talebem arasından bu öğürmeyi marifet sanıp da, bil-umum sesli harfleri ardarda sıralayanlar bile zuhur etmekte!

bu "trend" devam ederse, üç-beş nesil sonra, mükemmel bir devolution (terse evrim) örneğini (ali kırca uslûbu ile) "gerçekten gerçekleştirip", şempanzeler gibi, bir takım sesler çıkararak "konuşmaya" başlayacağız, korkarım!

yahu, ihvanlar... akıcı konuşma becerisini geliştirememeniz (veyâ yitirmeniz) neye işaret eder bilir misiniz?

beyninizin diliniz kadar hızlı çalışmadığına.

haydi, hayırlı kusmalar.

orantı, güç, akıl ve temel

2008-12-15T04:32:00.001-08:00

yunanistan'daki "intifada", her halde uzun zamandır cereyan eden en canlı ve heyecanlı toplumsal olay idi.

traji-komik bir "zekî tesâdüf" ise, tam yunanistan'ın birbirine girdiği günlerde, bizzat "orantısız güç" kullanmaktan soruşturulmuş bir polis müdürünün "auteur" olarak kaleme (klavyeye?) aldığı, güler - cerrah ortak şaheseri eseri 1 mayıs'taki rezalet sırasında, istanbul emniyetinin "orantılı güç" kullandığına (1) ilişkin raporunun yayınlanması ile zuhur etti.

iki olay arasındaki tenakuz, esâsen birbirine her bakımdan kardeşler kadar benzeyen iki insan topluluğunun aralarında giderek büyüdüğü hissedilen medeniyyet uçurumununbir başka dışavurumu da sayılabilirdi: "avrupaî" oldukça eğitimden yaşam kalitesine, kelle başı gelirden kâğıt tüketimine vs., tüm global gelişmişlik kıyaslamalarında ilk 20 içinde yer almayı başaran yunanistan (tıpkı bir zamanlar hiç alâkası olmasa da kendimize pek bir benzettiğimiz italya gibi), trafik kazaları, kadınlara kötü muamele, işkence, internet ve sair entellektüel medyada sansür gibi alanlar dışında, meselâ "yaşam kalitesi" bâbında ilk 50ye bile erişemeyen türkiye ile hızla arayı açmakta idi.

ulusların, ülkelerin ve toplumların, dolayısıyla da kültürlerin dünyadaki itibarî konumlarının "orantı - görelilik" içeren karşılaştırmalı kıstaslar ile belirlendiğini göz ardı etmeyi marifet sayan hukûmet erkânımız ve siyasî goygoy esnafımız ise, hâlâ altalta yazıp, büyüklüğe göre sıralanan listelerin mutlâkiyetinde sulh sukûn bulmakta, "dünyanın bilmemkaçıncı en büyük ekonomisi olduk," diye ter ter tepinmekte idiler (2).

türk'ün fizik, matematik ve ilimle 300 yıllık imtihanında bir türlü sınıf geçememesinin sebebi, mes'eleleri "orantı" ve "görecelik" içeren "contextual" mukayese ile çözümlemekteki isteksizliği, cehaleti, beceriksizliği ve hattâ inadı olabilir miydi acaba?

garfucius, vakti ile bu konuda da düşünmüş, bir şeyler çiziktirmiş idi. tam o sırada da, karadenizli vatandaşlarımızdan bir grup, uzan'ların elindeki star tv'de yayınlanan bir programa kızıp, studyo binalarını yaylım ateşe tutmuşlardı.

ösetle, "orantsızı güç" türkiye'de sadece devlet kuvvetlerinin başına musallat bir illet değil, genel orantısızlık hummasının bir özel ve vahim tecellisi olabilirdi pekâlâ...

bakalım garfucius ne buyurmuş "orantı"nın zihnî fonksiyonu hakkkında:

temel'in oranı (1996)

önsöz
sayın karadenizlilerden bir ricam olacak: silahlarına asılıp da – özellikle ben içinde veya yakınında iken – gazeteyi taramazdan önce, (aşağıdaki) laz fıkrasını izleyen (aşağıdaki) bölümü de okusunlar lütfen..

temel’ in meşhur hikayelerindendir : çağırmış oğlunu, sormuş : “ula idirus! de bağa! peş kere peş kaç eder?”. oğlan, kendinden emin “kirktur,” cevabın verince, yemiş tabii tokadı...

“ula,” diye kükremiş temel, “peş kere peş eder yırmıbes, ha pilemedun otuz… nereya bulaysun kirki ?”
***
karadenizli vatandaşlarımız mâlûm, milli günah keçimizdir. her türlü olmayacak haltı edip, suçunu bir fıkrayla temel’ in sırtına yıkarız ya; iş hesaba gelince endâzeyi tümden kaçırmak âdetimizdir...

matematik din, orantı ibadet olsa, ulusça ebed müddet cehennemliğiz demektir…
***
batıda matematik, modernite ile paralel biçimde, toplu yaşamdan bütün insanların pay almaya başlamasıyla birlikte yaygınlaşmıştır. bu anlamda, sadece düzenleyici değil, özgürleştirici de bir işlevi vardır: matematik mantığından türetilen oranlar, insanların “hak”larını belirlemiş ve birey olmanın temelindeki “hak” fikrinin köklerini oluşturmuştur.

şarkın ihsandan beslenen ahâlîleri için ise, haklar, özgürlükler, hem nâhoş, hem de tehlikeli olagelmişlerdir. onun için, aklın yakıtı matematik yerine, mantığı es geçip duyguları gıdıklayan hamasîyata çullanmak yeğlenmiştir.

matematik, modern olmanın amentûsüdür. her türlü sosyal ve teknik düzen, zihinlerin matematiği göre örgütlenmelerinin bir fonksiyonudur. orantı ise, matematiğin pratik modern yaşama uygulanmasındaki kıvraklığı sağlar. tek tek insanların mikrokozmoslarını evrene bağlantılandıran, bireysel tecrübeyi toplu yaşantı ile bağdaştıran unsur orantı kavramıdır... insaf, adalet, akıl ve gündelik yaşamı düzenleyen her şey, orantılara göre işler…

matematiği sevmeyen bizim köyde orantı da kavranmaz… bir düşünsenize, temel’ in küçük idris’e “ula oğlim, de baa; peş yirmibeşun kaça kaçidur?” diye sorduğunu...
***
orantı cehâleti ve fukarâlığı, kendini gündelik hayatın zorlaşmasında hemen belli eder. mesela, türkiye, coğrafî itibar ile, akdeniz ülkesidir... yazları, öğle üzeri ve sonrasındaki ilk saatler, iç kesimlerde bile cehennemî sıcak olabilirler. hekimler, her yaz, o saatlerde sokağa çıkılmamasını, güneşten kaçılmasını vs., vs., tavsiye eder dururlar… ama iş saatlerini belirleyen mutlakiyetçi bürokratik zihniyet, doğadan, iklimden, oransallıktan öylesine kopuktur ki, bu basit tıbbî talimata uyması ve milleti de uydurması imkânsızdır.

bu yüzden de, her yaz binlerce kişi, “hararet şehidi” olarak toprağa verilir...
***
türkiye akdeniz’ e uzanmıştır amma, doğasının ritmini yakalamayı becerememiştir...

iç denizin başka her köşesinde hayat temposu iklime gore oranlanmış, tabiatla boğuşmak yerine uyum sağlanmıştır. insanlar, sokaklarda gezmenin sağlıksız olduğu zamanlarda “siesta” yapar; işlerini günün serin bölümlerinde bitirirler.

bizde ise, ittihatçı ideolojide somutlaşan zihniyet, hâlâ egemendir. çalışma, üretim ve verimle orantılandırmaz, “mesai saatleri”nin aritmetik mutlâkiyetine indirgenir. "iş", elde edilen verim (randman) ile değil, israf edilen beygir gücüne bakılarak ölçülür.

ol sebebden de, tababetin önerdiği üzere "siesta" müessesesi canlandırılacağına, tepeden inmeci ideolojinin çalışmayı iş, işi verim, verimi güç, gücü tatmin ile orantılandırmaktan aciz, göreliliği esas almayı beceremeyen matematiksiz yobazlığının mutlakiyetçi iş rejimi yüzünden sıcak mevsimlerde insan sağlığı riske girdiği gibi, bireylerin verimi de büsbütün düşer...

en basitinden, pek çok kamuya açık işyerine burun direğini sızlatan kesif ter kokusu yüzünden adım atılamaz...

en acısı da, sıcakta şıpır şıpır ter döken, kalpten tansiyondan sapır sapır dökülen “vatandaş” sürüsünün, çalışma şartlarını çalıştığı dünyaya ayarlayacak bir talepte bulunacak kadar dahi orantıları kavrayamamasıdır (3).
***
orantısızlığın vehameti, modernitenin nimetlerinden faydalanmakla orantılı olarak da artar.

maymunların çok daha iyi becerebileceği şekilde ilkel reflekslere güvenerek çılgınca otomobil sürmek ile, “trafik” kavramını bütün halinde değerlendirmek arasındaki orantıyı kavramaktan aciz birçok avanak, hem kendilerini hem başkalarını yollarda telef etmekte beis görmez.

gelgelelim, ne hikmetse türkiye’den de şöyle adı altın harflerle tarihe yazılıp, saygı ile anılan bir otomobil yarışçısı da çıkmaz.
***
matematik yoksunluğu, modern medeniyetin nimetlerinden faydalanmakla, modern ve medeni olmak arasındaki orantı boşluğunun farkına varılabilmesini de güçleştirir. mercedes ile “dörtlü flaşörleri” açıp tam gaz ters yolda giden de, cep telefonuna böğürürken metresinin ne renk külot giydiğine kadar her türlü lûzumsuz ve mahrem mâlûmatı, bulunduğu mekandaki ahâlîye yayan da, modern olduklarını zannedip, üstelik bir de hava basabilmekteler…

heyhat! biraz kendi “mutlak”larından sıyrılıp, hayatın bütününü kapsayan matematiğe oranla ölçebilseler kendilerini, muhtemelen görecekler ki, ne mercedes kullanmak modern olmak, ne cep telefonu, ne de bu tür ömürsüz kazanımlarla hava atmak...

mercedes’in direksiyonunda, eli kulağına yapışık, cep telefonundan kapıcıya fıstıklı baklava siparişi verirken yapabileceği kazânın, başkalarının yaşama haklarına tecâvüz olduğunu idrak ettiren göreliliği farketmek, modern olmaya işaret edebilir ancak!

-------
(1) daha doğrusu, "orantısız güç kullanmadığına"; teknik olarak suç teşkil eden orantısız güç kullanımı çünkü...
(2) türk ekonomisi, trenin sığır vagonuna saklanmış kaçak yolcu gibi, dünya ekonomisi geliştikçe onun girdabında nısbî olarak gelişen, refah, yaşam kalitesi, şeffafiyet göstergelerinde en alt sıralarda yer tutsa da, nüfus arttıkça büyüklük bakımından yanıltıcı bir yükselme gösteren ekonomilerdendir. nüfusun 70 milyon olduğu bir ekonomide, her birey tinerci olsa, hiç bir şey yemeden, içmeden sadece tiner koklayarak bir yıl yaşasa, o kadar kişinin tükettiği sadece tiner ve üstübü bile, yıllık istatistiklerde moda tâbir ile "devâsâ" bir kemiyyet yaratır. eh, o kadar kişi günde kelle başı 10 dâne de arpa yese, alın size dünyanın dürtüncü (dördüncü değil) büyük ekonomisi.
(3) muazzez milletimiz, mes'eleyi "klima" adını taktığı air conditoner denen anjin makinesi amerikan işi icâd ile inanılmaz bir aşk geliştirerek "çözmüş"tür. bu çözüm sâyesinde yaz-kış, ortalık sümüklü, aksıran, "hattâ tıksıran" vatandaşlar ile dolmuş, ortalık kronik ciğer hastalıkları ve müsebbib olan virüs, mikrop, bakteri taifesinden geçilmez hal almıştır.

hak, hukuk, guguk, hayvan

2008-12-15T03:24:00.000-08:00

bayram ile ilgili gibi görünebilir ama değil... "tatil" başlamadan bir kaç gün önce, istanbul'un (muhtemelen adına o uydurmaca tâbir ile ancak "kent" diyebildiğimiz bil-umum şehir bozuntularımızda da) sığırtmaçlar köyünün ortasına kurulmuş bir gaz ve kömür santralından beter koktuğu günlerde, vahded-ül evropa müfettişlerinin mübarek ibadet icabı hayvanat katliamını nasıl becerdiğimizi gözlemeye geleceği açıklandığında, muhterem medya, celep esnafı ile "röportaj" (yâni, mülâkat) yapmaya koşmuş idi. kurban fiyatı, ekonomik keriz durumları falan filan yanında, güzide matbuatımız, "hayvan hakları" hakkında hayvan tacirlerinin de ne "düşündüklerini" sual eylemişlerdi...

düşünürlükleri ile mâruf celep takımı da, beklenen ve adetâ milletimize mahsus bir slogan gibi tekrarlanagelen o mâlûm cevabı vermişler idi: "yav begim, melmekette insan haklari vardir mi ki heyvan hakki da olacaktir?"

binaenaleyh, "gâvura gene rezil olduk" sendromu doğrultusunda, boğaya domdom kurşunu sıkanlar, "apocalypse" filmini anımsatırcasına balta ile kurbanlığa dalanlar, danayı canlı canlı asanlar; allah ne nasîb etti ise, yurdum insanından her türlü kasabî manzaralar, bir bayramda daha orta yerde sergilendi. tabii ki, "hayvanata eziyet"in bu acaip "ibadet"in özünü oluşturduğunu söylemek abartma olacaktır ama eziyet yine de bir leitmotif olarak, 21. yüzyılın 10. kurban bayramına da (medya dili ile) "damgasını vurdu" ve "imzasını attı".

normaldi de elbet... insan hakkının olmadığı yerde, hayvan hakkının peşinde kim koşacaktı?

yüzlerce yıldır zâten bir türlü "şehir" özelliklerine kavuşturamadığımız koca istanbul'u köy azmanına çeviren âhîr zaman taşra-varoş kültürümüzde, bizzat o kültürün ürünü, taşıyıcısı, üreticisi ve tüketicisi olan entelecent-ziya makûlemizde de kimsenin, "hak" kavramının bir bütün olduğunu; o bütünün hayatın değişik veçhelerinde, insanlar; doğa-çevre; bedenî, sosyal, kültürel, maddî, manevî vs., ve hattâ entellektüel açılardan beslenebilmek için gereken kaynaklar; o arada doğal olarak da hayvanat ile ilişkilerimizden oluştuğunu; ve dahî o ilişkilerin "hak"kın çoğulu olan "hukuk" içinde örgütlenmesine medeniyyet dendiğini sorgulayacak da hali yoktu...

onun için, kimsenin aklına "acaba işe hayvan hukuku ile başlasak, insan hukuku da beraber yürümez mi?" gibisinden "aykırı" bir sual de gelmemekte idi.

yine de, türkiye sair islamî ülkelere göre şahâne durumda idi hakikaten... biz, alt tarafı bayramdan bayrama, sığırı vinç ile asıp öldürüyorduk; iran'da salkım salkım adamı aynı yöntemle sallandırıyorlardı.

tüm az gelişmişlerde ve az gelişmişliklerdeki ortak payda ise, "hayatı" meydana getiren cümle ilişkiler örgüsünde sınırların estetik ile değil, zorbalık ve hoyratlık ile belirlenmiş olması idi.

okuyucuya not

2008-12-15T03:14:00.000-08:00

lûtfen kurban bayramı ile ilgili "post"ları latif demirci karikatürü ile donanmış en tepedeki yazıdan başlayarak aşağıya doğru okuyunuz.

teşekkürler

g

latif demirci

2008-12-14T06:25:00.000-08:00

2008-12-14T06:06:00.000-08:00

bayram, türklerin pek bir övündükleri müslüman olma hallerinden aslında övüntüleri ile orantılı memnuniyet duymadıklarına dair belirtiler veren görüntü ve tartışmalarla geçti.

taşranın varoş kisvesinde şehrî mekânlara hâkimiyetini mutlak kılmasını artık kaldıramayan eski-ce şehirli ahalînin, kurban kesmenin ibadet mi vahşet mi olduğuna dair kuşkuları bir kerre daha dile getirildi.

sanki milyonlarca hayvan her gün belediye veya kaçak kasap mezbahalarında farklı şekilde telef ediliyorlarmış gibi, entellecent-ziyamız, hayvanata eziyet etmenin pek de insanî bir iş olmadığını ancak o katliam dört günlüğüne gözünün önünde yapılınca akıl edebilmekte.

birkaç yıldır vahdet-ül evropa, millî bir hummaya dönüşen o kan dökme orgysini teftiş buyurduğundan, entellecent-ziya mızı, halâ bile açıkça itiraf edemediğimiz batının şarka üstünlüğünü ilk keşfeden pre-tanzimat münevverândan miras, bir yandan garba özenirken bir yandan da kendini makyaj ile garbî bir şeye benzetme alışkanlığının muhtelif post-ab-adaylığı tezâhürleri cüzünde geçerliliği süren "tüh rezîl olduk gâvura" sendromunun hezeyanları da, ayrıca sarmakta.

eee, çelebi, ne diyeceksin?.. az gelişmiş olmak, önce gelişebilmişliklerin doruğunda başlar...

tek başına bir sosyal bilimler fakültesi kadar bilgece ve herkesin anlayabileceği kadar açık, seçik ve acımasız tahlilleri fırçası ile yapan, türkiye'nin yegâne dâhî mütefekkiri latif demirci'nin şu muhteşem karikatürü (*) de bu ezilmişlik ile başkalaşma, başkası olma baskısı arasındaki uçuruma 21. asırda da köprü gibi asılmış duran türk islamiyetinin açmazına delil olmakta.

--------
(*) latif demirci'nin bayramda kurban rezâleti konusunda çizdikleri, sesini çıkarma özürlü bir toplumun bir "vicar", adına konuşan bir temsilci aracılığı ile kendi medeniyyet özleminden özür dilemesi niteliğinde bence.

kurban estetiği

2008-12-14T05:52:00.000-08:00

mâlûm, kurban, monoteist dinlere pagan inanışlardan miras bir uygulamadır. yüce üstâd-ı âzam sigmund freud, totem ve tabu (1) adlı eserinde totem (tanrı) - baba (iktidar) – oedipal kompleks - totemin katli (patrisid, babanın katli ile iktidara ortaklık) gibi psişik etkili rituel süreçlerin kültürel mekanizma içinde nasıl işlediğini mükemmelen anlatır.

bir çok mythologia külliyâtı da âyin ile ritualistik kan dökmenin ilkellere verdiği şehevî iktidar örnekleri ile doludur. hattâ bu âyinlerde köleler gibi, özgür insanlar bile kurban edilmişlerdir. en basitinden, troya'yı talana kalkacak gemilerin yelkenleri, agamemnon'un kızı iphigenia'nın kanı tanrılara sunulmak üzere akıtılmadıkça, rüzgâr ile dolmaz.

çok tanrının çok baş, çok başın çok fikir, çok fikrin çok yönlülük ve çoğulculuk; çoğulculuğun ise kavmî (millî de diyebiliriz) ve imânî vahded için bir müşkül olduğunu sezen yahuda ahalîsi de, kabîlenin birliğini esas alan tek tanrılı dinî öğretilerinde, çevrelerindeki pagan toplumların âdeti kurbanı, ibrahim ve ismail'in meseli ile dahil etmişlerdir.

hristiyanite, isa mesîh'i insanlık nâmına ölerek, tanrı katına yükselen son kurban saydığı için, kan dökmeyi bir ibadet şekli olarak benimsememiştir. isa’nın adlarından biri zâten "agnus dei", yâni, "tanrının kuzusu"dur. paskalya'da sembolik kuzu kesme âdetine yöresel olarak rastlansa ve "pascal lamb" figürü edebî olarak kullanılsa da, genelde kurban dinî bir vecibe olarak yoktur. hattâ, muhtemelen birlikte yaşaya yaşaya, hristiyanite etkisi ile, musevî cemaat de, ibrahim'in vasiyetine neredeyse külliyen sırt çevirmiştir.

bu arada, paskalyada kuzu kesme âdetinin en yaygın olduğu hristiyan ülkenin de, her şeyleri gibi dinleri de türkler ile pek çok benzerlik gösteren sevgili yunan komşularımızınki olduğunu belirtmek de, aydınlatıcı olacaktır. ispanyollar da dahil, müslüman halklar ile en uzun süre ve en yakın biçimde yaşayan hristiyan millet, yunanlardır ne de olsa...

özetle, kurban, yahudi peygamber urfalı ibrahim ile tek tanrılı inançlara girdiği halde, ne hristiyan kültüründe, ne de yahudi âdetlerinde kendine ciddî yer bulabilmiştir.

iphigenia'yı katletmeden sefere çıkmama inadındaki akkhalar gibi, kan dökmeyi bir ibadet olarak benimseyen ve bu çağda bile kollektif bir ihtiras ile yaşayan yegâne ahâlî, dünyadaki müslüman cemaattir.

konuya girmeden peşinen değineyim; tabii ki, din bu gibi konularda kesin belirleyici değildir, ama düşünme biçimlerine doğrudan ve dolaylı etkileri açısından bir âmil olduğu da red edilemez... acaba, kurban kesmenin, dahası, kan akıtmanın böylesine esas ve aslî bir ibadet olarak benimsenegeldiği islamî âlemin bu tapınma yöntemi ile, istisnasız, dünyadaki en geri kalmış, en baskıcı, (petrol servetlerine rağmen) hayat uçurumlarının en derin olduğu, insan malzemesi verimsiz, çözüm olarak şiddete müracaat etmeye meyyal, eğitimsiz, dünya kültür, san'at, fikir, yaratıcılık mirasına katkısı son derece mahdud, kadınlara, çocuklara "mal" muamelesi yapılan, insan/bireyin hiç değer taşımadığı, daha doğrusu ancak "mevkî" edinebilirse değere ulaşabildiği, bütçelerde silah ve zaptiyeye ayırılan payın en büyük ve yine istisnasız her yerde eğitim ve adalete ayrılan kaynaklardan kat-be-kat fazla olduğu toplumlardan meydana geldiği; görece en iyi durumdaki "ılımlı islâm ülkesi" türkiye'nin bile bu çizgiyi pek aşamadığı gerçeği; bağıntısız tesadüfler olabilir mi (2)?

ve de yukarıdakilere ek olarak, çoğu en az iki asır öncesinden kalan güzelliklerin sergilendiği müzeleri ve sinan-esque mimarî şâheserleri bir yana koyarsak, bu toplumlardaki acınası estetik fukaralığı, kahramanlık ve şûhedâ edebiyatının bolluğundan, tantanalı asker uğurlamalarından, külhanbeyivâri babalanmaların popularitesine; yok yere işlenen anlamsız cinâyetlerin alabildiğine yaygınlaşmasına kadar; hayatı yok etme tür ve biçimlerini öğrenip, geliştirmeye gösterilen özenin, hayatı üretmek söz konusu olduğunda "ben kuzuyu şişte severim" düzeyini aşamaması ile bağıntılı ve özdeş sayılamaz mı?

ne de olsa, her şey sonuçta "hayat" anlayışı ile alâkalı ve orantılı olduğuna göre, acaba hayatı yok etmeyi bir ibadet biçimi sayan kültür, o hayatı haz ve nitelik açısından, meselâ san’at ile, felsefe ile zenginleştirmek bâbında ne katkı sağlayabilir ki?

---------
(1) almanca bilenler tabii ki orijinalinden ama bilmeyenler de bir batı dilinden okusunlar; en iyi türkçe tercüme berkes'inki (vaktiyle varlık yayınları için yapmış) ama o bile iyi değil.
(2) ne olur, bana mevlâna’dan, ibn-i rüşd’den, yunus'tan, taptuk emre'den hattâ ömer hayyam'dan ve de islâmın insanî zenginliğinden falan bahsetmeye kalkmayın. o kadarını ben de biliyorum... ayrıca şunu da biliyorum; mevlevîden bektaşîye, bütün o tasavvufî islâmî ekoller, tıpkı diğer mistik öğretilerdeki gibi, sosyal ve bilhassa siyasî etkileri yönünden marjinal nitelik taşırlar. inanç biçimleri ne sistemin bütününe, ne de ruhbân sınıflarının çoğunluğuna yayılmışlardır. hatta ruhbân taifesi tarafından olduğu kadar, iktidar çevrelerince de tehlikeli değilse bile, sakıncalı bulunduklarından, çoğu zaman idarî ve askerî merkezlerden de uzaklarda konuşlanmışlardır. güncel deyimi ile ana-akım (mainstream) içinde yer tutamamış, siyaset müesseseleri ile öyle bir içiçelik geliştirememişlerdir.

kurbanda mantık aranmaz ama...

2008-12-14T05:27:00.000-08:00

kurban kesmenin sosyal gerekçesi, "komşu açken tok yatmamak" ilkesi uyarınca, herkese yılda bir kerre de olsa, et taam ettirmek, varlığı "paylaşmak" olarak belirtilir.

dinî vecibelerin yerine getirilmesinde, prensip olarak mantık değil, îman önceliklidir. ancak, inançların “kör” denebilecek bir şekilde ifâ edilmeleri, zaman içinde hayatın akışkanlığı ile uyumsuz kurallara saplanıp kalmak tehlikesini de beraberinde taşır. dolayısıyla, dinler de kendilerini yeni ihtiyaçlara cevap verebilecek şekilde yeniden yorumlamak mecburiyetinde kalabilirler. o da, dinî gerekliliklerin çağdaş mantığa (*) adapte edilmesi anlamına gelir.

kurban kesme konusunda ileri sürülen genelgeçer gerekçe, şarkî zihniyetin bir yansıması olmak dışında, rasyonel mantık süzgecinden geçirilince, pek de anlamlı sayılamayacak iddialardan mürekkep görünmektedir:

1. amaç, komşu açken tok yatmamak ise, bunu senede dört, hadi ramazan ve bayramını da katalım, 37 gün ile sınırlamak, ancak her gün karnı doyabilenler için bir vicdan hafifletme, rahatlama yerine geçer. geride kalan 300e yakın günde kimin ne yiyebildiğini sorun etmek ise, ancak köklü ve rasyonel bir toplumsal örgütlenme ile mümkündür. tabii ki örgütsüzlük de müslüman halklar ile sınırlı değildir amma, islâmî kavimlerin, yığınların emir ile tâdâd ve sevk edilmelerine yatkınlık haricinde, iyi organize olabilme yeteneklerinin gerçek sınırı, modern insanlığın en basit örgütlenmiş medenî aktivitesi olan trafiğin istisnasız her müslüman ülkedeki hal-i pür melâlinden bellidir. topu topu on-onbeş kural, işaret ve ışık ile araç ve yaya akışını örgütleyemeyen toplumların, servet dağıtımını adilâne bir sistem ile örgütleyebileceklerine inanmak da zordur. kısaca, dört günlük tokluk "paylaşımı", kurban kesmenin toplumsal gerekliliğine iknâ etme açısından kötü bir gerekçedir.
2. velev ki, dört günlük kıyakçılık ağırlık çeken vicdanlara nefes, dört günlük etli sofra da fakire dört günlük beylik olsun, eyvalllah... ama ortada apaçık duran, zengin vicdanların kendi rahatlıkları için "verdikleri"nde somutlaşan bir sadaka geleneğinden ibarettir. sadaka, hele ki gizli ilâhî vurguları ile, fakr-u zarûret de dahil olmak üzere status-quonun meşru kılınması, "iyilik"ten (günümüz argo deyimi ile, kıyakçılıktan) geri durmadıkça, servet ve kudrete sorgusuz itaati zımnen şart koşar oysa... yâni, her sadaka durumunda olduğu üzere, kurban eti dağıtmak sûreti ile yapılan iyilik içinde de, gizli bir tahakkküm sezmemek imkânsızdır. (ayrıca, bu konu da, tabii ki sosyal organizasyon yetersizliği ve beceriksizliği ile yakından ilgilidir).
3. öte yandan, fukaraya yılda bir kerre et yedirmek, idam mahkûmuna yedirilen son taama benzer. ne doyurur, ne besler; ya hasta eder, ya hazımsızlık yapar, ya da ölümden sonra dışarı vurur. ayrıca, et eğer "iyi" bir şey ise, iyi şeylerden mahrumiyetin yaratacağı hasedin bilhassa iyi şeylere nâdiren, meselâ senede dört gün kavuşabilenlerde minnet ile karışık halde bulunabileceği de bir gerçektir. bu tür bir sınıf farklılaşmasının ayırdına varmak, toplumsal tesânüd açısından mahzur doğurabilir de (!)... yâni, kurban ile iyilik etmek, amacını aşan bir sosyal kutuplaşmaya yol da açabilir. hele ki bu devirde, islâmî jeeplerin (tüm simgeledikleri ile) islâmcı yazarlarca menfur, menhus ve mekrûh ilân edilmeye başladığı sıralarda...
4. hiç bir sosyal fayda, ekonomik veçhesi düşünülmeden anlamlı değildir.
velev ki, kurban için öne sürülen gerekçeyi kabul ettik. yine de suyu bulandıran bir unsur var... toplumdaki bireylerin temel protein kaynağını oluşturan et, ancak düzenli tüketillir ise faydalı bir gıda olur. bu da, kesimlik hayvan üretiminin de, tüketiminin de tüm yıl, hatta ömür boyunca mâkul bir denge içinde deverân etmesi ile mümkündür. asıl hayvanat katliamının bayramın ilk ve ikinci günlerinde yapıldığı gözönüne alınırsa, 365 günlük "kesilebilir" hayvan üretiminin çok ciddî, hattâ marazî bir yüzdesinin yılın sadece iki günde yok edildiğini saptamak zor değildir. bu, ekonomik açıdan irrasyonel olduğu kadar, kesilen hayvan, kellesinden toynağına kadar yenip tüketilse bile, bütün yıl açısından bakıldığında kurban âdetinin son derece müsrifâne bir uygulama olduğunu gösterir.
ve de cümle monoteist dinlerde olduğu gibi, islâmî gelenekte de israf haramdır.

--------
(*) doğru, yanlış, gelişmiş, geri kalmış, ilerici, mürteci ve saire değil, sadece çağdaş, yâni, sadece o zaman diliminin yaşama temposu ve felsefesi ile uyumlu.

asıl kurban medeniyyet

2008-12-14T04:38:00.000-08:00

bayramdan bir-iki gün önce motosikletim ile fatih civarından geçmekte idim ki, yanık lastik ile ısınmış gaz kaçıran motor kokusu gibi, acaip bir koku hissettim.

dış çevreden gelen kokular, mâlûmunuz, geçidirler, uzaklaşınca kaybolurlar. bu berbat koku benimle beraber yoola devam edince, endişelendim. tekerleklere baktım, sağlam... makineden mi diye göstergeleri, çalışır aksamı yokladım, her şey âlâ.

ve o zaman fark ettim ki, o koku, has metan ile bileşik hayli kesif kükürt ve ancak tek mantıkî kaynağı olabilir... kesilmek üzere istanbul'un dört bir yanına tıkıştırılmış zavallı kurbanlık hayvanatın, son artıkları ve son gazları... öyle yoğun ki, köye bile gitseniz ancak bir ağıl veya ahırın içine girerseniz böylesine kokar.

emperyal erguvanların, şahâne lâlelerin şehri kostantiniyye semâlarını kaplamış...

bravo! hürriyet' ten tam bir asır sonra, medeniyyeti hiç bir yere götüremedik ise de, köyü tüm koku ve müesseseleri ile medineye (*) ithal ettik.

o koku ile galiba toplu halde, bir kerre daha, medeniyyeti kurban verdik geçen bayramda.

---------
(*) medeniyyeti medineli, şehirli olmak anlamında, aslına uygun içerik ile kullanmadayım, uydurmacadaki "uygarlık" karşılığı değil. medine de kutsal bir mekânı değil, sami dillerdeki manâ ile, şehiri simgelemekte.

kurban derken aklım kumara gidiverdi...

2008-12-14T02:14:00.000-08:00

ibrahim, oğlu ismail'i, kanını akıtarak öldürmek üzere sunağa yatırdığında, tanrı kurbanlık olarak koçu gönderir.

yâni, ibrahim, çocuğunu zâten gözden çıkardıktan sonra...

ne alâkası vardır, ben de bilmiyorum da, aklıma bir soru takılmakta...

çoluk çocuğunun rızkı ile barbut atan baba, kazara yedi tutturup da parsayı toplasa... eve, pasta börek, çorap gömlek ne varsa yüklenip de götürse, eli kolu dolu dönse... o baba "iyi" bir baba mıdır, "kötü" bir baba mı?

haydi, ampirik düzlemden teorik düzeye bir adım atalım: kumar, masaya sürülen değerin kaybedilmesi ile mi bir illet olmaya başlar; değerin vazgeçilebilir bir met'a gibi masaya sürüldüğü anda mı?

garfucius kızgın!

2008-12-08T03:28:00.000-08:00

akıl, tek işlev için lâzımdır: çelişik gibi görünen fenomena, aslında bir bütün içinde nasıl bağdaşık olarak mevcuddurlar, çözümleyebilmek için.

garfucius'tan bir inci daha...

2008-12-01T05:39:00.000-08:00

her fikrin ağızdan çıkabilmesini savunmak, her ağızdan çıkanı fikir sanmak/saymak değildir.

globalite pantalon üretmekle olmaz, pantalonsuz bile olur, kültürsüz olmaz

2008-11-18T04:24:00.000-08:00

önce sabah'ta yavuz donat'ın sütunundan alıntı yapalım:

{ aşçılar ve taşçılar

bir yanda "işsizlik tırmanırken..." bir yanda da "yetişmiş eleman sıkıntısı" yaşanıyor. gaziantep "orta yolu" bulmuş. büyükşehir belediye başkanı dr. asım güzelbey'le dolaşırken gördük ve dinledik ki: aşçılık okulu açılmış... antep yemekleri üzerine. taşçılık okulu açılmış... iki yaşlı amca öğretmenlik yapıyor... taş ustalığını öğretiyorlar. mozaik okulu... öğrencilerin çoğu kadın. 10 bin kişiye, 32 ayrı branşta ders. bir yanda "işsiz üniversite mezunları..." bir yanda da "taş ustalığını" öğrenip, istanbul'a, halep'e, izmir'e "çeşme yapmaya" gidenler. taş ustası olanların içinde eski "madde bağımlıları" bile var... en çok da onların "topluma kazandırılmalarına" sevindik. }

yavuz ağbi (1) antep'in çehresinin nasıl değiştiğini, o muhteşem mutfağının nasıl bir cazibe kaynağına dönüştürüldüğünü, ira fürstenberg gibi (eskimiş bile olsa) asil star'ların şehri nasıl ziyaret ettiklerini falan da yazarak sonuca varmış: gaziantep sınıf atlıyor...

antep, liman şehri olmasa da doğunun aslî medenî (2) merkezi olarak global dünyaya uygun bir rol üstlenmede... sadece baklava, lahmacun ve bakır mangal ile değil, sanayii, ticareti vs. ile de.

ammaaaaa... en başta da kültür geliştirebilmiş, tarihini insanlık tarihinin içinden akan rolü ile birlikte süzmüş; bugün ile geçmiş arasında, yaşantılarda sürdürülen bir geçişkenlik yaratabilmiş bir şehir olduğu için. kuşkusuz, o hoyratlık dönemlerinde, erken 50lerden itibaren dalgalar halinde tüm ülkeyi saran ve şehre doluşmanın şehirleşme zan edildiği, anadolu hisarı'na gecekondu kondurulmasının demokrasi sanıldığı, köylülüğün ilk def'a erdem olmaya teşebbüs edebildiği ve de bilhassa da erken 80lerde her tür yozluğun, cehâletin, kabalığın kurumsallaşarak nerdeyse ulusal kültürel hedef ve meziyet olarak benimsendiği kültür devrimlerinden (3) antep de payını aldı. onlarca saray, konak, anıt binâ ve ev, beton zevksizlik âbideleri dikmek uğruna dozerlere teslim edildi.

yine de bir tarihi olduğunu hatılrayacak kadar benliğinden sıyrılmamış idi anlaşılan ki, antep, nisbeten erken uyandı. şehir ve şehirlilik kültürünü canlandırmaya başladı, canlandırdıkça da iş âlemindeki ağırlığı ve türkiye çapında dahî olsa, global varoluş içindeki payı yükseldi.

özetle, antep'in ekonomik ve sosyal medenî merkez olarak belirginleşmesini "kültür"ü sağladı.

ve şimdi, ülkenin cazip turistik "destination"larından biri olarak da tebaruz etmekte.

çünkü antep, kültürünü, tarihini değer bildi, değerlendirdi. çünkü antep, böylelikle, sadece soluk alınıp verilen ve işten eve gidilen bir yerleşim yeri değil, zihinleri de besleyerek yaşayan bir şehir olarak büyükleşti. çünkü antep, yaşamanın tek tarifi olan duyusal hazlar geliştirme zenaatin, ama bakırcıların tokmak seslerinde, ama kilim dokumalarında, ama lahmacun ve baklavanın lezzetinde, ama kuşların cıvıltısında yakaladı ve medenî hayatının bütününe de nakş etti.

***
bundan 15 yıl önce yurt içinde ve dışında sanatçılar, aydınlar kasabası diye anılır iken ülkenin et pazarına dönüşen bodrum gibi, ruhunu kültürsüzlüğün sefalet ve fakrına teslim eden; pijama yerine eşofman altı ile sokağa çıkmayı şehirlilik sanan bilumum "kent"lerin muhterem ahalî ve yöneticilerine hayırlar ve esenlikler dilerim, efendim.

en başta da, gâvurluktan kurtuldukça kıraçlaşan, çocukluğumun canım izmir'ine...

[not: şimdi semiha baban hocamız ile kısa bir sohbet ettim. eşi, değerli üstad yaşar kemal ustanın taaa 1953'te antep'in insanına ve kültürüne bakarak, geleceğin büyük sanayi şehri olacağını bir röportajda (4) yazdığını söyledi. ]

--------
(1) yavuz donat ile zamanında, seçim gezilerinde linç girişimlerinden beraber kaçmışlığımız bile var. elbet de ağbi derim.
(2) orijinal anlamı ile: şehirli (medineli)
(3) kültür devrimi, çin'de mao çe dung'un köylü işi komünizmi yerleştirmek için gûyâ "burjuvazi" izlerini ve etkilerini ortadan kaldırmak üzere kalkıştığı, sonsuz sayıda yoz genç partilinin de cellâd rolünü üstlendiği, binlerce sanat eserinin, tarihî kalıntının, muhteşem çin kültür mirası birikiminin yok edildiği bir kültür katliamıdır. benzer ama çooook daha küçük ölçekli bir kıyam ve kıyıma da talibân afganistanında şahit olmuş idik, altı-yedi sene önce.
(4) hayır, o ayşe arman, neşe düzel gibi hanımların yaptıklarına röportaj değil, "mülâkat" denir. röportaj, bir olayı ya da olay kahramanını rapor (report) etmek, yâni, değişik boyutları ile haber haline getirmektir. yaşar kemal gökçeli de bu işin üstad-ı âzamlarından biridir.

mecburî bir hatırlatma

2008-11-06T02:59:00.000-08:00

şu sam amca - tom amca çatışması (!?!) ve hussein'in şahsında sam amca'nın tom amcalaşması sanrıları konusunda bir kaç hatırlatma, bizzat kendi akıl sağlığım açısından bir zarûret oldu:

1. beyaz, orta sınıf, sokaktaki amerikalının "amerika"sı, "zencileri" değil, "zenciliği" sevmez. amerika, en azından son 50 yıldır, siyahî veya muhtelif renkli vatandaşlarına yükselme yolunu kapatan bir toplumun ülkesi değildir. en azından, amerikalı orta sınıf bir zenci, almanya'daki bir türk'ten çok daha iyi bir statüdedir.
amerika, zenci olmayı, bilmem kaç yüz yıl önce çekilmiş kölelik ızdırâbının, üstelik de beyaz vicdanlarda sızlayan acılarını tersten sömürmek sûreti ile bazı imtiyazlar edinmek veyâ toplum ile uyum yerine suçtan serkeşliğe kadar uzanan bir uyuşukluk, tembellik, kural tanımazlık, aymazlık ve uymazlık çizgisini meşrû kılacak bahâne gibi kullanmayı âdet edinen zencilik alt-kültürünü sevmez. sokaklarda korkmadan yürümeye izin vermeyen serserilerin, soyguncuların, kaatillerin çoğunlıkla o kültürden gelme zenciler arasından çıkmasından dolayı da, bir siyahî vatandaşı önce bir araf aralığında bekletip, gözleyip ondan sonra içine almayı yeğleyebilir. bu ayırımcılık da olsa, bir nefsi müdafaa refleksidir ve en azından zenci altkültürünün "bizi köle yaptınız, şimdi de besleyin" beleşçiliği kadar meşrûdur.
durum, bir bakıma avrupa'daki müslüman göçmenlerinki ile benzeşmektedir. fark şu ki, çoğunluğu muhammedî olan o göçmenler konusunda, avrupa, müslümanlığa karşı olmamakla birlikte, zenci alt-kültürünün davranış kalıplarını pek fenâ halde andıran sosyal uyumsuzluk örüntülerine sarılmaları dolayısıyla, giderek müslümanları sevmemektedir.
barack hussein obama, zencilik alt kültürü ile yaşayan/yetişen siyahî kesimin aşırı uçlarınca "beyaz zenci" sayılabilecek bir kategori üyesi olabilecek kadar sosyal yükselme basamaklarını başarıyla tırmanabilmiş bir siyahîdir. bütün gerekli şartları hâiz olduğu için, başkan olmasında da hiç bir acaiplik yoktur.
yâni, tom amcaların zâten beyaz mahallelerinde yaşayan ve çocukları beyaz arkadaşları ile okula vs. giderken "good morning mr. tom" diye selâmlanan amerikalı olmayı başarmış zümresine dahildir. üstelik "mr. tom" diye de anılmaz, soyadı söylenir.
bu arada da, "tom amcanın kulubesi", orada bizdeki kadar meşhur bir eser sayılmaz.

2. türkiye ve ermeni lobisinin talepleri, emîn olunuz ki barack obama'nın "immediate" mes'eleleri arasında kampanya otobüsünün camındaki sinek pisliği kadar dahi önem ve ehem arz etmemektedir. daha uzunca dönemde de etmeyecektir. ancak ırak rezâletinin ayıklanması sırasında iş sıkışırsa, kıbrıs'tan kürdistan'a kadar her konuda amerika ile çatışan menfaat şemaları üzerinden siyaset yapmaya çalışan türkiye'nin, hele ki ekonomik bunalma dönemi ancak başlarken, işi kolay olmayacaktır.
bu dert obama değil, vural öger, hattâ abdullah gül amerika'ya başkan seçilse yine türkiye'nin başına vuracak cinstendir. ankara, memleketimizin en birinci önceliği olan futbolda kontrpiye tâbir edilen ters ayağa düşme oyunundan kurtulmak istiyor ise, dışarıya değil içine bakmak ve dış politika belirleyen status quo, nerelerden taviz kaldırır, onu hesaplamak zorundadır. komşudan kaz bekleyen, tavuğu olkmasa da yumurtayı gözden çıkarmak zorundadır.

garfucius'tan bir inci

2008-11-06T01:36:00.000-08:00

büyük düşünmek, fare yerine fil tahayyûl etmek değildir (*)...

---------
(*) hussein obama'nın zaferi üzerine türk basınında "yorum" niyetine yayınlanan zırvalarrla doğrudan ilintilidir.
garfucius, "aptallarla tartışma" düsturu muvacehesinde bu konuyu münakaşa etmeyecek ancak bir ara "işin aydınlatıcı esasiyesi"ni yazacaktır. çok mu havalı ve iddialı? memleketin en büyük ceridesi hürriyet, yüzücü kızımız merve'nin trajik ölümü dolayısıyla "amerika'yı mahkemeye veriyoruz," diye manşet atarsa, kusura bakmayın da garfucius kendini bilge sayma hakkını ihkak edebilir!

"terör" dediğimiz de bir suçtur; demokraside de olur!

2008-11-03T03:27:00.000-08:00

türkiye'nin giderek büyüyen kürt sorunu üzerine birleştirici olduğunu sandığı nutuklar atmayı doğru ve iyi siyaset zanneden tayyib efendi, hakkâri gibi netâmeli, kürdî hassasiyetin doruğa yükseldiği bir ilde nutuk atarken ne buyurmuş: "bunlar (pkk) da (...çekirge gibi...) fazla atlayamayacaklar. her geçen gün eriyecekler ve benim milletim bunlara gereken dersi er veya geç verecek. şu anda geldikleri noktanın çok daha gerisine gidecekler. niçin? çünkü terörle demokrasi bir arada olamaz, bunu böyle bilelim. terörle özgürlük bir arada olamaz, bunu böyle bilelim..."

benim bildiğim, t.c. anayasasında; yâni, doğrulması imkânsız beline avrupa zoru ile biraz destek atılmasına rağmen özünde 12 eylül faşizminin eseri olan 1982 anayasasında bile, ülke bir "demokratik hukuk devleti" diye anılmaktadır.

terör, eğer devletin bu demokratik niteliğinin ortadan kalkması için gerekçe sayılır hale gelmiş ise, tayyib efendi'nin "terörle demokrasi ve özgürlük bir arada olamaz, bunu böyle bilelim," cevheri ile kenan evren'in 12 eylül 1980 günü trt radyo ve tv'lerinden yaptığı ihtilal duyurusu arasında mantık yapısı bakımından fark yok demektir.

eğer tayyib efendi bu lafla türkiye'nin tümünde değil de, "terör"ün bir iç harp yoğunluğuna ulaştığı güneydoğpu - doğu ve kürt yoğunluklu bölgelerinde demokrasinin olamayacağını kast etmekte ise, bu da doğrudan bölücülük yapmak sayılır.

"terörle demokrasi, terörle özgürlük bir arada olamaz" lâfı, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın demokrasiyi aslen değil de, daha çok usulen benimser göründüklerinin de bir delîli: hukûmet edenin görevi, anayasal düzeni, yani demokratik hukuk devletini korumak, kollamak; o hukuk sistemi tarafından kanunlar aracılığı ile öngörülen suçların işlenmesini mâkûl ölçüde önlemek, önleyemediği durumlarda da, suç işleyenleri kovuşturmak, cezalandırmaktır.

terör var diye demokrasiden vaz geçmek diye bir lüks, 1982 anayasasında bile mevcut değildir. zâten, ispanya, kuzey irlanda dolayısıyla ingiltere vs., ve hattâ hindistan örnekleri, terörün demokrasi ile yönetilen ülkelerde de var olabileceğini ama bunun demokrasiyi ortadan kaldıramaya gerekçe olamayacağını da göstermektedirler.

neticede terör, adî ama genellikle ağır suç sayılan eylemler var ise mevcuttur. fikir düzeyinde terör de suç da olamaz. yâni, terör, aslen suç sayılan bir eylemden ibarettir. demokratik hukûmetin, demokraside hukûmet etmenin esası da, ülkenin hukuk düzenini kanunları uygulayarak, uygulatarak tesis etmek, o suçları engellemek ve/veya cezâlandırmaktır.

"terörle demokrasi ve özgürlük bir arada olamaz" gibi, şeyhin kendinden menkûl kerâmet ile dolu lâflar, suç işleyen mahdud sayıda kişi yüzünden milyonların demokrasi hakkını gasp etmeyi vatanseverlik veyâ en azından siyaset sanan darbecilerin mantığıdır.

hukuk dışı olduğu kadar, siyasî aczin de ifâdesidir.

adî suçların önüne geçecek dirâyeti göstermekteki aczin... terör diye şişirilen eylemlerin, adî bir çetenin, muhtemelen karanlık ilişkilerle de beslenen adî suçları olduğunu saklayıp, terör kavramının zihinlerde yarattığı dehşetin arkasına saklanan bir aczin...

o aczi itiraf etmektense, terörü, demokrasiyi iptal edebilecek bir unsurmuşçasına sunan "terörle demokrasi, terörle özgürlük bir arada olamaz" uslûbunda cevherler döktürmek, teröre gerçekte asla edinemeyeceği bir güç atfetmek anlamına gelir.

bu tür bir gaf da,halka demokrasi konusunda hitâb eden iyi bir siyaset erbabına değil, ancak ayak parmaklarının aralarını iyi yıkamak sûreti ile diğer müslümanları kokuya gark etmemenin fazîleti konusunda vaaz veren bir kenar mahalle camii hatibine yakışır.

pe-ke-ke ve beraber yaşayabilmek

2008-10-18T03:38:00.000-07:00

şu anomie yazısının devamı yine bekleyecek korkarım. bugün onunla doğrudan ilişkili, ne zamandır kafama taktığım bir konuya değinmek istiyorum; "türklerin bir arada yaşayabilme kaabiliyeti" sorununa...

önce şu noktayı belirteyim: benim öngörebildiğim kadarı ile, padania modeli, "biz bu sefil bölgeleri, aç, bî-ilaç garibanı neden besleyelim kardeşim? gönderelim gitsinler başımızdan!" deyebilecek (1) bir siyasî hareket üstünlük kazanıp, asker-sivil devleti de ikna edemedikçe, mîsâk-ı millî + hatay'dan oluşan türk egemenlik alanından pe-ke-ke veyâ başka bir kürt örgütünün toprak koparabilmesi im-kân-sız-dıııır!..

işin aslına bakarsanız, gûyâ ortaya ilk çıktığı 1984 dolaylarından (2) bu yana, pe-ke-ke de kalkıp, "biz türkiye'den kopmak istiyoruz" nev'inden bir lâfı nammusu ile etmemiştir.

tamam, hareketin yönü, eylemlerinin niteliği, ayrılıkçı (secessionist); hattâ kuzey ırak'taki son dengeler oluştuğundan beri bir ölçüde de iltihâkçı (irredentist) niyetlerin bir ölçüde beslendiği izlenimini kısmen vermektedir; gelgelelim, resmen, örgüt adına konuşanların hiç kimse, böyle bir siyasî hedef bildirmiş değildir.

zâten pe-ke-ke de siyasî bir kuruluş, bir kürt "halk kurtuluş ordusu", hattâ bir terör örgütü falan da değildir. doğrudan doğruya, su katılmadık bir suç ve katliam çetesinden ibarettir.

anahtar mes'ele de şudur: pe-ke-ke denen cinayet ve suç şebekesi, tarihin en eski, en kritik ve en kârlı ticaret ve kaçakçılık kanallarından birini, mezopotamya-zigana hattını fiilen kontrol etmekte ve buradan tamamen illegal ve gayri-meşrû bir servet tedvir etmektedir (çevirmekte, döndürmektedir).

her iktisadî amaç güden suç örgütü gibi, pe-ke-ke de etnik çerçevesinin dışında da etkinlik kurmak, ittifaklar oluşturmak zorundadır. zaman zaman "bölücü örgüt" ile devlet kuvvetleri arasında, sivas ya da gümüşhane gibi, kürt nufusun ancak yakın dönemde göç ile yerleştiği ve çok küçük bir oran arz ettiği yörelerde yaşanan "çatışmalar" da, pe-ke-ke denen şebekenin gerçek faaliyet alanını gâyet açık göstermektedir.

pe-ke-ke, etnik kaynak olarak zayıf kaldığı bu gibi bölgelerde maliyeti düşük serdengeçtileri safına katmak üzere başka sosyal bölünmeleri ırgalamaktan, meselâ alevîleri kavga içine çekmeye çalışmaktan geri durmamaktadır. sözde, memlekette sosyalist devrim (!!!) yapacak dev-yol artığı "halkın teferruatı" bazı diğer siyasî kisvelisuç örgütleri, pe-ke-ke'nin mezopotamya-zigana hattını işler tutmakta eş menfaat gözeten ortakları arasındadır.

ve pe-ke-ke, asker öldürmek sûreti ile, iç savaş ile, câniyane yöntemler ile, kaçakçılık vs. ile olduğu kadar, çok büyük ihtimalle muhtelif siyasî ve sosyal, belki de bazı bürokratik ve maddî-malî ilişki ağları aracılığı ile de fiilen ciddî ölçekte etkili olabildiği bu altın yumurtlayan devekuşuna mâlolacak bir sahte (3) "bağımsızlığı", maazaallah, ankara gönüllü vermeye girişse dahî red edecektir!

bu hatttın kullanımından edinilen servetin dağılım şeması, eğer çözüldü ise veyâ çözülebilir ise, doğudaki şiddetin önüne geçmek o zaman mümkün olabilir. tabii, ciddî ve kararlı bir siyasî irade de, kanlı kanunsuzluk yerine hukuk ve kurallı demokratik yaşam düzenini ihdas etmeyi arzular ise.

bu şart da, pe-ke-ke ve şiddet senaryoları kadar, iç egemenlik örüntülerinin tümden yapısal değişikliklere uğraması demektir.

pe-ke-ke, elbet de amerika'dan, gücü yeterse, uganda'ya kadar bölgeye kaşık atmak heveslisi her gücün taşeron bozguncusu olarak "ücret mukâbili" görev(!) üstlenmeye hazırdır. ama ufku 19. asır diplomasi manevralarını aşabilmekte en az türkiye kadar yavaş, ermenistan, biraz da rusya gibi "düşman desteklemede mütekâbiliyet" boyutunda mahpus bölge politikası yürüten birimler dışında, bir çeteyi doğrudan siyaset ögesi haline yüceltecek "devlet" pek çıkmaz. o yüzden, a.b.d.'nin veyâ başını çektikleri evrensel birliğe üye olalım diye yola çıktığımız almanya ve fransa hukûmetlerinin pe-ke-ke'ye destek oldukları, türkiye'ye gizlice ve sinsice düşmanlık ettikleri gibi iddialar, komplo teorisi düzeyini pek de geçemez.

pe-ke-ke, başlı-başına bir kürt mes'elesi değildir ama türkiye'nin hukuk ile bir türlü bağdaşamamış siyasî yapı ve geleneğinin kürt mes'elesinden de kan emen bir türevidir. cinayet ve katliam ile edindiği yasadışı ticarî ve malî kazançlarını, ekonomik gücü ve siyasî söylemiyle süsleyerek, belli coğrafî yörelerde ve toplumun ülkenin her yanına dağılmış kürt kesimi üzerinde bir tür sosyal hâkimiyet kurmakta kullanmakta, bu hâkimiyeti de aynı döngünün sürmesi için denkleme geri döndürmektedir.

ve türkiye, şu aralar, bu denklem açısından kritik bir tecrübeden geçmektedir. dünya bir tür malî-iktisadî yeniden yapılanma içindedir. dönemin galiplerini, iktisadî açıdan birbirine yakın, akraba iki unsur belirleyecektir: sermaye, yâni, en kaba formu ile para ve de teknoloji.

türkiye gibi devletin orantısız ağırlığı dolayısıyla topal gelişmiş, cücük kadar sermayesi ile sıçrama yapmaya debelenen bir ekonomide, teknoloji acil çözüm olamayacağına göre, kriz ile baş etmenin yolu, "taze para" yakalamaktan geçer. kavram sermayeden paraya dönüşünce, kaynağı belirgin olmayan servetlerin malî sistem içine çekilmesi de hukuku özürlü bir yapıda, meşrû bir çâre dahî sayılabilir (4).

amma ve lâkin, yurtdışı bankalarda ikâmet edip de, bilmem kaç senedir zâten türkiye'nnin bol keseden dağıttığı faiz ile büsbütün şişen o serbest radikal para, pek âlâ pe-ke-ke gibi radikal çetelerin gizli hesaplarından da yurda doğru yola çıkabilir.

ve de, pe-ke-ke ile mücadelede 30 senedir ancak yükselen ordudan şikâyet sesleri, iktisadî-sosyal sıkıntılar ile bileşince, ister istemez de askerî harcamalara verilen öncelik ekonomide yaşanacak kaçın ılmaz zorlanmalar ile birleşince, farklı kamu siyasî tepkilerine de yol açılabilir.

en önemlisi; iç kamp ayırımları, son bir ayda altınova'dan adana'ya kadar yayılarak zuhur eden türk-kürt topluluklar arasındaki vuruşma, kavga ve şiddet, iktisadî buhran döneminde artma eğilimi gösterebilir. her zaman olduğu gibi, bu sorun(lar) muhtemelen halının altına süpürülmek istenecektir ki, bu da bir sorundur.

kaldı ki, linç üzerine sosyolojik çalışmalardan beri bilinen bir toplumsal eğilim de kendini gösterebilir: ezilen, yoksullaşan ve güven hissini kaybeden özellikle de alt ve lumpen sınıfların hırslarını kafalarında mevcut bir dış grup ya da moda deyimiyle "öteki" üzerine yoğunlaştırmasıdır. ekonomik kriz, dinden, mezhepten, siyasetten tnik farka, toplumsal bölünmelerin somutlaşmalarını hızlandırabilir. sonuçta, pe-ke-ke denen çetenin tetiğini çektiği olaylar, içine daldığımız konjonktür şartlarında, türkiye toplumunun "beraber yaşayabilme sınavı" olarak yansıyacaktır.

çünkü, tamam türkiye'nin pe-ke-ke yüzünden coğrafî olarak bölünmesi (acaip bir takım işler dünyayı alt üst etmez ise) imkânsızdır; evet ama, aynı coğrafî yüzey üzerindeki insanların birbirleri ile yaşamayı becermeleri de gittikçe zor hale gelmektedir. esas sorun da budur.

------------
(1) sadece bir niyet değil, irâde, hattâ iktidar da gerektirdiği için "deyecek" yerine "deyebilecek" yazdım; yoksa kimseye ya da kadere falan meydan okumuyorum.
(2) gûyâ 1980lerde ortaya çıkan pe-ke--ke, değişik formlarda 1960lardan beri dile getirilen bir kürtçülük hareketinin devamıdır. 1970lerin "halklara özgürlük" sloganları ve "sol" kesimde zuhur eden kürtçü sayısız fraksiyon, bu sürecin bir başka boyutudur. değil 12 eylül, 12 marttan önce bile, kürt öğrenciler bankalardan öğrenim kredisi çeker ve geri ödemezlerdi. nasıl olsa kürt devleti kurulacak, onlar da türk devletine kazık atarak borçtan sıyırmış olacaklardı!..
(3) bir kürt bağımsızlığı, bağımsız bir kuzey ırak kürdistan'ına iltihâk etmedikçe ancak "sahte" olacaktır. o ise, doğrudan yalandır. ama bu ayrı konu.
(4) nitekim, daha önce turgut özal veya tansu çiller gibi öngörülü "lider"lerin üstüne atladıkları bu "çâre", tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ hukûmetince de malî bunalımda ilk akla gelen tedbirler arasında zikredilmiştır. geçmiş uygulamanın netice ve verimi ortadadır. bakalım işin içine mütedeyyin kadro karışınca ne değişecektir?

tayyib ül talibân?

2008-10-15T03:12:00.000-07:00

sırada anomie hakkındaki yazının devamı ve güncel "uygulaması" bekliyor ama artık dayanamadım:

başbakanından ulaştırma bakanına, sırf solcu eskisi diye bakan yapılan kültür ile ilgili kabine üyesinden, bil-umum a-ke-pe damgalı bürokrat taifesine, şu kötü marmaray projesi gecikmesin diye, 2000 yıllık bizans arkeolojik kalıntılarının yok edilmesini değil normal, elzem saymayan yok tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ camiasında.

"dubya" george bush talibân üzerine terör ile savaş seferi ilân ederken, batıda kamuoyu oluşturma sürecinde afganistan'a el koyan dağlı yobazların dağa oyulmuş, yüzlerce yıllık muhteşem buddha heykellerini dinamit ile berhava etmeleri işgalin meşrû kılınmasında bir kültürel silah olarak kullanılmıştı, hatırlarsanız.

pek âlâ da, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın, "asrın en büyük arkeolojik buluntusu" diye nitelenen bizans theodosiacus limanı kalıntılarını yok etme hevesi, talibân barbarlığından nerede ayrılıyor? fark var mı, var ise nerede?

yâni, camiden başka (*) hiç bir binayı "eser"den saymayan, değer vermeyen ve korumayan mütedeyyin zihniyet, islâm aleminin gûyâ en medenî ülkesinde bu derece hâkim ise, o dinin evrensel medeniyyet ile gizli-açık bir çatışma halinde olup olmadığını sorgulamamak mümkün mü?

islâmı politika edinenler bu tür bir barbarlığın, vandalizmin mücahitliğine de mi soyunmaktalar?

---------
(*) türkiye'de oldum olası câmiler konusunda bir resmî ikiyüzlülük egemendir. bir çok câmi hâlâ bile kaçak binadır. tarihî nitelikte olanlar dışında da, neredeyse istisnasız, son 50 yıl içinde estetik açıdan kifâyetli tek câmi dahi yapılmamıştır. gözü rahatsız etmeyebilecek azsayıdaki yeni câmiye de necmettin erbakan - tansu çiller teşriki sırasında inanılmaz çirkinlikte, üstelik de sivrisinek öksürüğü kuvvetinde rüzgâr estiğinde ahalinin başına yıkılan minareler diktiler. emin olabilirsiniz ki sultanbeyli'de ya da ankara pursaklar da bir yol yapacak olsalar, bir câmiye dokunmak yerine yolu dağdan aşacak şlekilde planlarlar. tamam, zevk fıkdânı ve şekilcilik türklerin ve türkiye'nin genel, ilksel ve bence de temel sorunu. gelgelelim, işe din, iman karışınca, câmilere gösterilen bu "aşırı" saygı, neticede bir mekâna, doğasında varolmayan bir kudsiyyet atfetmek sûreti ile o mekânı/yapıyı (ki, burada câmi olmakta) put mertebesine çıkartıp, islâmiyette günahların en ciddilerinden bir olan şirk sınıfına bile girmekte. benim düz gâvur rasyonalitem böyle diyor da, tayyibî talibân ne buyurur acap?

özür

2008-10-14T06:52:00.000-07:00

bir teknik hata/beceriksizlik yüzünden global keriz yazısı ancak şimdi yayınlanabildi. kendini aldatılmış hisseden okuyuclardan şiddetle özür dilerim.

garfucius

kriz mriz değil millet, keriz var

2008-10-12T08:08:00.001-07:00

ben ekonomist değilim ama gûyâ iktisat tahsil edenlerin şu "global kriz" konusundaki miyopi derecelerine kızacak kadar da o işlerden çakarım.

bu bir global kriz değil, globalite çerçevesinde ve globalizasyon sürecinde tıkanan finans akışına yapılan bir lavmandır o kadar. kapitalizm arada bir kendi sistemini böyle temizler.

krizin esas "amacı" başta amerikan ekonomisinin dörtte üçü olmak üzere, global ivmenin ve çekim kuvvetinin dışında kalan olağanüstü, ancak verimsiz ve kağşamış ekonomik potansiyeli global ekonomi içine girdap gibi çekmektir. tabii ki kapitalizm bunu bir karar icâbı değil, taşan bir ırmağın kütleleri sürüklediği gibi, hayli kendiliğinden yapmaktadır.

globalite demek de, ulusallığın alanını terketmesi, geri basması demektir... onun için, banka devletleştirmeler, finans okyanuusuna çuvalla para dökmeler, fırtına dursun diye denize ekmek atmak türünden bâtıl itikad tezâhürlerinden farksız olacaktır.

kriz, başta amerika olmak üzere, "âtıl ve battal" ekonomiler global kapitalist verimlilik ve rekâbet içine çekilip, dünya çapında ekonominin debisi yeni seviyelere ulaşınca bitecektir.

o devrân dönene kadar da çok keriz, kriz diye diye kaderimize hükmedecektir.

o ahvâlde kim asıl kerizdir, münâzara etmeye değer de, siz şimdilik bir garfucius'un ingilizce blogundan bir kriz-keriz 101 okuması yapıverin lûtfen.

haa, bu arada türkiye krizden etkilenmeyecek, sadece çarpılacaktır. türkiye patetik ve hâlâ "islâmî", "anadolulu", "karaparalı" gibi sıfatlarla nitelenebilecek kadar bütünlükten yoksun sermaye yapısı ile, dünya ekonomisinin safrasında yer almaktadır. kapitalist falan değil, en fazla esnaf işi bir ekonomidir ve krizden de çapı kadar etkilenir. dedim ya, darbeyi yer yine de.

türkiye'nin de keriz olmama şansı ve şartı bellidir: verimsiz ve rekâbetten âciz binlerce küçük (esnaf) birime bölünmüş sermaye, işletme ve kaynakların birleşmesi...
gâvurcası ile "merger" yâni.

haydi bakalım bilmişler, garfucius okumaya...

durkheim, merton ve anomie kavramı

2008-10-07T05:42:00.000-07:00

emile durkheim 19. yüzyılın sonunda sanayi ve şehir toplumlarının dayanışma (solidarité), yâni bir arada yaşama yöntemlerini incelerken, "modern", veya onun deyimiyle işbölümünün hayli yaygınlaştığı, insanî ilişkilerin bire-bir ferdî düzlemlerden, anonim bir kollektivite doğrultusunda genleştiği, kompleks "organik" sosyal örüntülerin ortaya çıktığı insan topluluklarında bireylerin birbirlerine karşı nasıl davranmaları gerektiğine dair benimsedikleri normların etkinliğinde bir erozyon yaşandığını, kimsenin bir başkasının nasıl davranacağından emin olmadığı bir sosyal ortamın oluştuğunu gözlemiş ve kuralların geçerliliklerini az, çık ya da tümden yitirdikleri bu hale anomie (1) adını vermiş idi (işbölümü, 1893; intihar, 1897).

anomie, "köylü" diye niteleyebileceğimiz, az ayrışmış, iş bölümünün pek gelişmediği "mekanik" dayanışmanın egemen olduğu toplumsal birimlerde görülmemekte idi. em>köylüler, görece az sayıda, ahlakî boyutu, yaptırımları ve dayanakları baskın, kesin, mutlak ve çok daha bağlayıcı normatif silsileler çerçevesinde, basit ve sâde kalıplar içinde ilişkilerini yürütmekte idiler. dolayısıyla da, anomie yaratan belirsizliklere hayatlarında fazla yer kalmamakta, rastlansa bile, anomik bunalımlar daha düşük yoğunluklarda yaşanmakta idi.

amerikalı sosyolog robert king merton, durkheim'dan hareket ile, anomie kavramını, ortak toplumsal amaçlar ile o amaçlara ulaşmak için meşrû kabul edilen yollar/ araçlar/yöntemler arasındaki uyumsuzluk çerçevesinde açıklamaya çalıştı. durkheim'a göre, mekanik toplumlarda dinî ve ahlakî değerler, bireyin yetersiz kaldığı durumlarda bile ona ortak yaşama uygun davranma güdüsünü verebilmekte ve rehberlik edebilmekte idi. hızlı toplumsal ve ekonomik değişme ise bireyi karanlıkta, değerlerden yoksun, ve de "değersiz" bırakmakta, yabancılaşmasına yol açmakta idi. o sebeb ile, ekonomik bunalım, hattâ patlama dönemlerinde, intiharlar da artmakta idi.

merton'ın yorumunda ise, anomik baskı hisseden bireyin, toplumsal hedeflere, meselâ amerikan hayat tarzının büyük önem atfettiği maddî başarıya, her ne bahasına olursa olsun ulaşmayı saplantıya dönüştürmesi halinde, "sapma" davranışları içine girebileceği öngörülmekte idi. sapma illâ ki olumsuz, kötü bir sonuç olmayabilir, zaman içinde toplumsal yapıya nefes aldıran, sosyal yaşamı kolaylaştıran değişimlere ve hattâ isyan ve ihtilâle de yol açabilirdi.

durkheim, geç 19. yüzyıl fransa'sının proto-burjuva diyebileceğimiz bir tarihî aşamasını, merton (sosyal yapı ve anomi, 1949 ve 1957) ise feodal geçmişi olmadığı için, köylülük ve mekanik dayanışma dönemlerini avrupa'da bırakmış bir amerika'nın 20. yüzyıl ortalarına denk gelen ekonomik patlama, pazar, teknolojik ilerleme ve yaygınlaşma, iletişim ağları, sosyal hareketlilik vs. gibi "ulusal globalite" (2) kazanma aşamasında yaşanan kargaşa ve karmaşanın, "amerikan rûyası" ile güdülenen bireysel yaşantılar üzerine düşen gölgesini genel sosyoloji yasalarına dönüştürmeye uğraşmış, anomie üzerine sayısız çalışmanın da kapılarını açmıştı. özellikle amerika'da, merton'ın anomie kavramı, sosyolojik içeriğinden adetâ soyutlanarak, kişisel - ferdî bir davranış mekaniği çerçevesinde, özellikle sapma davrfanışlarına saplanan kriminoloji araştırmalarında uygulama çerçevesi olmuştu.

anomie ile ilgili çalışmalar, sovyet imparatorluğunun çöküşü ve eski avrupaî peyk devletlerin batı ile (yeniden) entegrasyon süreci içine girmesi üzerine, o toplumlarda baş gösteren hızlı değişim ve liberal hayata ayak uydurma sorunlarını incelemek amacıyla tekrar hız kazandı.

durkheim da, merton da, onu izleyen amerikalı meslekdaşları da anomie hakkında o genellemeleri yaparken, toplumların aslâ homojen yapılar arz etmediklerini fazla vurgulamamış idiler. oysa, köyden-şehire, köylüden şehirliye geçiş, basamak atlarcasına, bir oluş tarzından otekine sıçrama şeklinde vuk'u bulmamakta idi. üçüncü ve üçbuçukuncu dünyada çoğu zaman,yalnız köylüler değil, köyler de mekân değiştirip, şehirlere akmakta idiler. merhum mübeccel belik kıray, tampon mekanizma ve kurumlar ile ilgili kuramında, ezele kadar da sürebildiği türkiye tecrübesinde görülebilen geçiş sürecinin iki arada, bir derede belirsizliğini mükemmelen anlatmış idi:

sosyal yapı, bu yapıyı meydana getiren müesseselerin, insan ilişkilerinin ve sosyal değerlerin, birbirleri ile etkileşim içinde dönegeldikleri bir bütündü. bu bütün, her an değişme içinde idi ama her zaman aynı olmayan bir hız ve tempo ile. birbiriyle çatışan ögeler, değişme için sürekli bir itici güç oluştursalar da, özünde, toplumsal bütünlük ve denge değişim dolayısıyla nadiren bozulabilmekte idi.

tampon kurumlar, gelenekselden modernite yönünde ilerleyen toplumlarda, geçiş sürecinin baskısının toplumdaki dengeyi ve bütünlüğü bozmamasını sağlayan bir unsur idiler. sosyal yapının eski zaman diliminde salınan ve modern çağa uzanan muhtelif ve bazan çelişen uzuvları, tampon kurumlar sayesinde, göreli bir denge halinde, bütünlük içinde birlikte görülmekte idiler. bu işlevi sağlayan tampon mekanizma ve kurumlar, ne eski, ne de yeni sosyal yapıya ait ama kendileri yeni olan müesseseler, ilintiler, değerler ve fonksiyonlar idiler (ereğli: ağır sanayiden önce bir sahil kasabası;1964).

"gecekondu", tampon mekanizma ve kurumlara iyi bir örnek olarak verilebilir. ne köydür, ne şehirdir ama ikisinin zaman, mekân ve sosyal tecrübe olarak kesiştikleri noktadadır. modern zamanlara ilk geçiş dönemlerinde, apartman dairelerine alafranga tuvalet yanında bir çoğu hâlâ da duran alaturka helâ koymak, şalvar altına jean pantalon çekmek, türban ile sokağa çıkmak(daha doğrusu, çıkabilmek) da öyle...

özetle, bir toplumda, hele ki modern ile geleneksel arasında sallanan toplumlarda, takvime ve saate göre aynı zaman, harita ve sekstanta göre aynı mekân diliminde birden fazla yapı bulunması doğaldır.

işin aslına bakarsak da, anomie dediğimiz olgu, bunca farklı ( immanuel wallerstein'ın tâbiri ile) "zaman-mekân"ın modern (3) karşısında direnç gösteremediği yaşamsal siklonların hiatuslarında ortaya çıkar.

nasıl mı? arkadan gelen postun konusu da bu zâten...

---------
(*) yun., kuralsızlık
(2) ulusal globalite ile kastedilen, bir coğrafî birimin pazar ve ekonomik bütünleşme çerçevesinde ulusal sınırların tamamı veya büyük bölümü dahilinde tek yapı oluşturmasıdır. son kriz de göstermiştir ki, amerikan ekonomisi II. savaş sonrasında ulusal entegrasyon sağlamış, dünyanın en büyük iktisadî varlığına dönüşmüştür. ancak içe dönük kalarak da, ağırlığı itibarı ile, hâlâ dünyevî bir globalite düzeyine ermekten geri kalmıştır. o zamanlarki aynı ulusal ve yerel globalite içinde çırpınmaktadır. zâten son finans kasırgası da kapitalist sistemin o dev ekonomik gücü rekabetçi evrensel şemasının içine çekecek kuvvetler uyguladığı bir girdaptır, o kadar.
(3) "modern", benim lugatimde matematik esaslara dayanan düşünme, mülâhaza ve praxis sistemleri üzerine kurulu medeniyetin adıdır. bir yaşama ve üretip, tüketme biçiminden ibaret olmayıp, bir kültür, yâni zihin yürütme yöntemidir (gâvurca söyleyeyim: way of mind).

kâzım kaptan, selâmetle...

2008-09-24T02:08:00.000-07:00

artık yaşımız arkadaş, akran ölümlerini hayretle karşılayacak kadar genç değil ama "eh, vakti gelmişti gayri, allah taksirâtını affetsin," diye tevekkül eylemek için de çok genç.

üstelik kâzım'ın püsküllü belâsı kanser yüzünden yaşadığı her günü, başta o, kâr saymada idik.

ama kâzım kaptan ölümün ufkuna aptal bir âlet yüzünden yelken açtı, o anlı şanlı rakîbi, ciğerlerinin yarısına konduğu halde sırtını yere getirdiği kanserden değil.

oğlu askere gittiğinde, kendisiyle dalga geçmişti, "ulann, iyi bir yere gitsin diye torpil yaptırdım gûyâ, adam kars'a düştü," diye.

kâzım'ın ciğerine ateş de o dünyanın öbür ucu kars'ta, düşmüş. sevinç hanım için eve koydurduğu air conditioner karşısında uyurken üşüyen, zayıf düşen ciğerlerine. kaderin kazığına bak...

benim "anjin makinesi" diye kat'iyyen kullanmadığım, kimseye de tavsiye etmediğim, ne yazık ki, aziz milletimin de, kötü mimarî dolayısıyla yurt çapında hava, su, ekmek gibi benimsediği o cihaz, bir beşinci kol ajanı gibi, kâzım'ı arkadan bile değil, göğsünden vurmuş.

eh, şimdi ufuktan meleğim süzülerek gelirken kâzım dümende olmayacak, yanında muhtemelen, sulhi ile. birbirimizi son selâmetlediğimizden beri kaç gün geçmişti ki şurada?..

yelken derken, kanat açtı kâzım kanat... selâmetle uçsun ruhu şimdi denizlerin üstünde.

garfucius'tan çağrı: sinyal verelim!..

2008-09-23T05:12:00.000-07:00

gâvuristanda hayli yaygın bir âdettir ve vatandaşlık bilinç ve dayanışmasının da bir sembolü sayılabilir. araç kullandığı yolun karşı tarafında polis denetimi, radar vs. gören şoför, üzerine doğru gelen trafiği üç kerre selektör yaparak uyarır. devletin tuzağına düşmekten korur yâni.

oldu olacak bunu da itiraf edeyim... senelerdir bendeniz de cennet vatanımın yollarında aynı yaramaz cinliği yapar dururum.

bu yaz türkiye'de de bu güzel âdetin yerleşmeye başladığını sevinçle gözledim. en az iki - üç kerre de radara enselenmekten böyle kurtuldum..

siz de elinizi korkak alıştırmayın ve karşıdan gelenleri sinyal vererek radardan koruyun!

sizin gidiş yönünüze göre, ilk rastlayacağınız resmî polislerce yürütülen bir denetim ve cezâ yazdırmayı bekleyen sürücüler olacaktır. onlardan bir-iki kilometre ilerde de, genelde koyu renk bir renault (çoğu zaman r 19) araba, içinde cihazla, koyu bir ağaç gölgesinin altında pusuya yatar ve bekler. işte, işaret verilerek karşıdan gelenleri uyarmaya başlanacak an, budur.

merak buyurmayın... sür'at kendi başına felâket melaket değildir. kazâların çoğu hız yüzünden değil, yolun bir mekân olarak nasıl kullanılacağından bîhaber, kendini de büyük usta sanan dangalakların "sollama" tâbir edilen kamikaze uçuşları sırasında meydana gelmektedir. tabii ki, her şeye rağmen, bir sürü yobaz da olmadık yerde gaza basmayı mârifet sayar ve ölüm de saçar...

gelgelelim, unlutmayın ki siz olanları karşıdan görüp, kimin uyarılmaya değer olup olmadığına da karar verebilecek bir konumda olacaksınız. hattâ, belki onları bilhassa ve bazan yalandan uyararak hayatlarını kurtaracaksınız.

sivil itaatsizlik denen o periyle cilveleşmek de cabası...

yapın selektör, haydi...

valla billa var... devlet var yâni...

2008-09-23T04:07:00.000-07:00

ceza yedim. epey uzun zamandır trafik polisleri ile bir sorunum olmamıştı. dün 110 km sür'at ile radar yakalayınca, kuyruğu kıstırdım.

tamam, genelde dikkatli ve kurallara uyan bir sürücü isem de, hele giderek kalitesi yükselen yollarda ve sınır teşkil eden 90 km hızda, dördüncü vitese ancak erişen arabalar ile, sür'at pek ciddiye aldığım bir kısıtlama sayılmaz. tabii, bilinçli kullanmak (1) kaydı ile.

avrupa mûktesebâtına uyum uygulamalarından mıdır bilmiyorum ama rüştü kâzım yücelen'in bakan iken, gâyet medenî bir gerekçe ile radar ile ava çıkan kahraman türk polisini yol kenarlarına "sür'at kontrolu" yapılmakta olduğuna dair seyyar uyarı levhaları koymaya mecbur bırakmış idi. polisi, o levhaları koymaya mecbur eden felsefe, "devletin vatandaşını tuzağa düşüremeyeceği" yolunda, evrensel hukuk-demokrasi anlayışının çoktaaaaan benimsediği ve cümle millî hâkimiyet dirençlerimizi kırarak, bize de "dayattığı" bir ilke idi. radar beni yakaladığında, polislere sordum, neden o levha yoktu diye. meğer, 2008 itibarı ile bir genelge ile uygulamaya son verilmiş... ünvanı prof. olan hukukçu ve sosyolog değerli dahiliye vekilimiz beşir atalay hoca,, selefinin aksine, zâten daha bütçe görüşmeleri sırasında bile pek şikâyet etmekte idi, hızlı türklere radar ile yol tuzakları kuramamaktan (2).

dinî hassasiyeti hayli yüksek olduğu için kurucu rektör olarak görev yaptığı kırıkkale üniversitesinin başından indirilen, daha önceki kabinelerde bakanlığa ataması eski cumhur başkanı a. necdet sezer tarafından veto edilen atalay, fırsatı bulur bulmaz avrupa, mavrupa, demokrasi memokrasi, hukuk mukuk kazımaksızın, vatandaş-devlet ilişkilerini ikincisi lehine büyük bir mutluluk içinde değiştirivermişti.

devlet, eğer medenî bir toplumdan söz ediyorsak, hukuk düzenini korur. kanun her yerde, diktatoryada dahî vardır ama, dengeli bir hukukî sistem, demokrasi ile mümkündür; çünkü hukuk, öncelikle bireyi devletin ezici ve mutlak gücünden sakınır.

gelgelelim, siyasetin ekonomi, aynı zamanda da psikoloji olduğu kadîm devletin en mûteber nesne sayıldığı global taşrada, devletin arabasına binen, onun prestij ve gücünden damarlarına sinen iktidarı da kişisel bir kazanım, bir imtiyâz gibi kurgular. ancak ve sadece o dışsal kaynaktan beslenebildiği için de, devleti kollamayı mârifet sanır. esas sanrısı ise, o heybetin ebediyyen üzerine asılı kalacağıdır. oysa, devlet fâni midir, değil midir; henüz bilen yoksa da, devlet görevinin ebedî olmadığı kesindir.

hukuk nosyonu olmayanlar, tıpkı "sür'at kontrolu" levhasını koyan hukuk devletinin vatandaşına tuzak kurmamayı esas ilke olarak benimsediğini anlamadıkları gibi, devletle gelenin devlette kalacağını da anlamazlar.

p.s. - bu cezaya 6 ekime kadar itiraz edebilirim ama araya tatil giriyor. bir kaç gün de posta süresi koymak lazım... bugün-yarın okuyan ve de benden yana çıkan olursa, lûtfen itiraz için akıllarına gelen okkalı gerekçeleri bana iletsinler de, hiç değilse anayasal dilekçe hakkımızı icra etmiş olalım...

------
(1) hele ki direksiyon başına çöreklenmiş bir türk'ün "bilinçsiz" olması mümkün olamayacağına göre, bilinçli sürüşe biraz açıklık kazandıralım: görmediğin yere dalmamak; duramayacağın mesafede tam gaz uçmamak; 180 ile giderken ağızda da dumanı göze kaçan sigara ile hem öte hem tüte cepten geyik çevirmemek; boş diye o şeritten ötekine acıkmış maymun gibi atlamamak; emniyet mesafelerine ve diğer sürücülerin haklarına dikkat etmek, kimsenin kıçına koklayacakmışçasına yapışmamak; yol şartlarını, aracın huylarını tanımak; 100 km hızla en az 90 metre ötede durulacağı gibi temel fizikî verileri bilmek, vs., vs.
(2) bazı aklıevveller için burada belirteyim, ben hızlı bir şoför olsam da, bilhassa bu paragrafta savunup, arkasında durduğum, sür'at yaparak kanunu delme "özgürlüğü"
değil; yücelen'in de vurguladığı "devletin vatandaşına tuzak kuramayacağını" kabul eden evrensel ve medenî prensip. az gelişmiş kişi ve toplumlar özgürlük, serbestî ve başıbozukluk arasındaki uçurumları bilmezler ne de olsa, onu da kendimce açıklayayım:
kurallları bozmak, bireysel bir eylemdir. bir tercih, dolayısıyla da özgürlük konusudur. bunu yapan, sonuçlarına da katlanmak zorunda kalabileceğini baştan bilir. kurallların esnemesi, yavşaması ve cıvıması sonucu; ne zaman uyulmaları gerekip, ne zaman boş verilse de olacağının bilinemediği; çoğu zaman da kanun koruyucular dahil, kimsenin pek de umursamadığı, şarka hassaten mahsus kronik anomi halleri ise, suç işleyenin yakalanıp da ceza görmesini "kötü kader kurbanı olmak" diye izâh edebildiği bir başıbozuk ilkelliği târif eder. âşinâ mı geldi? hâşâ! türkiye'de devlet var.

oh bee... devlet varmış meğer!..

2008-09-23T04:06:00.001-07:00

kanunî süleyman yazmış ya; "halk içinde mûteber nesne yok devlet gibi" diye, fatih mehmet, cümle beyleri dize getirip, osmanlı'yı askerî nitelikli bir merkezî despotizm olarak tesis ettiğinden bu yana, hakîkaten de, "devlet", türk toplumunu ayakta tutan "çadır direği" işlevini yapagelmiştir.

aslında, toplumun tüm hastalıklarının ve bir türlü medenîyyet sıçramalarını becerememesinin temelinde de, bu koşul yatmaktadır (amma, bu başka bir yazı konusudur).

bize göre "resmen" (*) tek dişi kalmış medeniyyet ile eşanlamlı sayılan modernite yayılıp, yerleştikçe; devletin klasik fonksiyonları terketmeksizin, hâlâ kanunî'nin atıfta buulunduğu aynı itibârı koruması da imkânsız hale gelmiştir.

o zaman da ne olmuştur?

türk toplum ve ahâlîsinin temel direği devlet, teknik, ilişkileri ve sosyal işleyişin akışını hızlandıracak kolaylaştırıcı bir rol üstlenmekte âciz kalmıştır.

meselâ, türk devleti, medeniyyetin en ilkel ve basit mekân örgütlenmesi olan trafiği düzenlemekten âcizdir. meselâ, türk devleti, basit önleyici asayiş tedbirlerini yerine getiremediği için, "olur böyle vak'alar, türk polisi yakalar" mantığı ile kamu düzeni sağlar. meselâ, türkiye'de en kıytırık davâ bile bir seneden evvel bitmez ama adalet mekanizması "hukuk" fikrine o kadar bîgânedir ki, bir kaynananın merhum oğlu adına gelinine karşı açtığı boşanma davâsı, dosya aşamasında baştan reddedilmek yerine, ancak ikinci celsede hâkim tarafından çöpe atılabilmiştir...

türk devleti, o kadar hukuk özürlüdür ki, meselâ bodrum'da veya boğaz'da hayatı zehir eden diskotek gürültülerini kesmeyi becermekten geçtik, ezan bile okuyabilen çalar saatlerin cep telefonlarına kadar düştüğü 21. yüzyılda, ulûfe dağıtır gibi, kaymakamlar aracılığı ile ramazan davulcularına tangır tungur milletin tepesini ütülesinler diye, mahalle tâyin eder.

perspektif medeniyyet ölçüleri olunca, onca avrupa mahmuzlu düzeltmeye de rağmen,
fiilen, türkiye'de devlet nâmevcud bir müessesedir.

gelgelelim, iş "devlet" çatısı altında örgütlenmiş, ülkenin tarihî olarak en kesin ve keskin ekonomik aktivitesi olan siyaset ile belirlenen geleneksel imtiyaz şema ve yapılarının, hem de alabildiğine muhafazakâr esaslar çerçevesinde muhafazasına gelince, devlet, olanca haşmeti ile hortlar.

onun için de, meselâ, kaldırımı işgâl eden hödük dükkân sahibine kimse lâf etmez de, üç öğretmen maaş azlığını yürüyüşle protesto ederse, çevik kuvvetin copunu anatomisinin muhtelif bölgelerinde hissediverir.

türk devleti, 301'e sığınacak kadar medeniyyet ürkeği ve ceberrut bir teşkilâttır!

epeydir, sadece pasif olarak, medenî sayılacak her türlü sosyal, yâni, " birlikte belirlenmiş kurallar dairesinde, birbirini rahatsız edip, engellemeden toplu halde yaşamaya dâir" düzenin bozulmasına seyirci kalma konumunda gözlemlediğim ulu ve yüce ve kaadir ve kadîm devletimiz, nihâyet aktif olarak da zuhur etti geçenlerde...

bu sıralar fazlaca seyyahat ettiğim için ciddî biçimde nerede vu'u bulduğunu takip edemedi isem de, bir mola sırasında uzaktan seyrettiğim haberlerde, gösteri yapan öğrencilerin, bermûtad, allah yarattı demeden polis tarafından coplandığını gördüm.

ve oh dedim... 1 mayıs'ta işçi makûlesine ulu ve yüce ve kaadir ve kadîm gücünü isbat eden devlet, ondan sonra ancak ahmad-i najad denen garâibin ziyâreti sırasında varlığını istanbul'a işkence ederek hissettirebilmişti.

neyse, bir şey eksilmemiş devletten. medeniyyet ile uğraşmaktan yorulup da, kendi kendine çözülüp, dağılmamış, korktuğum gibi...

------
(*) benim bildiğim kadarı ile, "yalnız ve güzel ülkemiz", yeryüzünde çağdaş medeniyyet için ulusal marşında tek dişi kalmış canavar gibi hakâretâmiz bir ifâde kullanan yegâne ülkedir. yâni "resmen", ait olmak istediği medeniyyet kategorisi, devletimizin taht-el şuurunda, bir öcüyü temsil etmektedir.

katran ve tüy

2008-09-11T02:39:00.000-07:00

yavuz'un (tanyeli) editörlüğünü deruhte ettiği, millîci, anti globalist, borderline anti-semitist, paleo-komunist görünümlü katran ve tüy blogunu da, www.katranvetuy.com sitesini de ziyaret etmenizi öneririm.

sadece garfucius arada bir o siteye de inciler saçtığından değil, aslında tüm ulusal ve hattâ parokial tonuna rağmen, yerelde yeşerebilecek evrensel tohumlar arayan bir entellektuel çaba olduğundan.

unutmayalım, benliğini kaybetmeden evrenin ortasında cûş edebilmenin ilhâmına, ege'nin ve akdeniz'in zorba'sı, en güzel emsâldir belki de...

varsın nikos kazancıoğlu "türk düşmanı" oluversin...

--------
p.s.: garfucius katran ve tüye bulanmaktan da pek korkmadığı için, sağcılık solculuk, molculuk üzerine bir takım notlar düştü oraya. isterseniz, bir uğrayınız.
p.s.s.: bu postu yanlışlıkla garfucius'un ingilizce bloguna göndermişim. buraya bayağı (genç nesilin yazdığı gibi "baya" değil!) gecikmeli geldi. sorry.

dîne saygı, davul dangırtısına da mı saygı gerektirmekte?

2008-09-10T13:58:00.000-07:00

tamam, herkesin dîni, inancı, ibâdet ve bi'atı kendine.

hele ki, bu îman mes'eleleri, gûyâ yüzde 99 küsurunun müslüman olduğu iddia edilen, laik görüntüsüne rağmen fiilen de dînî akîdelerin davranışlara şiddetle yön verdiği, islamî bir toplumda cereyan etmekte ise...

zâten o nedenle şu yüzde 1'den az eksik küsürat içinde kaldığı varsayılan ama sayıca sağlam birkaç milyonu bulan îmansız, ateist, gayrimüslim ve "revizyonist" müslüman nüfusun hemen hemen hepsi, gıcırtılı, hışırtılı, cayırtılı ses abartma avadanlıkları ile okunan ezanlara tahammülü bir birlikte yaşama görevi saymakta değil mi? (*)

üstelik, bilhassa sabahları, her câminin şafağı bir başka zamana denk gelip, yüzlerce minare hoparlörleründen, yarım saat boyunca non-stop ezan okunduğu halde!..

oysa, ezan teknik amplifikasyonla değil, doğal sesle ve makâmına uygun okunduğunda, rahatsızlık bir yana, huşû veren bir ibâdet dâveti. ne yazık ki, dînî her türlü uygulamayı, irdelemeden kutsal addetme huyumuz yüzünden, o geleneği yaşatabilecek müezzinler de yetiştirilememekte artık. tıpkı, beton fetişizminde kurban edilen klasik câmi mîmarîsi gibi...

neyse, ortaya atacağım konu, ezan veyâ câmiler değil. dedik ya, onlar beğeniden bağımmsız olarak kollektivitenin taleb ettiği saygı çerçevesinde, en azından şimdilik, eleştiriden muaf kalmakta.

ama, allah rızâsı için... ramazan davulu denen ilkellik alâmeti garâbenin, yok islâmî gelenek, yok sosyal âdet, yok osmanlı tarz-ı hayatına nostalji vs. gibi abuk gerekçelerle, yurt sathında dangır dungur çalınmmak sûreti ile milyonlarca kişinin huzur hakkına resmî himâye altında alenen tecâvüz edilmesi, hangi müslümanlık akîdesinden kaynaklanmakta?

-------
(*) burada, laik ülkemizde, millî marşımızın okumadığımız kısmına göre, "şahadetleri dînin temeli" sayılıp, "ebedî yurdumun üstünde inlemeli" diye temennî edilen ezana muhalefet edilmemektedir. karşı çıkılan, ezanın ses estetiği bakımından çirkin ve gereksiz desibel düzeylerine yükselten elektronik amplifikasyon yöntemleri ile yayılması. yâni, değil din düşmanlığı yapmak, garfucius ilgilileri islâmın estetik akîdelerini ihlâl etmeksizin dînî vecîbeleri yerine getirmeye çağırmakta.

siyasî ve diplomatlara vize koyulsun

2008-09-08T01:38:00.000-07:00

alamanya'yı müteakiben, bütün evropa'da ilk furya başladığında sıkı mıydı ağzımızı açalım? cunta kesiverirdi dilimizi maazaallah! tam 12 eylül ertesi; kimi canı kurtulduğu için memnun, kimi canını kurtarmak için köşe bucak gizlenmekte idi. bazıları "arayış" içindeydi, bazıları aranış...

aranıp da bulunan, ayvayı ne kelime, copu, yediği ayvanın bedeni terkettiği noktadan yemekteydi... gerçi, bol yıldızlı üniformasını siyaset aşkına soyunan adamın biri, sonraları "niye cop sokalım efendim? elimizde aslan gibi delikanlılar vardı; bir şey sokacak olsak onları kullanırdık," yollu demeçler verdi amma, siz ziyafeti sunana değil, yeyenlere sorun yine de...

neyse, konu 12 eylül'ün vatana, millete, derin umumî neşriyat müdürlerinin canını kurtarmaya faydaları değil.

zâten 12 eylül'ün öyle ya da başka türlü, bir faydası da yok, olmadı da (*).

burada konu, evrupa ülkelerinin türklere uyguladıkları vize karşısında, ulu ve yüce ve müstesnâ, ebed-müdded, 16. ve son türk devletinin, kendi öz-be-öz vatandaşlarının hakkını davulcu öksürüğü sayan tutumu karşısında, sayın vatandaşın davulcu öksürüğü kadar bile hükmü olmayan etkisi ve tepkisi. aslında, lâfı fazla uzattım. "olmayan etkisi ve tepkisi" desem yeterdi.

kulunuz garfucius ,12 eylülün uygun ses aralıkları da dahil, çeyrek asırdır, türk diplomat makûlesinin milleet mmenafîine sadâkatine sonsuz güvenini hep ifâde edegelmiştir. garfucius'a kalırsa, türk dışişleri bakanlığının türk vatandaşlarına uygulanan vize gibi bir problemi aslâ yoktur. haydi, o kadar abartmayalım: vize sorunu, aziz türk hariciyesi için, ancak başka bir konu görüşülürken "ama siz de bize kötü muamele ediyorsunuz, canım," diye mırın kırın ve mızmızlık ederek, pazarlığı sündürebilecek bir koz olarak, müzâkere için lâzımm arsenal bünyesinde, bir ucuz koz olarak işe yarar. o kadar...

hâriciyenin zerre kadar umurunda değildir, sarı çizmeli âfet hanım veya beymen takım elbiseli vatandaş mehmet bey'in konsolos binası önünde sürünmesi, evropa gümrüklerinde vebâlı sığır gibi tecrit muamelesi görmesi.

diplomat kardeşlerimiz, kırmızı pasaport hâmili olduklarından, o kuyruklardan külliyen muaftırlar. eh, daha yüce devlet erkânı da kırmızı pasaport taşır, onun bir alt kademesi de durumu yeşil ile idare eder. binaenaleyh, devlet kadrosunun vize ile pek de öyle vahim bir pratik sorunu yoktur.

eh... el, elin eşeğini türkü çağırarak arar demiş atalarımız... kendisi vize sorunu yaşamayan memur diye tanımlayabilleceğimiz diplomat da, diplomasinin başındaki siyasî irâde de umursamaz tabii ki âfet hannım ile mehmet beyin derdini.

o yüzden de, evropa birliği "huuu, muhterem türkler, siz şu vizeden rahatsız değil misiniz yahu? bakın, öteki aday-maday memleketlerle oturduk, giriş-çıkışları kolaylaştırıyoruz, haydi siz de buyurun," diye dâvet ettiğinde dahî, hariciyecilerimiz tenezzül edip böyle bir basit mes'eleyi çözmek için masayı teşrif eylememişler.

üstâd-ül mücerridîn ve dahî reis-ül şûra-yı matbuat, oktay ekşi hazretleri bile bu hal-i pûr melâlden haberdâr değilmiş ki, geçenlerde pek kızmış, ver yansın etmiş yüce 16. ve son türk devleti memurinine. hani, vural öger avrupa parlamentosunda sormuş, türklere niye kolaylık uygulanmadığını da, olli rehn de cevap vermiş "biz vizeyi kolaylaştıralım diye türk hukûmetini çağırıyoruz, onlar masaya gelmiyorlar," diye... işte onun üzerine üstâd, vize konusunda avrupa bizi fıştıklasa da bizimkilerin ayak sürümesinden şikâyetçi olmuş.

gelmezler, üstâdım, gelmezler masaya. ve olli'ciğim, sen de duy: gelmezler...

adamlara dert değil ki...

dahası ve de beteri, vergileri ile onların menfaatini korusunlar diye maaşlarını ödedikleri hariciye memurlarının ne yapıp ne etmedikleri de, aziz ve muazzez milletimin derdi değil. gûyâ, milletin gözü kulağı olması gerekirken, avanta-lavanta mes'elelerinden başını alamayan medyanın, hiç değil - velev ki olli ağabey gibi dostlar bir lâf etmesin.

iki gol yeyince tecâvüze uğradığını sandığımız millî gururumuzu pek de okşadığı söylenemeyecek olan şu çeyrek asrı aşkın ızdırâb; yani şu vize mes'elesi, ne zaman çözülür biliyor musunuz? tüm ülkeler ingiltere kralllığı gibi, diplomat, bakan, çakan, tutan kazımadan, cümle türk vatandaşlarından vize taleb ettikleri gün.

yoksa, muazzez türk milletinin vatandaşlık bilincine erip de, vize kuyruklarında ve yabancı gümrüklerde çektiği sefâlet ile uğraşacak esas sorumluların türk dışişleri bakanlığı olduğunu kavrayıp, hakkını aramasını beklerseeeek...

-------
(*) 13 eylül 1980de ortalığı süt liman eden ordunun elindeki cümle imkân, 11 eylül günü de mevcut idi. siyasilerin biri bile de "anarşi ve terör ile mücadele" konusunda orduya karşı çıkabilecek güçte değildi. eksik olan neydi o zaman, ne değişti 48 saatte?

ilhan berk

2008-08-28T09:56:00.000-07:00

eski bir han kapısı

hani sana eski bir han kapısı göstermiştim
ölümün sanki çağdaş bir cesedi gibi kaldı sende
bakamamıştın hani
belki benim, belki de kendi bırakılmışlığın geldi aklına
ölümüm belki de.

(ilhan berk, kül, 1978)

bodrum'dan, dünyanın tüm hakîki madinalarından ve güzel şiirlerden hemşehrim ilhan hocamıza güle güle.

...........
ben ki o kadar çok sevdim
yıkıldım ki o kadar
bir cehennemim artık.

...........
varsın ol be hocam! bize dünyayı cennet yapmak için şiirler bıraktın, duyguların cehennemine serin nefesler üfledin ya, cehennem de olsan, mekânın gönlümüzde cennet.

güle güle, ölümde bile.

kâğıt kaplan rusya

2008-08-28T01:45:00.000-07:00

urusya, kafkasya denen o ezelî cehennemi birbirine kattı. burnumuzun dibinde olan bitene biz de kovboy filmi seyreder gibi baktık ya; şimdi tv'lerde, gazetelerde bil-umum ukalâ (1) ahvâl-i dünya hakkında ahkâm kesmede.

bende hazreti eyyûb sabrı olmadığından bu emvâl konuşmalara 12 saniye falan, yazılara da ancak üç satır takılabilmekteyim.

bütün bildiğim şu: yaklaşık 10 sene önce, boris yeltzin votka şişesinde boğulup, sekreterlere parmak atarken, urusya eski gücüne kavuşsun, bir istikrar unsuru olsun diye debelenen, onu hiç yoktan, sırf soğuk savaş edebiyatı uğruna, g-8 üyesi falan yapan ve yapılmasına alkış tutan hemen hemen herkes, şimdi parmakları (2) ağızlarında, vladimir putin'i ve henüz ilk adını dahî öğrenmeye tenezzül etmediğim çömezini fenâ halde ayıplamadalar.

merâk etmeyin, millet... urusya halâ kâğıttan kaplan.

şimdi ulu strateji uzmanları bu lâfı duysa, ya küfrederler, ya burun kıvırıp geçerler amma, 1980'lerde immanuel wallerstein "sscb çökecek, dağılacak" dediğinde, ona gülmüşlerdi. halbuki üstâd, bir yola, bir de trene bakmış, ufuktaki uçurumun kaçınılmazlığını görmüş idi. sscb, kapitalist evrenselliğin 1970 başlarındaki dönüşüm bunalımından sonra, o sistemin tâlî parçası olmuş, arkaik devlet yapısı ile, ekonomik iyileşme yerine silah yarışına dalınca da, burun üstü çakılmış idi.

putin'in urusya'sı, bir bakıma daha avantajlı; bir bakıma o kadar dahî talihi yok.

bir kerre, urusya, dünyanın neresinde bilen yok. yeltzin zamanında kürekle dağıtılan dolarlara rağmen, kapitalist bir gelişmeden söz etmek imkansız. dolayısıyla, bir zamanların uzay yarışçısı ülkede, teknolojik gelişme de patetik.

yeltzin döneminin temel sanayii olan yolsuzluk, putin'in "bu memlekette mafyalık (3) yapılacaksa, onun da iyisini biz yaparız" siyaseti ile, devlet şemsiyesi altında bir oligarşiye dönüşmüş durumda. hiç bir oligark tek başına devlete (4) karşı koyamayacağı için de, ekonominin kâbesi yine kremlin...

bir zamanlar yeltzin'in arkasına takılıp, kızıl ordu tanklarına kafa tutan moskof ahâlisi, bu hürriyetçi kahramanlığı izleyen vahşi özel teşebbüsçülük, çeçen mafyası vs. gibi sosyal güzellikler ile taçlanan bir dizi sefâlet günlerinden sonra, ekmek elden su gölden, kaadir ve kadîm devletin inâyeti ile geçindikleri gomonizma çağını andıran putin kıyakçılığı uygulamasından gâyet memnun. tipik despotik hegemonya modeli içinde, devletlû oligarşi, "orta sınıf" ahâliye de, odun, kömür, votka, makarna, iş-güç bir şeyler sağlayarak, memnuniyetsizliği asgarî, itaati azamî seviyede tutma marifetini göstermekte.

zâten, çok konuşanın da sesi kesilmekte. mâlûm, rus mafyasının âdeti önce ateş edip, sonra sual sormak. ölü cevap vermeyip de kafanızı kızdırırsa, üç-beş daha sıkıp, veyâ bir başkasını da öldürüp, hırsınızı alıyorsunuz. oh, kekâ!..

ve de urusya'nın tek reel gücü, petrol ve gaz (5). çoğunu, çar zargana devrinden kalma teknolojisi ile yeraltından bile çıkarmaktan aciz olduğu petrol ve gaz...

onu da, satamadığı zaman, memleket resmen aç kalacak. ve o despotik saadet zinciri, kopmasa da, hayli incelecek. aynı zamanda, oligarşinin mutluluğu da sarsıntı geçirecek.

ya "rus petrol ve gazına bağımlı" batı avrupa ne olacak?

hmmm... her halde batacak, yok olacak. ortaçağın veba salgını ya da 1945 yıkımı gibi felâketlere dûçâr olacak... insanlar sokaklarda birbirini yiyecek...

dedim ya, sonunu dinlemeye veyâ okumaya sabrım yetmiyor ama, bu tür senaryolar kulağıma çalınmıyor da değil.

neyse, ben size de onca ukalâya da söyleyeyim; kapitalizmin tarihî performans sicili, öyle gazla, tuzla yıkılabilecek bir sistem olduğu intibâını vermemekte doğrusu. altı yıl, hem de güçlü, kapitalist rakiplerle savaşabilecek petrolü bulabilen alman askerî mekanizmasının becerisini, emîn olun, avrupa'nın sınaî-ticarî-malî konsorsiumu da sergileyebilecektir.

abd ve evropa, 10 yıl önce kendi anlamsız korkuları dolayısıyla büyüttükleri arsız ve azgın bir pitbullun kaprisleri ile uğraşmaktalar... şimdilik!..

en uygun zamanda, pitbullun keskin dişleri törpülenecek, tasması biraz daha kısa bağlanacak; yeni çapına alışsın diye de, önüne osetya, abhazya emsâli, (6) bir-iki ufak kemik atılacak. etrafındaki çitler yükseltilecek, korusun diye verilen alan ise, gitgide daraltılacak.

buna karşılık, urusya, tıpkı 19. yüzyıldaki gibi, medeniyyet treninin yük vagonuna kaçak yolcu misâli tıkışıp, tarih yolculuğuna mecburî bir safra olarak devam edecek.

bu arada rus yayılmacılığının tarihine, sovyetik dönem de dâhil, bir göz atın bakalım, koca ayı, önünde doğru dürüst, dişli bir enngel gördüğünde frene köküne kadar basmış mı, basmamış mı?

boşuna mı dedik kâğıt kaplan diye?.. gücü anca yeter garip gürcü'ye.

-----------
(1) memlekette garip bir psikoloji hâkim bir on yıldır falan... herkes, hoşuna gitmeyen ne duysa "aşağılandığı" kanaatine kapılıyor. vay canına! ne kendine güven ortamı be! şimdi ukalâ kelimesinde de tahkîr kıraat ederek, (hani, gözde deyişlerden ya "okumak", garfucius' a da kıraat eylemek yakışır elbet) zıplayıp, hoplayacak birileri de çıkabilir elbet... hâşâ yâ huuu!.. ukalâ, âkilin, yâni akıllının çoğuludur, o kadar... gerçi bizim entelecent-ziyamıza akıllı demek de bir tür hakâret sayılabilir belki de, bir düşünmek lâzım...
(2) boris'inkiler değil, kendilerininki.
(3) burada imlâ hatası yok. ruslar mafia demez, mafya der.
(4) yani; ismi ne diye değiştirilirse değiştirilsin, kgb'ye.
(5) tabii, rusya da elinin altında, iran, afganistan gibi ateşli iltihâb bölgelerini çomaklayarak batının rahatını kaçırabilecek kozlar tutmakta. rusya'nın bu kadar şişip, kendini yeniden büyük oyuncu sanmasında en önemli etkenlerden biri, tabii ki g. walker "yürüyesice" bush... dünyanın böylesine beceriksiz bir kuklanın elinde kalması, moskova'nın önünde de, beklemediği bir ferah avlu yarattı. rusya'nın iran ve afganistan'da bulduğu hareket marjları da, bush'un çuvallamalarının sonucu.
(6) rusya, türkiye'nin (daha doğrusu, denktaş'ın) kıbrıs'ta yaptığına benzer bir emr-i vâkî ile, hemen tanımasa, dünya diplomatik makinesi, bir şekilde gürcistan'ı da kollayarak, zâten bu kofti devletlere özerklik, mözerkliik kotarırdı da...

garfucius buyurdu...

2008-08-24T05:20:00.000-07:00

deniz feneri, su ile aynı seviyede ise, ancak yakamoz kadar işlev görebilir...

çukur mukur yerleri dolduralım da...

2008-08-13T05:18:00.000-07:00

ege cansen'in hürriyet'teki sütununda mng holding'in bodrum güvercinllik'teki pina yarımadasının kıyılarını, otel yapmak bahanesiyledümdüz edercesine doldurmasını, bırakınız aklamayı, öven, teşvik eden ve uydurma verilere dayanarak deniz doldurmanın doğayı tahrib etmediğini öne süren "daha fazla deniz doldurulmalı" başlıklı zırvalarını dehşet ve ibret ile okuyunca, yine geçmişin izlerine daldım. bundan 15 yıl önce merhum belediye başkanıı emin anter ve demiryolları, limanlar havalimanları genel müdürlüğü elele verip bodrum limanını 12 metre doldurarak "onarmak" (1) niyetiyle yola çıktıklarında, sıkı bir mücadele başlatıp, tâmirâtın mâkul ve sağlam bir boyutta yapılmasını sağlamak konusunda epey çaba sarf etmiştim. aşağıdaki "baldızlar ve çukurlar" adlı yazı, o mücadelenin matbû cephânesinnden biri idi.

eğer lağım kanalına dönüşmemişse, bir tek deresinden su akmayan; gölleri, nehirleri çöl olmuş; umut diye sarıldığı gap gibi dev projeleri, çevre bilinçsizliği yüzünden salamura edilmiş (2); ormanlarının yanmayan kısmı, ya otel binâları ya golf delikleri ile tecâvüze uğramış bir toprak parçasının, ancak, ege cansen gibi, ömrünü paraya vakfetmiş insanları entellektüel sayan bir hâkim kültür ile bu hâle dönüşebileceğini çoktaaaaan öğrendiğim için, bu doğaya hıyânet belgesine şaşırmadım..

ona-buna tahsis edilen ormanların, sulak alanların, golf sahalarının vs., 70 milyon aslî sahibinden sadece biri olarak, yıllardır çıktığı kadar sesimi yükseltmekteydim. ama değil mi ki, kahîr ekseriyeti zâten ondan, bundan ve benden gaspedilen "kamusal alanlar" üzerine dikilen gecekondularda yetişen, en azından orada yeşeren kültürün küf ve mantar gibi sardığı bir zihin ortamında büyüyen, eğitim gören bir insan topluluğunun alâmeti üstünde ben de aynı kıyâmete doğru yol almaktayım, sesim de, üzerinize âfiyet, ancak davulcu öksürüğü kadar duyulabildi ise duyuldu.

bîl umum kulağı duysa da, ruhu sağır vatan evlâdına ve vatanı üzerinde biriken dolarla tanımlayan kalem suvârilerine bedduam şudur ki; vermeye allah gecinden versin de, sizin de üstünüz toprakla dolarken, benim şimdi hissettiklerimi hissedesiniz, evrenin meçhul bir köşesinde...

sayelerinizde, memleket sengi cümle betondan bir mezarlığa dönmekte zâten.

buyurun, şimdi yazıyı okuyalım:

baldızlar ve çukurlar

bilmeyenler kaldıysa, onların da tv reklam ve dizilerindenöğrendikleri üzere, askerlikte eğitim koşuları, “yaylalar, yaylalar” türküsünün aksak ritmine, matara tıkırtısı, tüfek şakırtısı, postal patırtısı ile tam teçhizat makam tutarak yapılır. brüt 90 gün sürdüğü için, bizim dönemin erkeklerinde nisbeten az anısı kalan “vatan görevinden” benim hatırladığım episodlardan biri, türkülere dairdir. “yaylalar”ın bitip tükenmeyen yaygarasından gına gelmesi üzerine, bölüğümüzün girişken er'atı, bir başka türkü eşliğinde koşmaya emir ve müsaade çıkmasını sağlamıştır. bu türküden, benim aklıma, sadece şu nakarat nakşolmuştur:

aman baldız olmuyorsa olduralım,

çukur mukur yerleri dolduralım...

***

her ne kadar erkeksiliğin ağır bastığı folklor hazinemizdeki baldız motifinin, erkek egemen toplum ve aile yapısı ve bu yapı içinde yetişen özellikle erkek bireylerin seksüel açlıkları ve yetersizlilleri perspektifinden ele alınması, lezzetli soslarla süslenebilecek bir sosyolojik araştırmayı ilham eylese de, bu yazının konusu baldızlardan ziyade, çukurlar ve hatta doldurmak fiilidir. baldızlar bir meslek trükü olarak, gavurcada “come on” tabir edilen şekilde, okuyucunun dikkatini çeksin diye başlığa çıkarılmışlardır. bu meyanda, kamunun baldızlara

düşkünlüğünden istifade edilirken, aynı zamanda, bu düşkünlük, ilmen bir kez daha kanıtlanmış da olmaktadır.

çukurlara gelince, anlaşıldığı kadarı ile halkımız baldızlara gösterdiği hassasiyeti çukurlardan esirgemektedir. ya da, çukurlarla, baldızların birer seks objesi olarak, gerçek veya muhayyel mevcudiyeti tahtında ilgilenmekte ve çukur mukur yerleri doldurmak, ancak baldızlar muvacehesinde öncelik kesbetmektedir. nitekim, yurt sathında, yollarımızın hal-i pür melali, bu gözlemi teyid etmektedir.

yine de, baldızlardan bağımsız olarak doldurulan çukur mukur yerlere de bazı bazı rastlanmaktadır. yüzyılların mimarî kültürünün estetik mirası asırlık yalıların, taş evlerin yerlerine çok katlı kerpiç gudubetler dikmek uğruna kazılıp, anında betonlanan temel çukurları gibi...

demek ki, milli kültürümüzde doldurulası çukurlar kadar doldurulmasa da olur çukurlar bulunduğu anlaşılmaktadır.

***

türküde, baldızlarla çukurların ortak paydasını oluşturan “doldurmak” fiili de, tıpkı baldızlara olan folklorik düşkünlük gibi, sosyo -psikolojik incelemeler için engin bir derya sunmaktadır. evli erkeklerin, eşlerinin kız kardeşlerine yönelik zaafları kadar, resmi sıfatlı şahısların orayı burayı, çukur mukur, deniz meniz, plaj mlaj, kara mara demeden doldurma heveslerinin ardındaki patolojik nedenler de, ele alınmayı beklemektedirler.

mesela, doldurma temayülünün psikoseksüel gelişim sürecindeki aksamalar ile muhtemel bağıntısını saptayacak bir test, hem bilime, hem bu şahısların yönettiği mekânlarda yaşayan bizlerin günlük hayattan beklentilerimize ışık tutabilecektir. bu tür bir turnusol yoklaması, biz seçmen sürüsünü yetkililerin denizi doldurup beton kıyılar düzmek tutkuları ile, seksüel argodaki dümdüz etmek deyiminin içeriği arasındaki olası ilişki konusunda aydınlatabilecek ve bilumum düzleyicilerin bu özelliklerinin, erkeksi yönü ağır basan köylü düşünce tarzından doğup doğmadığını tartarak oy vermek babında bazı ölçütler sunabilecektir.

***

esasen, baldızların enişteleri ile oynadıkları veya oynamak isteyebilecekleri kova kürek oyunları beni hiç ilgilendirmemektedir. buna dair türkünün dahi, sadece nakaratı nadiren belleğimi yoklamaktadır. bir motosikletçi sıfatıyla, yollardaki çukurlarla ilgim ise, kaçılmaz ve kaçınılmaz bir dikkat-sabır- küfür dairesi içinde sürmektedir.

iş doldurmaya gelince...

fiilin nesnesi deniz ve kıyılar ise, tüylerim diken diken olmaktadır. hele aklı, mantığı, çağdaşlık bilincini, bilimi ve doğa estetiğini dümdüz ederek, ırzlarına geçen uygulamaları, oylarımızla makamlarına diktiğimiz, üstelik kimi de diplomalı cahillerin gerçekleştirmeleri, şiddetle kanıma dokunmaktadır... dünyadan bîhaber olmayı fazilet sayan bu okumuş köylülerin uzmanlık tanımaz yozlukları, estetik fukarâsı hoyratlıkları, bana, insanların kulakları arasında da dibine ulaşılması imkansız abyssler (3) olabileceğini düşündürmektedir...

----------

(1) bilenler bilir, bodrumcada onarmak fiilinin pek de terbiyeli sayılamayacak ve sanırım, artık, âşikâr olan bir anlamı daha vardır da... yok canıım, ben öyle kötü şeyler yazmam; bilin istedim sadece.

(2) meşhur gap sâyesinde çin kadar ziraî üretim yapmayı umduğumuz güney doğu ovalarında hektarlarca toprak, daha sulama projeleri yarılanmadan tuzlandı ve tarım arazîsi vasfını kaybetti bile.

(3) abyss: dipsiz çukur

memesinden emen süt çocuklarını tanımayabilen dev anası iktisadiyâtı

2008-08-13T03:03:00.000-07:00

inşaatçılık, aslında bir "sektör" falan değildir. "müştak" (*), yânî, iktisadî hayatın diğer alanlarındaki faaliyetin ve nüfus hareketlerinin sonucunda beliren talebe göre ortaya çıkan bir sanayî ve üretim koludur, o kadar... inşaat, ancak ekonomi bünyesinde yer alan, kendi içinde ve kendi için üretim yapan başka sektörel birimler belli bir verim seviyesine ulaşıp, üretim ve yaşama mekânları alanında bağımllı bir talep yaratacak artık değer üretebilirse, anlamlı şekilde işleyebilir bir daldır.

pek âlâ da, inşaat türkiye'de neden "sektör" yerine konulur o zaman? hattâ, "çoban" lakablı, köyden gelme cumhurun başı süleyman demirel'in bile ifade edegeldiği üzere, ekonomi için "lokomotif sektör" diye anılır?

dikkat ettiniz mi? köy ve kırsaldan şehir denebilecek bölgelere ilk akınlarla, taa cumhuriyet öncesinden başlamak kaydı ile, inşaat denen "sektör" bünyesinde meydana gelen patlamaların hepsi, ciddî ekonomik bunalımların arefesinde yaşanmıştır.

kriz, türkiye ve (muzu üreten ya da bizim gibi ithâl eden) sair cümle muz cumhuriyetlerinde, ortalıkta aslâ doğru dürüst "sermaye"ye dönüşemeden dönüp, dolaşıp duran "para"nın, gidecek yeri bulamamasından kaynaklanır genelde.

"para" ise, meselâ, ya1950lerdeki gibi, ziraat gelirindeki tuhaf ve iktisadî doğaya aykırı gelişmeler sonucu fırlayan artışların, kâh turgut özal devrindeki gibi, türkiye'den bir şekilde kaçan/kaçırılan çoğu aslen yerli kaynakların yabancı sermaye kisvesi alltında geri transfer edilmesi, veyâ, özal'ın 80lerdeki çoğunluk hukûmetlerini izleyen derme çatma koalisyon iktidarlarına damga vuran envâî yolsuzluk cukkalarının "piyasaya" intikâli sonucu zuhur eder.

memleketin tamâmen siyasete dayanan iktisadî bünyesi, bu başıbozuk paranın gerçek bir kapitalist düzendeki gibi, tasarruf-yatırım-üretim-tüketim-tekrar tasarruf vs. döngüsü içinde değerlendirilmesine izin vermez. o şartlarda da, ortaya inşaat gibi oyun alanları çıkar.

kısacası, sermaye kıvamına aslâ ulaşamayan para, inşaat, toprak, arsa vs. gibi "spekülatif" niteliği yüksek mallara yönelir. gelgelelim, bu para bastırma işine iktisatta "plasman" denir, yatırım değil. yatırım, nedret (2) dolayısıyla kıymet kazanmaya dönük bir faaliyet değil, üretim yolu ile doğayı dönüştürme ve artı değer yaratma girişimine verilen addır.

para taşa toprağa yatırılınca da, zâten nâzik piyasa, susuz kalmıış toprak gibi, likidite (cash, nakit) darlığından doğan krizlere yuvarlanıverir, tabii. taa ki, yeni bir garabe taze para veya cukka kaynağı keşfedilene kadar.

azıcık sağına soluna bakan, vicdânı ve gözleri sağlam, asgarî estetik bilinci ile donanmış herkesin farkedeceği üzere, inşaat, doğayı dönüştürmekten çok, sömürmeye, bozmaya, kirletmeye, tüketmeye, yok etmeye yönelik bir faaliyettir. özellikle de, cennet vatanımız, beton ve betonperestler cenneti türkiye söz konusu ise...

dünyanın pek de itibarlı olmayan, bîl umum muz cumhuriyetleri, iktisadîyatlarını doğayı dönüştürerek değil, imansızca sömürüp, talan ederek sağlayan toplumlardır. bunların başında, petrol üreticisi yakın şarkîler (rusya da dâhil) ve sağda soldaki, madenleri çıkarmak için toprağın bağrını deşen, tropik ormanları berhavâ eden, her kujmsala beş otel dikmeyi turizm zanneden vs., petrol fukarâsı benzerleri yer tutmaktadır.

türkiye, petrol gibi bir avanta gelir kapısından mahrum olduğu için, iyi kötü, çalışıp, akıl ve emek kullanıp, kısmen doğayı dönüştürme yolu ile yaşayan bir ekonomi geliştirme konusunda, az da olsa yol alabilmiş yegâne az gelişmiş ülke sayılabilir... ne yazık ki, devlet ağırlığı altında ezilen politik-ekonomi, gerçek bir liberal iktisat-siyâset-hukuk ve kültür rotasına giremediğinden, daimâ, rant ve spekülatif kazanç, üretimden elde edilenden üstün olagelmiştir. boğaz'da, çankaya'da ya da bayraklı'da zamanında, çoğu kerre de, hak gaspı yoluyla kapatılan, bir gecekonduluk arsanın marjinal kazancı, bir fabrikanınkinden insafsızcasına fazladır, meselâ...

yânî, türk ekonomisinin lokomotifi denen inşaat işi, tık nefes olması bir yana, kendini bile zor taşıyabilecek kadar güçsüzdür. inşaat "sektör"ü, türkiye'nin sadece doğasını değil, yatırıma ve üretime aktarılacak ekonomik kaynaklarını da yıkıp, yozlaştırıp, yutan çirkin bir bir dev anasıdır.

üstelik, masallardakinin aksine, bu dev anası memesinden süt emenleri de zaman zaman midesine indirmekten hiç çekinmez.

haaa, bir de dünya şeffâfiyet örgütü (world transparency organization) ve yolsuzluk gözlemcileri (corruptioon watch) verilerine göre, tüm dünyada, kara parayı temizlemekte yararlanıılan başlıca iki "sektör"den biri de, inşaat olarak belirtilmektedir.

öteki mi? turizm tabii...

âşinâ gelir gibi mi oldu? allah allaaaahhh...

buyurun şimdi, bu lokomotifin katarına alalım sizi de... vagon-restoran şu tarafta...

----------
(1) haydi, zamâne türkçesi ile söyleyelim, müştâk, "türevsel" anlamına gelir. yânî, ağacın gövdesinin yanlarından çıkan, çalı inceliğinde, tâze dallar gibi türeyen... lâf aramızda, ağacın selâmeti için pek de her zaman hayırlı olmayan o dallara da "palandüz" denir.
(2) kıtlık, nâdir olma hâli. ender bulunur ekonomik kaynaklar, ya üretime ya nedret doğacağı beklentisi ile spekülasyona aktarılarak kazanca dönüşür.

ilâve meşruiyet mi?

2008-07-31T03:22:00.001-07:00

sabahtan beri gâvurca gazete sitelerini, reuters vs. bültenlerini vs. didikleyip duruyorum. dünden beri de, kefere tv'lerinin alt bant ve haberlerine bakıyorum. olağan "foreign news" kotasına dâhil röportaj ötesinde de, a-ke-pe'nin kapanmaktan kurtuluşunu öyle flaş diye, veya çok önemli imişçesine büyüterek veren bir yere rastlamadım.

pekiyi de, başta hukûmetperest kesimi olmak üzere, nedir bizim necip türk medyasının bu iddiacılığı? yok, dünyanın gözü üstümüzde imiş, yerde gökte herkes anayasa mahkemesi kararını alkışlıyormuş, evren a-ke-pe dâvâsı ile çalkalanıyormuş, ve saire ve saire?

tabii, medenî dünya medyası, tıpkı medenî toplumlar gibi, parti kapatma şehvetimize azıcık burun kıvırarak baktığından, bu haberler iktidar için hayli destek havası taşımakta da, acaba, ilginin boyutu abartılmasa etkileri azalacak mı sanılmakta?

yoksa tam azgelişmişliğin ağır basması ile, mahkeme kararına "ek meşruiyet" mi aranmakta?

ya da, acı ama, hâlâ, gizli bir koloni gibi, bir şeyler için onay mı beklemekteyiz kendimizi doğru hissedebilmek için?

matematik rasyonalite yoksa, sadece akıl değil, duygular âlemi de paymâl olmakta. esâsen de mesele, bunu kavrayacak rasyonalitenin olup olmamasında...

laik olmak şart değil mi imiş?

2008-07-31T02:14:00.000-07:00

burası anlama özürlülerin diyârı türkiye, onun için açık seçik, önceden söyleyeyim: ben a-ke-pe'si de, de-te-pe'si de; deretepe faşisti de düzova dincisi de dâhil, başka melânete bulaşmayıp, salt siyâset ile uğraşan hiç bir parti için faaliyetten men cezâsı uygulayan bir hukuk sistemini tasvîb etmemekteyim.

anayasamız, avrupa birliği zoruna yapılan değişikliklerle, köylü ve esnaf düzeyini aşmamış bir kapalı toplumun taşralı bedenine medenî kılık giyme şevkiyle, şalvar üstüne frenk gömleği geçirmesine benzer bir düzeltmeye uğramış ise de, özde hâlâ, 12 eylül denen insan, akıl ve hukuk katliâmının güzîde bir meyvesidir.

dolayısıyla, dün ortaya çıkan hukukî ve adlî garabe de, doğrudan, o muhteşem hukuk ayıbı 12 eylül anayasasının, ülkenin medeniyyete erme çabası üzerine bir kerre daha istifrâ etmişliğidir; o kadar...

anayasa mahkemesinin a-ke-pe ile tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâyı da esâsen "aklayan" kararı, türkiye'de laisizm ilkesinin artık siyasî bir gereklilik olmadığını da belgeye bağlamıştır.
şöyle ki:

1. karar, parti ve parti üyelerinnen oluşan hukûmet tarafından laisizm ilkesini ihlâl eden uygulamalar yapıldığını açıkça tevsîk etmiştir;
2. bu, a-ke-pe'nin bir anayasayı ihlâl suçu işlediğinin de tevsîkidir;
3. ancak, ihlâl, parti hakkında kapatma cezâsı verilecek kadar "ağır bulunmadığından", bir "negatif para cezâsı"na ircâ edilmiştir. yânî, a-ke-pe veya tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ, cepten bir meblâğ ödemek sûreti ile değil, cebe girecek belli bir meblâğ paradan, zorâkî ferâgat etme cezâsına çarptırılmıştır.

irdelersek, anayasa mahkemesi, tıpkı, siyâsî tarihimizin meşguk kahramanlarından merhum turgut özal'ın, "bir kerre delmekle anayasaya bir şey olmaz", vecizesini model almışçasına, "laisizm biraz ihlâl edilmekle bir şey olmaz", anlamına gelen bir karar vermiştir.

anayasa mahkemesinin kararı, karısını döverek öldüren bir adamı, niyetin katl olduğunu gösteren bıçak, tabanca vs. silâh kullanmadığı gerekçesi ile, cinâyet yerine, kazara cana kıymaktan mahkûm eden bir cezâ mahkemesinin, kanunun rûhunu değil, vak'aya uygulanmasını öne çıkaran, teknik ağırlıklı hukuk mantığını anımsatır niteliktedir. oysa, döverek öldürme örneğinde, değil dayak, kıskanma eylemi dahî, kadının öz ve kişisel, anayasa ile teminât altına alınan temel haklarını tehdîd eden, özgürlüğüne yönelen bir saldırıyı kapsayan suçlardan sayılmak durumunda olsa gerekir.

mahkemenin başvurduğu paradigma, temel haklar, özgürlükler ve özgürleşme ile hukukun (hakların!) garanti altına alınması değil ise, o hukuk aslâ demokratik ve medenî bir toplumun
işleyişini düzen lemeye yetkin ve yeterli olamaz!

anayasa mahkemesi de, ne yazık ki, hükmünü verirken, hukukun lâfzî ve teknik boyutunu öne çıkarmak zorunda kalmıştır!.. bu durumda da, kararda hukukun üstünlüğü değil, siyâsî pragmatizm aslî paradigma olarak belirmiş gibidir.

çünkü, anayasa mahkemesi, mevcut anayasa metni ile, hukukun rûhunu işletip, "laisizm ilkesi ihlâl edilemez, cezâsı kapatmadır" gibi bir karar alsa, memleketin kaos içine girmesi kaçınılmaz olduğu gibi, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın temsil ettiği zihniyetin de bundan azamî fayda sağlayacağı hemen hemen kesindir (*). ayrıca, kapatmanın ekonomik, diplomatik, politik vs. öyle geri tepmeleri olacaktır ki, türkiye, muzu yetiştiremeyen ama ithal eden bir muz cumhuriyeti olarak tarihe tescîlen geçecektir.

bu durumda, hukukî garabesine rağmen, karar, ehven-i şerdir.

çünkü türkiye, himmet edip de, 12 eylül denen toplumsal cinâyetin anayasasından ve o anayasayı yazdıran, yaptıran, onaylatan faşist zihniyet kütlesinden artıklarını da süpürerek arınmadıkça, kaderi zaten, şerden nasıl kurtulabilirse onu ehven sayarak/sanarak tarih tüketmekten öteye gidemeyecektir.

---------
(*) aman aman! mahkeme millî görüş yeniden güçlenir korkusu ile kapatma kararı vermedi falan demek istemiyorum. anlamayan anlamasın da, yanlış hiç anlamasın.

âmin deyelim, eyvallah ama...

2008-07-19T04:41:00.000-07:00

hâdî uluengin'in yazılarını daha cumhuriyet'te bruksel muhabiri iken okumaya başlamıştım. engin - her hakikî entellektuel ve bu arada, tabiî, kulunuz gibi, zaman zaman mâlûmatfuruşluğa viraj alsa da- bilgisi, dili, zekâsı, görgüsü, âkîl yorumları ile bana "ne yazıktır ki burası türkiye ve bu adam bir gazete köşesinden başka felsefe yapacak ortam bulamamaka," diye efkâr düşürten nâdir kişilerdendir. hâdî beyin, cemil meriç' in "her asırda üç-beş kişi düşünür, geri kalan düşünüleni düşünür," sözündeki o üç-beş kişi arasında olduğu bence kesindir ama ne yazık, "geri kalanlar" gibi davranmak zorundadır, çünkü francala ekmeğini yediği, şarabını içtiği îrâd kapısı, gazeteciliktir; feylesofî değil...

elbet hâdî bey, peygamber, enbiyâ, evliyâ suyundan içmediği için, arada benim katılamayacağım fikriyât da öne sürdüğü vâkîdir. hayır, "ulusalcı" tayfayı ve de bilhassa eski yoldaşları karanlık maocu çeteyi diline pelesenk etmesinden bahsetmiyorum; ciddî ve ciddîye alınması gerekirken, belki en fazla, sözel rakı mezesi gibi değerlendirilmekten öte geçmeyen düşüncelerine değiniyorum.

meselâ, hâdî bey, geçenlerde "tarihin ergenekonu" (16 temmuz) başlıklı yazısında, türkiye'deki son gelişmeleri, tarihe direnen statuko yanlısı ve ergenekon ile simgelenen zinde güçler ile onların karşısında yer alan yenilenmeci sosyal kuvvetler (*) arasında, ülkenin yönünü demokrasi-kapitalizm rotasına çevirmek konusunda yaşanan modernist çekişmeye bağlamakta idi.

tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın ilk beş yıllık iktidar döneminin üç-üçbuçuk yılı boyunca, dünyadaki post-911 gelişmelerin ve silahlı kuvvetler yönetiminin musâmahakâr etkisi ile de, hakîkaten bu yönde bir eğilim oluşmuş idi. sonraki dönemde ise, konjonkturel ve kazâî, meselâ 397 maskaralığı, tayyib efendiye fiilî çankaya engellemesi gibi abes olayların tantanası arkasına gizlenen, ancak derindeki kökleri ile esâsa değgin bir fenomen daha yaşandı. üstün parmak sayısının verdiği cesaret ile, iktidar imkânlarından nemâ edinme girişimleri sonunda, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ, ait oldukları dînî hassâsiyeti yüksek toplum kesimine taaa tanzimat'tan beri yasak olan ulu ve yüce kadîm devlet katlarının, kânunî'nin meşhûr beyitindeki sıhhatten bile muteber olduğunun farkına vardılar.

ve inceden, devlet denen o soyut iktidâr mekanizmasının organik unsurunu teşkil eden bürokrasi içinde fütûhat seferine, hem de takdir edilecek başarı ile koyuldular. öyle ki, 2008 yazında, iş devletin fethini de aşıp, ahâlînin umurunda dâhî değil iken, içinde rakı lâfı geçen abuk subuk şarkılara sivil âlemde sansür konmasına kadar uzandı. tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın devleti kılıç gibi badem bıyıklar ile fethi işini hızla abrayabilmeleri, sivil ve avrupaî ekonomi-politik yapının da onların yanında yeralması sâyesinde, çok daha çabuk ve pürüzsüz oldu.

ama bütün bu süreç, kapitalist-demokrat bir genel toplumsal yapıya yönelmekten çok, devlet odaklı ve merkezli, hâlâ bir oriental despotizm görünümünü aşamayan ve muhtemelen de ebedîyen aşamayacak olan toplumsal örgütlenmenin kalbindeki, her türlü belirleyici kudreti tekelinde tutan devlet denen o aygıta, mümkünse tamâmen ama hiç değilse operasyonel düzeyde hâkim olmak düzleminde, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın temsil ettikleri kesim adına, aslında da, daha çok kendi elit zümreleri için sürdürdükleri çabadan kaynaklanan bir çatışmadan ibaret idi.

son beş yıldır falan, devletin geleneksel sahibi sayılan askerî destekli bürokrat ve onlardan beslenen sivil sosyal zümre, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın baskılı ve başarılı kuşatmaları karşısında, gazî osman paşavarî bir plevne müdafaası sergilemekte idiler. gelgelelim, sivil ve populer rüzgârı arkasına alan tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ, artık eski statuko güçlerinin devlet ile hukûmeti ayrı zâtiyetler imiş gibi sunan ve siyâsetin bütünlüğü içinde, en büyük alanı partiler ve parlamento demokrasisinin özünü oluşturan siyasî yarışmadan/rekâbetten soyutlayarak, kendilerine mâleden devletçileri tasfiye mücadelesinde hayli yol katetmişti bile...

"hukûmetler gelir gider, devlet onlardan ayrıdır; bâkî, ebedî ve özerktir", şeklinde sloganize edebileceğim, tanzîmat sonrasında modernizasyon ile de silâhlanan mantalite etrafında örgütlenen bu eski statuko yandaşı elit kesim, son kalelerini şimdi parti kapatma dâvâları vs. ile savunma derdindeler.

velhâsıl, mücadele aslında, dini bütün ve pek beyaz olmayan türklerin siyâseten yürüttükleri, nasreddin hocanın "azıcık da biz ölelim" deyip, baklava tepsisinin dolu tarafına oturmasına benzer bir post mücadelesinden başka bir şey değil.

tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ, işlerine geldiği sürece özgürlükçü takıldılar. ancak, hele de, ülkenin en önemli ve öncelikli konusu olan hukuk düzenine geçiş konusunda devrim denebilecek bir dayanak noktası olabilecek ergenekon soruşturmasının ve dâvâsının (en azından iddianâme boyutunda) tam bir hayal kırıklığına dönmesini de sağladıktan sonra, özlerinde daha da beter yasakçı, tahakkümcü ve statukocu oldukları, neredeyse avrupalıların bile kavrayabileceği kadar âşikâr hale geldi.

yâni, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın zaferi, türkiye'nin "medeniyyet" yolunda ilerlemesine katkı yapmaktan çok, hâlâ toplumun en güçlü unsuru, ekonominin ve ekonomiden alınacak payın belirlenmesinde temel kararlara hâkim mekanizma olan ve de toplumun özgürleşmesinde daima ve her yerde en tutucu, en engelleyici rolü oynayan devletin sahipliği kavgasına nokta koyacak. bir başka deyişle, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ hedefe ulaşabilirlerse, statukonun ne olduğunu onlar belirleyecek.

iktidarı tümden ele geçirebildiklrei anda, yeni statuko, medeniyyete "tek dişi kalmış canavar" diyen şâire biât eden, mütedeyyin bir ekip tarafından şekillendirilecek! askerî esaslar doğrultusunda belirlenen geleneksel statuko değişse bile, aynı derecede kısıtlayıcı, ve gizli ya da açık islâmî yorumlara dayanan bir başka yeni statuko ihdâs edilmeye çalışılacak.

türkiye'de özgürleşmenin ve medeniyyetin en önemli engeli olan devletin bastırılıp, hukukun emrine verilmesi ise, aslâ olmayacak.

onun için, tüm gerçekçiliğine ve güçlü öngörülerine rağmen, hâdî beyin rûyâsı, tüm âminleri hakettiği halde, olmayacak dua olarak kalacak.

-------
(*) benim seçtiğim, antonio gramsci'ye ait bir deyim

kenef kapağından mülhem

2008-07-13T01:56:00.000-07:00

ege seramik dizayn ve imâli, foça tipi payandasız kenef kapağı mâcerâmın ardından, hürriyet'in otomobil ilâvesinde bir yazı çıktı... gûyâ, türkiye'den teşvik görmediği için çekoslovakya ve polonya'ya kaçan otomobil üreticileri, çalıştıracak işçi bulamadıkları için pişman olmuşlar. "gûyâ" diyorum, çünkü her ne kadar, bu işletmelerin tepelerindeki adamlardan da çıksa, bu tür lafları gargara yapmadan yutmamakta faide vardır, çünkü amaç genelde gaz vermektir. tabii, türk'ün türk'e türkçe türk propagandası tandansı muvacehesinde, söylenenlerin güzîde türk matbuatına nasıl aksettiği gibi konular da, şüpheciliğimin caba yanı...

işin doğru bir boyutu da var. üzüm, incir, sümerbank postalı ve yüzde yüz yerli amerikan bezi imalatını aşıp, görece çok daha hi-tech otomobil ihracatı işine soyunduğumuz gerçek. gelgelelim, bu da mârifet değil... çünkü, nihâî ürün ne kadar hi-tech olsa da, öz itibârıyla ağabeyden karddeşe geçen palto gibi hand-me-down teknoloji içeren üretim süreci, görece emek yoğun kaldığı sürece; madde bir, ülke ekonomisinin dünya nisbî sıralamalarındaki yeri pek değişmemekte; yâni, türkiye elli senedir falan, üç aşağı beş yukarı dünya sıralamasında aynı konumlarda dalgalı denizde sandal gibi inip çıkmakta (1). madde iki, teknolojiyi belirleyen, yâni, en doğrudan ifâdesi ile, işi düşünen, atı alıp, değil üsküdarı, bering boğazını da geçmekte...

demek ki neymiş, kenef kapağı dizayn edemeyen, otomobilin de ancak şemada gösterilen vidasını sıkabilirmiş.

demek ki neymiş? leonardo da vinci boşuna anatomi ve fizik çalışmamış.... demek ki neymiş? geçtim leonardo yetiştirmeyi, elli yıldır eli yüzü düzgün cami bile yapamayacak kadar san'at ve görgü fukarası toplumlar, kenef kapağının neresine payanda konacağını bilen dizaynerler bile yetiştiremezmiş.

demek ki neymiş? bir memleket ahâlîsi, 500 küsûr çeşidin piştiği koca bizans-osmanlı mutfağının ancak dürüm sektörüne belki bir de kötü salçalı kuru fasulye-pilav faslına sahip çıkmayı becerebilir, "cuisine"i kebab ocakbaşına indirger ise, o memlekette otomobil yarışçısı da çıkmazmış.

demek ki neymiş? bir tek mugannî veya mugannîye, "bir tatlı huzur almaya geldik kalamış'tan" şarkısını doğru makâm ile icra edemez, mimarî profesörü istanbul manifaturacılar çarşısı denen acaip, karmaşık ve karışık ve kullanışsız olduğun kadar da sevimsiz beton yığınını modern sanat eseri ilan eder (2) ise...

yıl üstüne yıl, en az yarım asırdır, senede sekiz-on kişi başına sadece bir kitap basılırsa...

insan denen hayvan kendi zihnine o kadar yabancı düşermiş ki, kıçını nereye koyacağını bile hesab edemezmiiiişşşş.

şimdi edin bakalım bu kenefin içine.

--------
(1) lutfen bana "dünyada bilmemkaçıncı ekonomi olduk," diye türk'e türkçe türk propagandası davulu çalmayın. padişahın büyükbaşlarının adedi üzerinden yapılan zenginlik klasmanları çooook geride kaldı. sadece şu kadarını hatırlatayım, teknolojik atılım yaparak türkiye'nin önünde uçurum atlayan, meselâ irlanda'ya giren aktif, reel kapital, çişini tutamayan bebeler de dahil olmak üzere, kelle başı 10 bin eurodan fazla!
(2) aman aman... bizim hacılar unkapanı'na (süleymaniye mi desek?) "osmanlı evleri" diye zırva bir avanta yerleşimi projesi de uydurmuşlar, imç yıkılıp yerine yapılacakmış. sakın o acaipliğe yandaş olduğum falan sanılmasın. abukluğun, çirkinliğin islamî ya da cumhurî modernist olması, şer niteliğini değiştirmez.
bence, imç imha edilmeli, yerine istanbul'un, ve hele de, o havalînin en gerçek ve en büyük ihtiyacı olan bir yeşil alan, kocaman bir park yapılmalı.
imç'deki ithal dokumalar ve "gupir" kumaşlar ve onları ilân eden pankartlar arasında kaybolmuş mevtâ sanatçıların eseri, resim ve heykeller de o parkta sergilenmeli...
böyle bir öneri, bazıları şehir yöneticisi mevkîini de işgal eden yüzlerce avantaperest betonperverimiz için muhterem vâlidelerine hakaret etmek kadar korkunç gelebilir ama, eh insâf edin canım, dünyanın en pahalı gayrimenkûlü manhattan'ın göbeğinde yüzlerce park var da, istanbul'un, üstelik tam da bizans ve osmanlı geleneklerinin kesiştiği noktasında, muhteşem bir yeşil alanı niye olmasın?
hem unutmayalım, beton oksijen üretmez, su tutmaz.
ağaçlar otlar, çiçekler ise, böyle hayırlı işler yaparlar.

ersin faralyalı, veya global ile kelobal

2008-07-13T01:52:00.000-07:00

adamcağız öldü gitti...

normalde türk milleti ve medyası, siyasî cenâzelerine pek itibâr eder ama ersin faralyalı'nın ölümü, tam millî futbol takımının (bence meşguk) zaferinin mimarı sayılan, bu yüzden de aziz seviyesine yüceltilen, görevde yeterince duramadığı için, linç edilmesine de henüz fırsat çıkmadan emr-i hâk vâkî olan hasan doğan'ın vefatı ile aynı günlere rastladığından, gölgede kaldı.

faralyalı, ege bölgesinin cılız sesini, bitip giden, üç-beş esnaf kolonisine inen izmir ekonomisinin hâl-i pûr melâlini iyi bilen işadamı ve uzmanlardan biri idi. lâf uzatmaya gerek yok, ege'nin, özelllikle de izmir'in, ilkçağlardan beri süren eknomik üstünlük ve özerklik niteliğini kaybettiğinin, üstelik de niye kaybettiğinin farkında idi.

ege, yapmaktan ve satmaktan öte düşünmeyi beceremediği için geride kalmış, istanbul'un ve o kanal ile de, ona ihtiyacı olduğu kadar sömüren global iktisadın kolonize, periferik bir sıkılmış limonuna dönmüştü.

faralyalı bunu görmüştü de, izmir bir türlü anlayamamıştı. global ile kelobal arasındaki fark da, homo faber ile homo sapiensin farkı kadardı zâten. aynı mekânda birkaç milyon yıl... ya da birkaç derecelik fazladan görüş açısı...

işeyen köpek pozisyonunda türk mühendisliği

2008-06-29T01:42:00.000-07:00

niye öyle denir, bilmem ama, öyle denir ya, "ayıptır söylemesi", evin 20 küsur yıllık tuvaletlerini yenileyesim tuttu. tesisatçının tavsiyesine uyup, ege seramik'in foça adlı ürününü aldım, taktırdım.

efendim, âdet oymuş, tuvalet oturak yeri, yani kibar tabir ile "klozet kapağı" olmadan satılırmış. hadiii, beherine 40 kayme bayılıp, birer adet de onlardan aldık, monte ettik.

ve deeee, ilk kullanımda, yâni 24 saat geçmeden, alt kat kenefindeki plastikten mâmûl oturak, çaaat diye bir ses çıkarıp, çatladı. "hop n'oluyoruz?" deyip öte tarafıma yeltenince, bir çuuut sesi de oradan kopmak sûreti ile, oturak bilfiil ikiye ayrıldı...

çürük malı kaptık, satıcı müesseseye damladık. aslında, basîretim bağlanmasa, her iki kapağı da söküp, götürür, değiştirirdim ama, üzerinize âfiyet, hıyarlığım tuttu. fazla vaktim de yoktu... her neyse, gittim ve oradaki uzman tezgâhtarın da tavsiyesi ile (*), yeni bir marka yerine yine foça'nın orijinal oturağı koltuğumun altında, eve döndüm.

ve de çatır, çutur; yeni kapak da gümledi!..

esasen de gümleyeceği malı (paketi değil, içindekini) ilk gördüğümde anladığım üzere, belli idi: hani şu dünyanın dört bir köşesinde insanlara parmak ısırtan, herkesi hayran bırakan, orta doğu ve balkanların tereyağından kenef oturağına, otomobilden prezervatife, her şeyin üretim üssü olmamızı sağlayan akıllara sezâ türk sanayiinin mimarı kenef tasarımında uzmanlaşmış bazı türk mühendisleri, kapağı dizayn ederken, lisede fizik okumuş veya archimedes'in adını duymuş herkesin fark edebileceği bir hatâyı, göz göre göre yapmışlardı: tuvalet taşına dayanarak oturağa direnç kazandıran lastik takozlar, o kadar saçma sapan bir aralık ile yerleştirilmiş idi ki, oturan kişinin vücud ağırlığının tamamı, taşıyıcı gücü pek az olan ince uzun bir plastik parçasına biniyordu.

türk dünya sanayiine parmak ısırtan türk mühendis ve dizaynerleri, her halde başka tanrılara mahsus yaratıklar sınıfına girdiklerinden, def-i hâcetten sonra silinen insanların, genelde, aynen ağaca işeyen köpekler gibi, ağırlıklarını vücudlarının bir tarafına aktardıklarının farkında değildiler. dolayısıyla, oturak direncinin takozları tüm vucudu çekecek şekilde yerleştirilerek arttırılması gerektiğini de düşünememişlerdi.

oysa, bin yıl öncesinden (haydi, abartmayalım, geçen milleniumdan) kalma şu meşhur neufert kitabına baksalardı, orada teknik ve ergonomik mâlûmatı bulurlardı.

işte böyle san'atsız, felsefesiz, edebiyat yoksunu ve sosyal bilim fukarası teknisyen ve mühendisler yetiştirip de, yök aklı ile medeniyet alanında sınıf atlama hayalleri şişirirseniz, övüne övüne yaptığınız işler de, ürettiğiniz mallar da, siz de; rezil olursunuz (**)...

çünkü, def-i hâcetin dahî, esâsen bir yaşam olgusu olduğunu kavrayamazsanız, kenef imâl ederken bir itin nasıl işediği size hiç bir ilham veremez!

atalarımız dememiş ama ben de bir gün ata olacağım nasıl olsa; siz garfuciustan duyun bu atasözünü: ey türk, câhil cesâreti ile kendine çok güvendin, pek bir çok övündün... şimdi de bir zahmet, önce düşün biraz!

-----
(*) aslında, çok güzel gözlü, pek hoş vesevimli bir müşteri ilişkileri sorumlusunun b üyüsüne kapıldım da gözümün gördüğğünü kulak arkası ettim sanırım. çocuklar bana kırıllan malın "yatık" olabileceğini, normal şartlarda ürünün gayet iyi olduğğunu söylediler; benim de inanmak işime geldi. umarım değiştirmeye gittiğimde o kkızcağız yine görevde olur!..
(**) bu ayrı bir konu, yakında katran ve tüy de okursunuz da burada açılışını yapayım...

şaşkın matematik

2008-06-28T05:57:00.000-07:00

benim matematik yine şaştı...

neredeyse bir aydır allahın günü, türk millî takımının avrupa kupasında ne muhteşem futbol oynadığını, dünyanın bize hayran kaldığını, yabancı yetkin spor yazarlarının da bizi öve öve bitiremediğini, yere göğe koyamadığını dinlemeden duymaktan gına gelmişti...

tıpkı, 1. dünya savaşı'nda kahraman ordularımız hiç mağlub olmadıkları halde, müttefiklerimiz yenildiği için bizim de yenik sayılmamız gibi, millî takım da almanya'ya yenik düşmüştü ama, adını tarihe yazdıran destansı bir oyunla...

ve de takımımız, başta imparator fatih, muzaffer birlikler gibi karşılanmııştı.

buraya kadar mâlûm ve mûtâd türk'ün türk'e türk propagandası uygulamasının hafiften dış kaynaklara da atıflı bir çeşidi ile kendimizi okşayarak mutluluk türetmekte ve tüketmekte idik.

gelgelelim, bugün gazetede okudum ki, kupanın en iyi 11'i, yani bir avrupa kupası süper takımı tesbit edilmiş ve bunun içinde yalnız, sade, tek bir türkiyeli oyuncu mevcud imiş...

imdiii... hani biz çok iyi idik? o zaman neden daha fazla oyuncu karmaya giremedi?

yoksa takım muhteşem idi de, oyuncular mı dökülmekte idi?

yine mi şu gâvurlar bizi ters köşe etmekte idi; allayıp pullayıp, sonra da yine kendilerinden olanları öne çıkarıp, bizi "müslüman olduğumuz için" dışlamakta idiler?

yine sevinin hanımlar beyler... yukarıdaki islamî gerekçe ne ki? "bizim çocuklar çamurda oynamaya alışık, çim sahada şaşırıyorlar, ondan yeniliyorlar" gibi palavralar bile ortaya atılırdı eskiden; 7-0, 8-0 lık millî mağlubiyetlerden sonra.

artık hiç değilse madara olmuyoruz.

bir de matematikten çakmasak ha bire...

imtiyazlı hürriyet

2008-06-11T04:08:00.000-07:00

sabah gazetesinin haberinden:

"başbakan tayyip erdoğan, anayasa mahkemesi'nin türban kararını eleştirirken, yüksek mahkemeye 'ben yaptım, oldu anlayışı, demokratik hukuk devletlerinin kimyasını bozar' uyarısında bulundu..."

kendimi günlük gaile-i necâsete bulaşmış köşeci gazete yazıcısı gibi hissetmeye başladım ama, tayyib efendi ve şürekâ bugünlerde bol cevher üzerine bol kuluçka yattıklarından, değinmeden de geçemedim...

yâni, kalkıp türbanı, siyasî olduğu kadar, dinî anlamı ile de birlikte "velev ki..." çekip, anayasaya sokacak, kurumsal nitelik kazandıracaksın... böylelikle, toplumun siyasî örgütü olan devletin temeline, din hürriyetini (?) bir imtiyazlı hürriyet olarak sokup, diğer hürriyetlere göre de belirleyici hâle getireceksin... sana yapma, etme deyen milyonlara yüzde 46.6 lık el-hükmü lil-ekser zırvasını, kalkan niyetine savuracaksın... iş hukuka gidecek; hukuk müessesesi, biraz da nefs-i müdafaa güdüsü ile, yetkisini en geniş anlamda yorumlayarak seni durduracak... bu olup bitene karşılık, el-hükmü lil-ekser saplantından caymayıp, iyi hile-i şer'iye mayaları çalıp, hukuku guguk etmek sûreti ile, üstüne çıkamayacağın anayasa mahkemesini aşmaya veya sulandırmaya çalışacaksın...

bunların hiç biri "ben yaptım oldu" sayılmayacak da, sana "ne yapıyorsun be hacı? kendine gel" deyen mahkemenin hukukî müdahale ile dvleti dinîleştirme, hürriyetleri rûtbelendirme işlemine taş koyması, "devletin kimyasını" bozacak ha?

zihin dediğimiz mutasavver olgu, beynin fizikî-kimyevî faaliyetinin psikolojik neticesidir. beyindeki neuronal elektro-şimik aktivite, kortikal kapasitesi yüksek bil-umum hayvanatın ve de bu cüzde tabii ki insanın, doğru ve iyi düşünüp düşünmemesinin belirleyicisidir.

tıbben, ortada bir bozuk kimya vak'ası var gibi görünüyor amma, tayyib efendi yanlışı yanlış yerde aramakta. şürekâda da ne onu düzeltmeye cesâret var, ne de kimya denklemlerini çözebilecek bilgi.

allah fizikî müdahaleden saklasın cümlemizi, aaaamiiiin...

sidik kokmayan adliye

2008-06-10T03:44:00.000-07:00

bu sabah şahit olarak ifâde vermek üzere mahkemeye gittim. şahit mahit de; daha önceki duruşmaları kaçırdığım için, bu sefer kuyruğu kaptırıp, mevcutlu, yâni, iki yanımda iki polis, hattâ işlerini fazla ciddiye alırlarsa, bileğimde de kelepçe ile götürülmem ihtimâli bulunduğundan, pek bir de gönüllü gittim...

şişli'deki sulh ceza mahkemeleri 2. katta toplanmış. aynı yerde muhtelif savcılık ofisleri de var. topu topu 200 metre-kare ya eder ya etmez bir iş hanı katı. allahtan asansör var; ilk iki katın aşına aşına bel vermiş mermerimsi basamakları, silme, elinde dilekçelerle sabıka kaydı çıkarmak isteyenlerin kuyruklarından tıkandığı için, merdivenlerden hayır yok.

sevinçle müşahade ettim ki, şişli adliyesinin en azından 2. katı, adliyelerimize yurt çapında musallat olan o ebedî illetten arî, sidik kokmuyor!..

lâkin, tıklım tıklım koridorlar, zâten istiabını aşmış odalar, dosya kabininden bozma duruşma salonları, sıcak ve boğucu ortam, olmayan havalandırma ve pencereler ardına dek açılsa bile, esas kalabalığın toplandığı yerlere sızmayan şişli'nin bol egzoslu ve muhtelif diğer sülfür içeren gazlarla dolu tertemiz havasının dahî içeriye tam nüfuz edemediği katta, yoğun bir insan, nefes ve ter kokusu zâten yerleşik.

hakimler, mübaşirler, kâtipler, savcılar, sanıklar, tanıklar, bilumum kafası bulanıklar, bir yandan ifâde vermekte, heyecan ve endîşe solumakta, volta atmakta ve bir yandan da elde ne varsa; kâğıt mendil, dosya, naylon zarf, gözlük kılıfı veya dosya kâğıdı, yelleyerek serinlemeye çalışmakta...

bütçeden diyanetin onda biri kadar falan pay alan adalet bakanlığının "adâlet" dağıttığı, türkiye'nin fiilî başşehrindeki, üstelik de sosyetik semtteki mahkemenin görüntüsü bu.

ve de bu görüntü, şimdi iktidar olup, olduğundan beri de dîne harcanan paranın oranını hukuka harcanan paranın oranına göre, allah bilir kaça katlayan a-ke-pe'nin, önceki iktidarlardan devralıp da sürdürdüğü tek siyasî gelenek: züğürt adâlet.

velev ki anayasa mahkemesi aldığı kararda haksız olsun... hattâ "haksız yere" a-ke-pe yi kapatsın da... velev ki iyi olduğu iddia edilen mayalar tutsun da, anayasa mahkemesinin dibi düşsün, ve saire, ve saire...

tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ, tüm iddialarında tamamen haklı dahî olsalar - ki değiller -, değil mi ki de iktidardalar, sırf adliyelerin bu pûr melâl fizikî hâlinin sürmesi bile onların hukuk, adâlet,mahkeme gibi kavramlar konusunda söz söyleme, ahkâm kesme haklarını ortadan kaldırır.

daha acınacak durum, ancak adâletin tevzii yeniden kadılara devredilirse olabilir.
el-hükmü lil-ekser zihniyeti bunda mahzur görmeyebilir tabii de...

anayasa mahkemesinin türban kararı da, velev ki siyasî olsun - ki değildir -, sayınız ki, mahkemenin değil ama hukukun a-ke-pe' nin çoğunluk oyuna mazhar şahsında, cümle türk siyaset esnafından intikamıdır.

"adâlet evi" demek olan adliyeye sidik kokusunu revâ göregeldikleri için...

el-hükmü lil-ekser II

2008-06-10T01:26:00.000-07:00

vallahi istihbarat falan yapmadım, sadece el-hükmü lil-ekser zihniyetinin marifetlerini kestirecek kadar okumuşluğum var. bakın gazetelere bugün, ahmet iyimaya diye bir şarkî demokrat, üstelik de tbmm adalet komisyonu başkanı, mecliste 330 karşı oy çıkarsa anayasa mahkemesi kararlarının yok sayılabilmesini öngören bir öneride bulunmuş.

mayasının iyi olduğu soyadında iddia edilen sayın başkanın teklifi, anayasada değişiklik gerektirdiğine göre, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ eyvallah der de, meclisten yeni bir madde çıkarırlarsa, anayasa mahkemesi devletin yapısını tamamen değiştirecek ve kuvvetler ayrılığını yürütmenin mutlak üstünlüğüne (1) teslim edecek bu kararı şeklen denetleyecek, yâni, kaç el kaç ayak parmağı kalktı, onu sayıp da hukukî mi bulacak şimdi?

hukuku parmak hesabına indirmek el-hükmü lil-eksercilerin işi zâten. bir de kendileri için anayasa yapmayı akıllılık sanan darbecilerin.

siz hiç islamî literatürde "hak" kavramına rastladınız mı ki, çoğulu olan "hukuk" düzeyine sıçrayabilsinler? sadece islâmcıların da değil, genel olarak cümle şarkîlerin zihin duvarları (2)arasında, müphem, muğlak ve metafizik bir adâlet mevhumu dolaşır sadece.

aradaki fark mı?

adâlet dediğiniz, tepeden inmedir ve ihsan faktörü içerir. adâlet, iktidârını, ilâhî kaynaklara atfeden bir hükümdar tarafından "dağıtılır". ne kadar kânun, kavanin ile bağlı da olsa, neticede keyfî bir boyut da içerir; çünkü kanun yapan da, onu denetleyen de zâten hükümdardır.

hukuk ise, insanların bireyler olarak bizâtihî o hükümdardan koparıp, res publicaya kazandırdıkları, "kamuya ait olan", "kamu malı" niteliğine dönüştükleri, sınırları matematik bir mantığa dayanarak çizilen ve toplumsal sözleşme ile belirlenen özgürlük alanlarından oluşur. dolayısıyla, objektif, net ve rasyonel olmak mecbûriyetindedir.

işte size zihin, işte size duvar, işte size kafa... medenî dünyada meclis adalet komisyonu başkanı, lâfı ciddiye alınabilecek bir kişidir; kuvvetler ayrılığı ilkesini ilgâ etmeye kalkıp, "lâf olsun, patronum da beni sevsin" diye hukuk düzenini tepetaklak çevirmeye kalkışan zihni duvarlı taşralı avukatlara (3) da o makam verilmez - irâdesi ile adam seçen kurullarda da, kimse ona oy vermez.

şaşırtmaya gelince... ilkellik, aslâ şaşırtıcı değildir. nâdiren ve kazâra iyi şeylere yol açtığı zaman bile, ondan hiç bir iyilik gelemeyeceğini baştan bilecek kadar rasyonel olabilirseniz, tabii.

--------
(1) eğer doğru dürüst bir hocadan anayasa hukuku dersi almış iseniz, bilirsiniz ki "kuvvetler ayrılığı", modern parlamanter sistemde hafiften laçka bir ilkedir. "parti disiplini"ne tâbîdir. tabii, ingiltere gibi, milletvekilinin partiye karşı seçim sistemi dolayısıyla nisbeten güçlü kılındığı toplumlarda, laçkalık daha azdır ama meselâ, bizim liderler diktatoryasına dayalı demokrasimizde, parmaklar merkez yönetim ne isterse ona kalkmak zorundadır. dolayısıyla, çoğunluğu eline geçiren bir iktidar, yasamadan istediği kararı zâten hemen hemen her zaman çıkartabilir.
(2) adında mayasının iyi olduğu iddiası saklı a-ke-pe milletvekili, anayasa mahkemesini 330 oyla by-pass etme teklifini "zihin duvarlarını aşan şaşırtıcı bir reform" diye reklam etmiş de... aslında, adam a-ke-pe li diye üstüne gitmemek lâzım, punduna getirseler sanki cumhuriyet halt fırkalılar aynı siyasî oportünizm illetinden münezzeh mi dururlar?
(3) zihin duvarlarını (hele de böyle bomba icadlar ile) aşma meraklısı olduğuna göre, zihninde duvarlar olduğunu kendisi açıklamış demektir.

üzülmeyin, ustanız yendi sizi

2008-06-08T06:26:00.000-07:00

"futbol aşkına" zavallı bir topkafanın etrafındaki herkesi futbol topu gibi gördüğü o reklâmı hatırladınız mı?

merâk etmeyin, daha 12 eylül cuntasının ve de arkadan özalizmin futbolun mâlûm uyuşturucu etkisini, kollektif bir toplumsal afyona dönüştürüp, bir topkafalar ulusu yaratmalarından 15 yıl önce hakkın rahmetine kavuşan antonio de oliveira salazar, portekiz gibi, medenî avrupa'nın burnunun dibindeki küçük bir ülkeyi nasıl demir yumruk ile yönetebildiğinin sırrını üç marifete bağlamış idi: futbol, fada, fiesta...

türkiye'nin salazar'ın bile, görse hayra yormayacağı bir ıslak rûyaya dönüşmesinde de, başta futbol, sonra bol arabesk ve şıkıdım şıkıdım eller havaya eğlentilerinin rolü, bir şebeğin ard tarafı kadar âşikâr değil mi?

beşerî tarihe gurur verici olarak kaydedilebilecek san'at, bilim yaratıcılık gibi evrensel değer içeren hiç bir şeyde başarılı olamayan, son 150 yılını birbirinin boğazına atlayarak yaşamış, son 50 yılda abuk subuk dâvâlar uğruna 100 küsur bin vatan evlâdını gömmüş bir toplum, sadece ve sadece top için yaşar hâle geldi ise, salazar'ın ruhu, haset ile kıvranmıyor mudur sizce?

eh, portekiz de diktatörünün intikamını aldı işte. ne de olsa onlar topkafalıkta daha tecrübeli... ustamız sayılır. yenildik, üzülme ey halkım.

domatese dikkat!

2008-06-07T04:10:00.000-07:00

"domates" mâlûm, cumhuriyet halt fırkası başkanı deniz baykal'ın eski lâkabı. her ne kadar "yiğit lâkabı ile anılır" deseler de, ya yiğit yok ortada, ya lâkab salça olmuş - ama mevzû o değil.

bildirildiği üzere, rusya bol miktarda zehirli tarımsal ilâç ile sıvayıp ihraç etmeye kalktığımız domatesleri iade etti. bizim esnaf da, ruslara nazîre, afiyetle o zehirli denen domatesleri yedi. bildiğim kadarı ile, domateslerin satışına resmî bir engel de bulunmadığından, zehirli diye rusların iade ettiği mallar, pazarlara, manavlara, işportaya doluştu.

şimdi, "rusların istemediği malı bize kakaladıklarına ve buna ses de çıkmadığına göre, acaba onlar insan da biz sadece türk müyüz?" diye sorsam, domatesleri millete sokuşturana değil de, bana 301 davâsı açılır her halde...

ama ben o soruyu falan sormayıp, kendimi halkın hizmetine adayacağım: domates alacaksanız, amman açık piyasadan değil, migros, carrefour, tansaş vs. gibi şu vahşi kapitalizmin global örneği harbî hipermarketlerden alın! öyle abdurrahmanlar süpermarket veya suludomat gıda pazarı gibi, mahallenize yerleşmiş, ucuza mal satan dükkânları da es geçin.

neden mi? çünkü, o global marketler bir takım evrensel tüketim normları ile (en azından, türkiye standardlarında bile, nisbeten) bağlı olduklarından, tezgâhlarına koydukları malların belli ölçütlere uymasını isterler, dolayısıyla, kontrol edip, öyle satın alırlar ve satarlar.

yâni, belki yine de garanti değildir ama hormon ve ilâç ile zehire dönmüş rus artığı domates yeme ihtimâliniz daha azdır..

yine de siz bilirsiniz.

zehirli domates ve a-ke-pe

2008-06-07T04:05:00.000-07:00

bu arada, a-ke-pe zihniyetinin iflâsının en güzel, en açık, en net göstergesi de nedir biliyor musunuz?

mahkeme kararına kıyameti koparıp da; rusya'dan zehirli diye iade edilip, türk pazarlarında kapış kapış satılan ilaçlı domatesleri ne bileyim, toplatmak, imhâ etmek, satanları yargıya götürmek, o domateslerden tüketen vatandaşlara da tıbbî ilgi göstermek gibi çok daha önemli ve güncel, üstelik de mahkeme hükmünün aksine, geri dönüşü mümkün bir konuda eli kulağında bir bigânelik içinde oturmak.

tıpkı müflis esnafın kendine acıyan çaresizliği gibi.

siyâsî iflâs noktası

2008-06-07T03:28:00.001-07:00

a-ke-pe sözcülerinin gazetelere yansıyan demeçlerinden, bilhassa da akşam'ın "kuvvetler ayrılığını netleştirmek" iddiası ile a-ke-pe tarafından anayasa mahkemesi'nin etkisinin budanacağı bazı anayasa değişiklikleri öngörüldüğüne dair haberinden anlaşılan şu ki, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın, tercihli özgürlüklerin mütedeyyin şampiyonu zihin yapısından kaynaklanan, sadece bana hürriyet ve "ekseriyet reyine ittibâ" inadı aynen devam etmekte.

şarkî demokrat avaneye, tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ-perest âbîd tayfaya acı haberi verme zamanı gelmiş:

bu a-ke-pe'nin siyaseten iflâs noktasıdır. takımının oyuncusunun elle attığı golü hakem görmedi diye sevinerek alkışlayan taraftar durumunda olmak başkadır; tayyib efendi, gülsuyu ve şürekânın rol modeli, yaşam gurusu suudî prenslerin bir zamanlar yaptıkları üzere, takımlarının elle de gol atabileceklerine fetvâ vermek, yenilen oyuncu ve antrenörleri kırbaçlatmak, bambaşka!

birincisi, âdî ve çirkindir ama insanî bir zûldür, zevâldir.

ikincisi, âdî ve çirkin olduğu kadar, marazî bir dediğim dedik ihtirası, sayılara dayanan bir çoğunluğun haklılığını ve iktidârını mutlak belleyen, biraz da misyoner bir saplantıyı yansıtır.

o saplantının arkasında el-hükmü lil-ekser inancına dayalı bir "zor, oyunu bozar" kabadayılığı ve kurnazlığı da varsa; aman dikkat! bu sadece başka türlü bir zor ile bambaşka ve belki de bütün oyunları bozmaya hazır olanlara gerekçe, hattâ meşruiyyet sağladığı ile kalır!

esastan ayva yemek

2008-06-07T02:04:00.000-07:00

anayasa mahkemesinin türbanı üniversitelerden sürgün eden kararından sonra, ali bayramoğlu, kürşat bumin, cengiz çandar vs. modeli, bize mahsus, iktidar yandaşı medyadan beslenen muhalif şarkî demokrat tayfasının tepine tepine itiraz ettikleri tek nokta var (*): mahkemenin, türbanı serbest bırakan anayasa değişikliği konusunda, denetimi ancak "şekil" üzerinden yapabilir. şekil denetiminin nasıl yapıılacağının şartları da, anayasada yer almaktadır.

anayasa mahkemesi, (gerekçesi hâlâ beklenen) türban ile ilgili kararında, büyük ihtimal ile, "laisizm ve eşitlik" ilkelerinin ihlâl edildiği kanaati ile hareket etmiş olabilir. bunun ne kadar esasa dair mütalâa veya ne kadar şeklî inceleme sayılabileceği bir doktrin tartışmasıdır. emîn olun ki, mevcud anayasamızın abukluğu da gözönüne alınınca, hukukçular için bile son derece sıkıcı bir iştir.

benim takıldığım ise, kahraman şarkî demokrat taifenin, yellim yepelek, adetâ zikr eyler gibi, "ille de şekil, esasa girme" diye feryâdı basmaları... hani sağlıksız bir paranoya düzeyine çıkmışlığım ya da "kompile teorisi" terziliğine soyunmmuşluğum yoktur amma, ister istemez aklıma takılıyor:

yâ hû, ihvanlar... "esas"tan bu korku niyedir? acap, paşaların cunta anayasasının hukuk katili dehlizlerinde bulup sarıldığınız, matematik bir hukuk anlayışına göre de anayasa mahkemesini çankaya 2. noteri düzeyine indirgeyen şeklî denetim ile sınırlama maddesine bu ibâdet raddesine varan saygınız nedendir?

sakın, mahkeme esâsa dalacak olsa, zâten değiştirilen maddelerin laisizm ihlâli, eşitliğin bozulması, devletin niteliğinin değiştirilmesi vs. nedeni veya gerekçeleriyle kafadan iptâl edileceğini farketmeniz olmasın? (**)

---------
(*) bu noktaya "liberal" anayasal hukuk uzmanları (meselâ serap yazıcı) da şerh koymakta. bu arada, meselâ sami selçuk da mevcud yasal sistemin hiç bir şekilde türbanı yasaklayan bir hüküm içermediğini iddia etmekte. aihm ise, türk devletini türban davâlarında hep haklı görmekte...
(**) anayasanın tuhaf lâfzına yumulup da, ruhunu kaale almayan şarkî demokrat hukuk anlayışı ile bağdaşmam mümkün değil. bu, türbanın yasaklanmasını istediğim anlamına da gelmez. türk, şark ve şarkî demokrat işi, çarşafın sokaklarda serbest dolaşabildiği ama birbirine sarılan gencecik sevgililerin dövülüp, tutuklandıkları, "yeni şafak" tarafından simgelenen zihniyetin himâyesinde, islâm ile mahdud değilse de belirlenen bir özgürlük projesi de, bana göre, en azından şarkî demokrat mentalite kadar itici.
ne yazık ki, hürriyet deyince zihin ufku türbanı ve ibâdeti aşabilen, dînin ya da "mahalle"nin değil, bireyin seçim ve irâdesini, özgürlüğünü, bu arada tabii, aşkı, sevgiyi de kâbe belleyecek bir toplum ve hukuk özlemi de, maalesef, türkiye'nin bu asırdaki değişim ve medeniyet öncelikleri arasında yer almamakta galibâ...

el-hükmü lil-ekser

2008-06-07T01:08:00.000-07:00

ben, anayasa mahkemesinin mahdud hürriyet zihniyeti koalisyonu tarafından "kıvırttırılıveren" türbanın serbest bırakılmasına ilişkin düzenlemeyi iptâl etmekle ve bâtıl saymakla, meşru fakat zorlama bir karar aldığı kanaatindeyim: şarkî demokrat ve kökten şekilci hukukçuların tutturduğu üzere, kânunun lâfzı ile sınırlı, amacını ve işlevini gözardı eden dar anlamda bir şekil denetiminin, mahkemenin sebeb-i mevcudiyeti olan anayasal düzeni korumak görevini red ve inkârı anlamına geleceği inancındayım. ayrıca, 11 seçkin hukuk adamının neyin esas neyin şekil olduğuna hükmedebilecek hukukî donanıma sahip olduklarını da varsaymaktayım.

anayasa mahkemesi, değişiklikleri denetleme hakkını kötü yazılmış metinlerle dolu bir anayasanın bozuk ifâdeden kaynaklanan kısıtlarına terkederse, bir gün, meselâ, bizzat anayasa mahkemesini ilgâ eden (*), hilâfeti yeniden ihdâs eden ya da başbakanı koltuğuna elini öpeceği ayasofya müftüsünün salâ vererek oturtmasını öngören bir değişikliği de salt parmak hesabı açısından ele alması gerekebilecektir. bu da hem vâz-ı kânun olan cuntanın, hem de hukkuk anlayışının kabul edemeyeceği türden, maksadı aşan teknik sınırlamalara dayalı bir "dar anlam" olacaktır.

kaldı ki, eğer anayasa denetimi, esasa mûteallik değil ise, denetim de değildir. bu da ben garibin tezi değil, doktrin müellifleri tarafından da genel kabul gören yaklaşımdır.

maazaaallah, bunun aksi sonucu ise, tayyyib efendi, gülsuyu ve şürekânın yana yakıla istedikleri "millî irade"nin, yâni yasama çoğunluğunun mutlak üstünlüğü, bir başka deyişle, diktatoryal hâkimiyeti şeklinde tecellî edecektir.

esâsen, türban değişikliğini "411 oyla tecelli eden millî irâde" gibi sunan ve haklılığı, doğruluğu yalnız parmak hesabıyla ölçebilen hazret taifesinin ve şarkî demokrat avanenin gerçek talebi de de bu diktatoryal hakimiyettir. islâmî siyâset literatüründe bunun adı da bellidir: meşveret!

meşveret, taa muhammed zamanından (muhtemelen, daha da evvelinden) beri şarkî ve islâmî yönetimlerde uygulanan istişâre (görüş alış verişi) ve karar alma sürecine verilen isimdir. sahâb denilen, konusunda uzman sayılan kişilerin oluşturduğu bir şûrâ (assembly), meseleyi görüşür. muhalefet serdetmek, bir raddede, serbest bırakılır. ortaya muhtelif fikirler atılır, münâkaşa edilir ve reye sunulur. gelgelelim, müzâkere sonunda, "el-hükmü lil-ekser" kaidesince, "ekseriyet reyine ittibâ" şarttır!

türkçesini mi merâk ettiniz? çoğunluğun dediğini mutlaka kabul etmek, çoğunluğa "biât" etmek, yâni uymak, ya da tayyib efendi nin tercih ettiği ifâde ile, çoğunluğun irâdesine râm olmak mecbûrîdir.

buradan şarkî demokrat avaneye ve tercihli özgürlüklerin dindâr şampiyonu tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâperest ve âbîd tayfaya bir çağrıda bulunayım: hürriyet, parça parça değil, bir bütün olarak anlamlıdır. bir kişi ya da kesimin, zümrenin hürriyeti, diğerlerinin hürriyetine mânî teşkil edemez. medeniyyet, yasal metinlerin yasaklama değil, düzenleme ile hak sınırlarını saptadığı bir covenant (**) çerçevesinde erişilen bir mahbûbedir.

anayasa mevzuunda, çoğunluk tahakkümü sevdasını bir kenara bırakır, bu ilkede aynı noktada buluşabilir isek, sorunun çözümü, kaynağın ortadan kaldırılmasındadır; yâni, 1982 anayasasının baştan sona değiştirilmesidir.,

------
(*) anayasa mahkemesi ilâhî bir mecbûriyet falan değildir elbet. maksat, o ya da bu şekilde, yasama ve yürütmenin yargı ile dengelenmesi ve denetlenmesidir. ingiltere'nin resmen anayasası bile yoktur. amerikan mahkemelerinin en düşük yetkili olanı bile, anayasa mahkemesine falan gerek kalmadan, bir hukuk metninin anayasaya aykırı olduğuna karar verebilir. ayrıca, dünyanın her yerinde mahkemelerin kararları ucundan kıyısından, mutlakâ biraz siyâsî, epeyce de sosyal niteliktedir. nitekim, abd üst mahkemesi, 1976ya kadar idam cezasının anayasaya aykırı olduğuna hükmetmiş; tutucu siyasî ve toplumsal akımlar güçlenince de, artan suç dalgasınının önüne ölüm cezası ile sed çekilebileceği hissiyâtı ile, tekrar anayasal olduğu kararına varmıştır.
(**) birlikte gelmek, aynı yere varmak anlamından türetilen anlaşma anlamına gelen latince bir deyiş. her hangi bir anlaşmadan farkını anlatmak için, ilâhî bir referans vereyim: incilde, musa ile tanrı arasında varılan 10 emir ile somutlaşan oydaşmaya covenant denir.

garfucius'un kandilcikleri III

2008-06-05T09:02:00.000-07:00

kimsenin söylemediğini, daha önce kimseden duymadığını dile getiren kişiyi dinlemeyen biri için kullanılabilecek en âdil niteleme sıfatı, ahmaktır.

garfucius'un kandilcikleri II

2008-06-05T09:01:00.000-07:00

insan, önce en sevdiklerini keşfedebilecek kadar akıllı bir yaratık olsaydı, fetihlerin katliamlara dönüşmesi gerekmezdi.

garfucius'un kandilcikleri I

2008-06-05T08:52:00.000-07:00

deniz fenerleri, ışığın doğasını insanlar için genleştirip, hayatı sindirdikleri huzmelerinde işlevini de aydınlatıp-göstermekten öteye taşıdıkları için, kutsaldırlar.

bayar kimdir?

2008-05-27T05:34:00.000-07:00

bugün 27 mayıs darbesinin 48. yıldönümü imiş. türk siyâsetinde kötü bir geleneği başlatan, sonra da devlet ağırlıklı, köylü bir topluma hayli ileri bir demokratik anayasa getiren; o gömlek, süleyman demirel'in deyimiyle "bol gelince" de, toplu, tüfekli, tanklısından, postmodernine, elektroniğine, bir dizi askerî müdahale ve müdahale girişimine kapı açan bir garip siyâsî döngünün sene-i devriyyesi.

aradan geçen 48 yılda, önce tu kaka ilân edilen, asıldıktan sonra ise nerdeyse siyâsî aziz mertebesine yüceltilen adnan menderes, fatin rüştü zorlu ve hasan polatkan'ın ne yazık ki, kendilerini haksız bir sona sürükleyen karşıtlaşmanın yeni versiyonundaki kutuplardan birine birer anıt gibi dikilmeleri; mâkûs talihlerinin siyaset esnafınca sermayeye dönüştürülmesi... menderes, zorlu, polatkan... "halk" denen tanımsız, amorf yığının beyân ettiği varsayılan irâdesine dayanarak, yarım asırda, bir tuhaf ülke, bir garip toplum üretme projesinin kurban-simgeleri.

acı bir öykünün şark işi bir melodram gibi yoğurulması...

demokrat parti...

ceberrud devlet fikrine muhalefet havasında ortaya çıkan, kapitalizmi para, zenginlik, özel mülkiyet ve devlet aracılığı ile kaynak dağıtmaktan ibaret sanan ekonomi ve siyaset cahili pragmatist akımların öncüsü. köylüyü değil, en yoğun hali ile köylülüğü milletin efendisi kılan, yoz oportünizmi politik sisteme yerleştiren ve bizzat kendi ceberrud yöntemleri kullandığı için devrilen örgüt...

menderes, zorlu, polatkan... "halk" bahanesiyle yapılan her türlü acaipliğe canları ve ölümlerindeki drama aracılığı ile meşruiyet kazandırmak için kullanılan üç siyâset kazâzedesi.

o fecî sona uğramasalar, belki onlar da meselâ, naim talu veya ferit melen gibi unutulup gidecek olan, şimdilerde bir de üstelik televizyon dizileri sâyesinde büsbütün perspektif dışına kayan üç kısmetsiz.

pek iyi, pek hoş; mâdem demokrat parti, menderes, zorlu, polatkan demokrasinin acıklı yolundaki unutulamaz ibretlik kilometre taşları...

celâl bayar'ı, istiklâl harbinin galip hoca'sını, atatürk'ün ekonomi kurmayını, iş bankasının baniini, 27 mayısçılara direnen, kurdukları mahkemeye de boyun eğmeyen, idama mahkûm edilip, yaşına hürmeten affedilen üçüncü cumhurbaşkanımızı niye unuttunuz o zaman? adamın dizilerde bile adı geçmiyor... demokrat parti'nin kurucusu ve ilk başkanı değil mi idi?

ben söyleyeyim, asılmadığı için unutuldu. arabesk ve nayhoş bir melodrama aktörü olmadı da ondan.

rasathane ve tünel ve islâm ve bilim ve müze ya da kutsal kitap sayfasına fatura yazmak...

2008-05-26T04:43:00.000-07:00

kendisini, sık sık, islâmi kültür orduların da başbuğu sanmasıyla mâruf hazret-i başvekil, geçenlerde adı "islam, bilim ve teknoloji" kelimelerini birlikte ihtivâ eden bir müzenin açılışını yaptı (islâm bilim ve teknıoloji müzesi).

bir de, mûtâdı ve âdeti veçhîle, cümle âleme yine postasını koydu: "kimse islâma (müslüman dünyanın neredeyse istisnâsız, üçbuçukuncu dünyamız da dahil, bilimsel ve teknik gerikalmışlığı için,) fatura çıkarmasın!"

faturayı tarih zâten yazmış, bugün de faiziyle birlikte 1.5 milyarlık "islâm milleti" çatır çutur ödemekte de, benim merâk ettiğim şu:

mâlûmunuz, 16. asrın sonlarında, dünyanın galibâ da ikinci astronomi rasathânesi, tophane sırtlarında (yaklaşık, yobazlığımız yüzünden târ-ü mâr edip de özalizm açgözlülüğünün dayanılmaz kollektif vecdine kapılıp diktiğimiz, bugünkü park otel hurdasının yerinde) açılmış idi.

rasathâne, daha yılı dolmadan hâk-ile yeksân edildi, içindeki alât-edevâtın da, ekserî bölümü kırıldı, döküldü; yağmalanadı. neden acabâ?

şeyh-ül islâm kadızâde efendi padişaha baskı yapıp, "bu zındıklar yıldızlara bakıyoruz diye meleklerin bacaklarını dikiz ediyorlar" şeklinde gammazcılık ettiği için.

şimdi düşünüyorum da, acabâ, o "islâm bilim ve teknoloji müzesi"nde rasathâneden arta kalan üç beş usturlâb, pertavsız, harita, zâyiçe falan da sergilenebilir mi ki?

daha da âlâsı, kadızâde'nin fetvâsı ile padişah III. murad'ın fermanı bulunup, bilimsel yolla teşhire hazırlanıp da baş köşeye konabilir mi?

haydi, biraz daha dürtelim şeytanların yatağını: şu istanbul'un zavallı, bir kilometrelik tarihî tünel'i, dünyanın ilk dört metrosundan biridir. paris'inkini inşâ eden şirket tarafından, sultan aziz'in büyük teşvîki ile yapılmıştır.

ve de onyıllarca, sadece hayvan, bazan da çoban taşımıştır... neden mi?

şeyh-ül islâm efendimize göre, "yeraltı ölülerin âlemi olup, onları rahatsız etmek adamı cehennemlik edeceğinden"!

yaaa, ihvanlar... muhtelif dinamiklerin bir yumağı olan toplum, sadece din ile tanımlanırsa olacağı budur işte. aslında bir davranış klavuzu olan kudsiyyet, bir bakmışınız, garip ve geri siyasî menfaat şemalarının oyuncağı olmuş... fatura, kitaptan kopartılan sayfaların üstüne yazılmış...

tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ da, bizim ödediğimiz faturanın bir cüzü sadece...

payını kulağına sok ulan!..

2008-05-24T04:48:00.000-07:00

paylaşıyormuş!

neyi? bir dilim ekmeği mi? babadan kalan mirası mı? dünkü soygunun ganîmet çuvalındaki altın, gümüş, billûr kadeh ve saireyi mi?

nedir o senin olan ki, bölüp, parçalayıp, ona buna dağıtıp paylaşıyorsun?

***

olmadık sinonimler icâd edip, onların tümünü de modaya dönüşen tek kelimeye irca eylemek sûreti ile, günden güne, alabildiğine lûgatçesini fakirleştirdiğiniz, miş'li geçmişi unutup, di'li geçmişi de şimdiki zamanla anlatarak, koskoca bir zaman kipini tarihe gömdüğünüz, içine ede ede, düşünce aracı olmaktan çıkarıp, bir ses yığınına çevirdiğiniz türkçeye eziyet etmenin zevkini de paylaşıyor olmalısınız, cennet vatanımın esbab-ı cinnet entelecent-ziya'sı...

kedi de mi beslemediniz yahu? şimdilerde mamalar çıktı da unutuldu desek, hiç biriniz o kadar hi-tech bir türkiye'yi tek yaşam ortamı olarak tecrübe edecek kadar yeni değilsiniz... eskiden kasaptan et alınırken, normalde yenemeyecek parçalar da, "kedi payı" diye ayrıca paket edilirdi. hatırladınız mı?

haydi, buradan yola çıkalım da, mektebin öğretemediğini kediler öğretsin bâri size: "pay" dediğiniz, tasarruf hakkı birden fazla kişide olan mal ve nesneler üzerinde, her ortağa düşen kısım, parça, yâni, hisseden ibarettir.

paylaşmak ise, eylem konusu bütünsel nesnenin, ortakları arasında bölüşülüp, herkesin kendine ait olan, yâni üzerinde diğerlerinin ve üçüncü şahısların hak iddia edemeyeceği hissesini, mülk edinmesi olgusudur. türkçede bu olguyu üleşmek diye anılan fiil de tanımlar...

yâni, paylaşılan şey artık ortak olmaktan çıkar, bireysel mülk olur. haa; yeni mâlik onu paylaşır, bağışlar, çöpe adar, gönlü ne isterse onu eder; mal sahibi odur, onun bileceği konudur.

binâenaleyh, büyük dedeniz âhîr ömründe osmanlı sikke kolleksiyonunu siz torunları arasında paylaştırabilir; babanız mirâs kavgası olmasın diye daha hayatta iken daireleri, dükkânları kardeşleriniz ile üleştirir; sevgiliniz onlar kavga etmeden paylaşamıyorlar diye tabakta artan yemekleri, sokağın iti cümbüş ile kedisi gümüş arasında bölüştürür; bunlar doğru ifâdelerdir.

ama bugün ittihatçı torununun yazdığı gibi, "herkese bilmem ne lâzım olduğu" fikrini; veya kır teke kılıklı tvcinin birinin, diline pelesenk ettiği gibi hayatı; neclâ teyzenin jülide abla hakkında üfürdüğü dedikoduyu, veyahut da başbakanlık müsteşarının bilmem hangi bakanlıkla ilgili fısıldadığı yolsuzluk iddiasını p-a-y-l-a-ş-a-m-a-z-s-ı-n-ı-z!.. paylaşamazsınız, çünkü ortada ne mal, ne nesne vardır. ne de temlik edebileceğiniz, yâni mülke dönüştürebileceğiniz bir şey... bu sayılanlar, somut değil, soyut, kavramsal ve aidiyet konusu yapılamayacak tecrübelerdir. ve de hepsini doğru ifâde etmek için muhtelif yüklemler, her dilde mevcuddur.

soyut, kavramsal ve aidiyet konusu yapılamayacak tecrübelerin, ortaklık konusu yapılmaları da olabilecek bir şey değildir!

kaldı ki, ortaklık zâten, paylaşıma kadardır. paylar dağıldıktan sonra, ortaklık ortadan kalkar, bireysel mülkiyete dönüşür.

yâni, cühelâ ama bol para kazanan amerikan public relations "uzman"larının, cehâlet mecraı olduğu kadar menbaı da olan "medya" aracılığı ile bir çok dile kattığı o paylaşmak kavramı, doğru kullanımı ile, özünde bir ortaklık tecrübesinin kalıcılığını da değil, sonunu belirler.

ol sebebden, bir fikre, belki, "katılabilirsiniz" ama onu paylaşamazsınız; çünkü fikri bölemezsiniz ki bölüşesiniz...

yıllar önce fikir sahibi olmayı terkedip, ezber okumaya başlayan üçbuçukuncu dünyaya mahsus entelecent-ziya, bir zamanlar belki muğlâk ve müphem bir şekilde de olsa farkına vardığı şu temel hakikatı da unutmuştur:

fikir alabildiğine bireysel ve özgün bir intibâhtır. sahip çıkanı çoğaldıkça, ancak sulanır. o zaman, siyâsete yozlaşır. düşüncenin elifbasını zâten unutan entelecent-ziya, o yüzden, ancak bütünken anlamlı bir şeyin paylaşılmasındaki fikrî garabeyi de pek sezememektedir. tabii ki, bu arada, paylaşılan şeyin, işin doğası icâbı azaldığını da...

duygularda da, meselâ, buluşabilirsiniz ama, onu da üleşemezsiniz. duygular, tutkular, coşkular, acılar ve saire, hepsi kişiye özeldir. bir başkasında ancak yabancı ağızdan çıkma takma diş gibi dururlar.

dilini ve fikrini yitiren entelecent-ziya, cümle hissiyâtını da kollektif pusulaya göre onaylama ve inkâr etme çemberinde yaşar hâle gelmiş ise de, onları da pragmatik ve gramatik olarak paylaşamazsınız. ancak benimseyebilirsiniz.

buyurun, o entellecans fukarası entelecent-ziya âlemine ziyâde yakışan, meselâ, "haset" falan gibi mebzûlen yaygın ne his varsa, giderek haznesi daralan türkçe ve debisi azalan fikriyât hayatınızda, her nasıl becerir iseniz, "paylaşın".

ama ne olur, bâri sevginin peşini bırakın!..

sevgiyi hiç ve aslâ paylaşamazsınız!.. sevgilinizle bile paylaşamazsınız, çünkü değerini bölemezsiniz!..

zâten, fikir sahibi olmayan adamın sevgisinden de, nefretinden de hayır gelmez ...

yoksa, sevmenin ayrı ayrı yaşanıp, birbiriyle çoğalmadıkça yaşanamayacağını bilir, paylaşmaya, azaltmaya, üstelik böylece bir de kullanmaya kalkışmazdınız.

mehterân

2008-05-23T05:59:00.000-07:00

yunanistan dönüşü bugün niyetim hoş bir şeyler kaleme almak idi ama memleketin genel havası yanında bizim bilgi üniversitesinin atmosferi de doğrusu hiç şevk verice değildi.

her yıl bu dönemde bizim tullâb, mektebin bahçelerinde mayfest adı verilen bir dönem sonu eğlentisi düzenler. tabii, toplumumuzda eğlenmek "ne kadar çok kişiyi, ne kadar yüksek ve rahatsız edici gürültü ile tâciz edebiliriz" sorunsalının tatbîkinden ibâret anlaşıldığından, tantana ayyûka çıkar.

bu mayfestte benim yedi yıldır ilk def'a şahit olduğum ve iğrenç bulduğum bir uygulama da yapılarak, eğlentiye bir mehter bandosu getirildi.

garfucius da oturup aşağıdaki metni yazdı ve cümle üniversite çalışanına yolladı. her halde mesaj yöneticilere de ulaşmıştır. yazıyı buraya da, sadece harf yanlışları düzeltilmiş olarak aktarıyorum ki, başkaları da cehâlet seviyemizin vehâmeti hakkında fikir sahibi olsun.

***
böyle bir pespâyelik neden gerekli görüldü ve de okul idaresi ne gerekçe ve mülâhaza ile müsaade etti ise (1), el’an, kuştepe kampus bahçesinde mehter takımı, tam kıyafet içinde, yahşi kadem yürüyüp, cenk şarkıları tegannî ederek konser vermekte.

hani 29 mayıs falan olsa belki bir kulp bulabileceğim de…

yakın siyasî tarihimiz boyunca (önce demirel ve adalet partisi, ardından da ondan parsayı kapan erbakan ve muhtelif partileri, son olarak da memleketimizi en kâmil şekilde idare eden A-Ke-Pe vs.nin şahsında) tutu(nu)cu siyasî görüş ve örgütlerce sesli sembol olarak benimsenen mehter, o ideolojik çerçevede, “bir zamanlar islâmın sancağı altında cihâd eyleyerek kâfire diz çöktüren yeniçeri ile âleme kabûl ettirilen devr-i azamete duyulan özlem ve özenmeyi tecessüm ettiren, kanaatimce de, hele bu devirde, içerdiği çağdışı militarizm, iki ileri bir geri tempo ve “ürkütme, korkutma, kaçırma” amacına yönelik vâveylâsı ile maskaraca bir “show”dan ibarettir. hatırlatayım, geçenleri cennet vatanımızı teşrif ve teshir eden majeste II. elisabeth hazretleri de bundan önceki (1971?) ziyâretlerinde mehterden irkilip reginal zarafetleri haleldâr bile olmuştu.

bu pespayelik için, tarihimizden menkûl “millî” bir yüceltme (sublimation) arayıp, şanlı fütûhat geçmişimiz edebiyatı ardında (illâ ki) bulan da varsa, bile ki mehter millî falan değil, kurduğu siyasî alyanslar itibarı ile, daha çok dinî, üstelik de çoğunluk, mürtecîdir.

yok, birileri, günün modası icâbı, dilinden bile faydalanamadığı osmanlı’nın karmakarışık kültür yumağından, bula bula bu antika militarist pespâyeliği bulabildi ise, sadece cehalet düzeyleri somutlaşmaktadır; o kadar.

yeniçeri, hele ki 17. asır başında padişah 2. “genç” osman’ı, üstelik, bazılarına göre de, önce tecavüz edip, katl eyledikten sonra; en aptallarca bile anlaşıldığı üzere, yoz, sömürücü, rüşvetçi ve zararlı bir kurum hâline dönüşmüştür. ahmed-i sânilerin, nevşehirli ibrahim’lerin, şair selim’lerin, koca alemdar mustafa’ların (ve daha nicelerin) mâkûs talihlerinin müellifi (hadi foucault’ca yazayım daha çok anlayan çıksın: auteur), yeniçeri nâm o habîs ocak olagelmiştir.

yeniçeri ocağı, 17-19. asırlar arasında osmanlı’da yapılan her türlü yenileştirme, düzenleme, estetik, modernizasyon ve medeniyete ayak uydurma girişimine, istisnasız ve kanlı şekilde karşı koymuştur. bunu yaparken de, islâmî akîdeleri kendi menfaatine payanda eden yorumlarla yola çıkmıştır. yozlaşan ve habîs bir tümöre dönüşen yeniçeri’ye bu iki asırlık ihânet süresince hep din ulemâsından gericiler destek olmuştur. evet, yeniçeri ocağı, osmanlı’nın çöküşünde en büyük rolü deruhte etmiş, irticâ ile beslenen bir ihânet ocağından başka bir şey değildir.

nihayet, yunan istiklâli sırasında, üstelik daha harp bile tam bitmemişken, sultan II. mahmud’un dirâyeti sâyesinde yeniçeri ocağı lâğvedilebilmiştir. yeniçeri, ocağı düzeltmeye “yeltendiği” için linç edilen genç osman’dan beri her seferinde olduğu gibi, Mahmud’un modern bir ordu nüvsei olarak eşkinci sekbanı kurmasına da kazan kaldırınca, padişah bunu “huruc alessultan” ilân etmiştir (2). yeniçeriden artık dinî ulemâya bile gınâ geldiğinden, şeyhül-islâm da fetva verince, şehir muhafızları ve eşkinciler, önce top ateşi sonra piyâde harekâtı ile yeniçeri kışlalarını târ-ü mâr edip, yakaladıkları her bir üyesini de kılıçtan geçirmişlerdir. en az 20 bin âsî yeniçeri ilk hücumda, kimilerine göre 80 bin, kimilerine göre de 150 bin kadar asker de, müteâkib üç gün içinde, şehirde sindikleri köşelerde yakalanıp, resmen itlâf edilmişlerdir.

bu tarihte eşi görülmeyen, bir monarkın kendi ordusunu (3) küllîyen yok ettiği, tuhaf bir katliamdır ama pek çoğunuzun mâlûmu üzere, osmanlı-türk tarihine “ak’a-i hayriye” (hayırlı olay) diye geçmiştir. yeniçerinin yok edilmesine enderûn talebesinden, kadınlar da dahil pây-i tahtın ekserî ahâlîsi de gönüllü olarak ve aktif biçimde katılmıştır. yâni, populer anlamda, vak’a-i hayriye bir “karşı darbe” (counter coup) de sayılabilir.

demem odur ki, bugün, medenî türkiye’nin medeniyet “ocağı” bir üniversiteye, üstelik de bilgi’ye, bâhûsus ve muhtemelen ücreti mukâbili dâvet edilen “show”un o maskara ve pespâye nesnesi; müseccel mürtecî taifenin sesli ve görsel simgesi, mehter takımının aslı yeniçeri, osmanlı’da bile geri, gerici, yıkıcı, bozucu ve yoz olmayan ne kaldı ise, onlar tarafından dahî, lanetlenmiştir!

her kim, mektebin bahçesinde, bu pespâyelik ile beyinlerimize tecâvüz etmeyi mârifet saydı ise, ol cühelâya da selâmım olsun buradan. sâyelerinde encâmımız osmanlı’ya benzemez umarım…

hiç cehâlet olmadan irticâ olabilir mi zâten?

------
(1) mezuniyet “eğlence”leri konusunda öğrencilerin gürültü, curcuna ve tantanasına fazla müdahaleyi ilke olarak benimsemediğinden olsa gerek,
(2) mehterperver osmanlı özentileri öyle hainlere hasret çekeceğine bu kelimelerin anlamını öğreneydi derdim amma, genç nesil için söyleyeyim: padişaha karşı çıkma, isyan.
(3) bazı müellifler , II. mahmud'un bizzat sancak-ı şerifi kapıp yeniçeriye savaş açan askerin başına geçmek istediğini de yazarlar. ben tarihçi değilim, meraklısı araştırsın

hoş moş değil sadece boş sizin "görü"nüz, millet!

2008-05-15T03:08:00.000-07:00

özellikle son 10 yıldır kültür deyince akla din; medeniyyet deyince de "dinlerin birlikteliği" tatavasının gelmesi bizim "tutu(nu)cu" kesimde pek rağbet buldu.

zihinlerin içinde inanç olmayan hiç bir şeye basmaması yüzünden, resmî, gayriresmîi islamiyet adına konuşma yetkisini kendinde bulan tayyib efendi, gülsuyu ve şürekâ'dan, laik ve sünnî devletimizin memur şeyh-ül islâmı, diyanet reisine; mahalle imamından, postmoş gazeteciye kadar, herkes, milletimizin taaaa osmanlı'dan beri ne kadar alîcenap ve "hoşgörü" sahibi olduğunun borusunu üflemeye başladı.

osmanlı öyle "hoşgörü" sahibi idi ki; maaşaallah, tanzimat fermanı ile, yalandan da olsa, eşit vatandaş (daha doğrusu, eşit teb'a) fikri zorâkî benimsenene kadar, kiliselerin çanları tahtadan yapılır idi...

haydi geçelim kocccaaa imparatorluk osmanlı'yı; ve hattâ devletimizin varlık vergisi ve 1974 kanunla gasp operasyonu gibi hukuk cinayeti ırkçı ve xenophobiac (1) uygulamalarını... gelelim gündelik hayata, sokaktaki insana, bugüne...

her yıl, bilmem kaç asırdır süren gelenek icabı, 6 ocak günü (2) patrikhaneden bir papaz, haliç'e altın bir hac atar ve artık sayıları üç haneli rakkamlarla ifade edilecek kadar azalan delikanlı rum vatandaşlarımız da, zemherî soğuğunda, buz gibi suya dalıp, hacı çıkarmak için yarışırlar.

onlar haliç çamuruna dalarlarken, türk bayrakları ile bezeli, gayetle milliyetçi görünümlü bir tekneye doluşan kahraman yurtdaşları da, rum vatandaşlar aleyhine slogan atıp, türkiye'nin türk ve müslüman olduğunu haykırırlar. bir nev'î, bu protesto da bir gelenek halini almıştır ve maazaallah, bizans 10 milyonluk yunanistan'ın şahsında hortlayıp istanbul'u geri fetheyler ve de konstantinopolis diye yeniden vaftiz eder endîşesi ile, azamî bir millî teyakkuzu canlı tutmaktadır.

çok yakında bir daha idrâk edeceğimiz üzere, her 29 mayısta, genç osman'ı önce tecavüz edip, boğduktan sonra bir araba dolusu saçmalık yapmaya devam ettiklerinden, 1826 da alayını katlettiğimiz ve buna "vak'a-yı hayriye" (3) adını verdiğimiz yeniçerilerin mızıka takımı mehterân eşliğinde istanbul'un fethi kutlanır. bir yandan da, 550 küsur senedir elimizde duran şehrin (4) semtlerinin orijinal adları gûyâ türklük ve son yıllarda da bilhassa islâmiyet ilham eden isimlerle değiştirilir durur. meselâ bizim psamathea, ki giderek su perisinin adının dejenere telaffuzu neticesi samatya olmuştur, artık resmî liste ve adreslerden silinmiş, halkın hafızasına terkedilmiştir. yerine de fena halde kâllavî osmanlı bir ad konmuştur: koca mustafa paşa (5).

değil mi ya? maazallah yeniden bizans mizans olur şu şanlı islambol...

buraya kadar, şu meşhuuuur türk islâm hoşgörü hoşafından kültürel ve devletsel yudumlar kepçeleyerek geldik. ama, türk işinden bahsetmekte isek, bunun bir de zaptiye boyutu mutlaka olacaktır, değil mi?

nEtekim, dün asistanım ile cibali-fener-balat sokaklarında turlarken, hayret ve dehşet ile müşahade ettim ki, patrikhanenin duvarları da dahil, semtteki cümle kiliselerin mahalleye bakan duvarları, keskin teller (razor wire) ile koruma altına alınmış!..

eğer, bir ülkede, hâkim din dışında kalan inanç sistemleri, ibadethanelerin fizikî güvenliğini dikenli, kesici vs. teller arkasına saklanarak koruma ihtiyacını (6) hisseder hale düşmüş iseler, o ülkede siyasî palavra olarak dillere pelesenk olan "hoşgörü" hoş moş değil, ancak boş bir görüdür.

boşgörücülerin de, kendilerine bir bakıp, neyin ne olduğunu - hiç hoş olmadığını da bile bile - görme zamanları çatmıştır!'

-------
(1) faciâ şu ki, burada xenos, yâni, yabancı olan da, bire bir, müslüman olmayan tc vatandaşları. yâni, laik devletin, hakim dinden kalabalık nüfus dışında kalan bireyleri ile onların örgütleri
(2) julian takvimine göre, 7 ocak günü ortodoks noeline tekabül eder. yunan ortodoks kilisesi, yâni bizim patrikhane tarafından yönetilen esas ortodoks kilise ise, 25 aralık yanısıra 6-7 ocakta noeli bir kerre daha kutlar. katolik mezhebinde, 6 ocak epifani günüdür: tanrının isa'nın şahsında göründüğü gün. matta incilinde bu olay "doğudan gelen üç sihirbazın bebek isa'yı ziyareti" olarak mitolojize edilir.
(3) hayırlı olay... yeniçeri ocağının kaçamayan her bir askeri öldürülerek tarihe gömülmesi. yaklaşık 150 bin kişinin katledildiği söylenir...
(4) ad değiştirme, sadece istanbul değil, tüm yurt sathında uygulanan bir millîleştirme eylemidir.
(5) aslında, zâten mevcud olan koca mustafa paşa'nın sınırları samatya'ya şâmil olacak şekilde genişletilerek bir gâvurluk kalıntısı daha yutuldu, yokedildi.
(6) bu his abartmalı dahî olabilir. önemli olan, böyle bir psikolojinin yerleşmiş olması ve asâyişten sorumlu olan devlet birimlerinin "azınlık" konumundakilere, onları koruyacağı güvencesini verememekte olmasıdır.

sinan sofuoğlu'nun ardından

2008-05-14T07:07:00.001-07:00

tabii ki çok üzüldüm fakat futbol budalası aslan türkiş metya, başka spor dallarından bir şampiyon ölünce, haber gözü ile bakmadığından, ne olup bittiğini öğrenmeden bir şey söylemek istemedim... bugün rüzgârın kızı'ndan nihayet okudum: türkiye motosiklet şampiyonu sinan sofuoğlu'nun, yâni dünya supersport motosiklet şampiyonu kenan'ın ağabeyinin, antrenman sırasında kocaeli yarış pistinde kaza geçirip, ölmesi de, yine teknik tedbirlerin yetersizliği (*) sonucu imiş.

sür'at pistlerinde, düşmelerde hayatî riskleri azaltan, çakıl perimetre, çimenlik alan vs. gibi tedbirler, kocaeli pistinde yokmuş. zâten sinancığın parçalanmış motoru da, fotoğraflarda bakımsız bir otlağın içinde yatarken görülmekte.

tanıyan herkesin sevdiği, efendiliği ve dürüstlüğü ile bilinen bir şampiyon daha, "bizde bunlardan çok var" zihniyetinin ve de anlaşılan, biraz da kendinden kaynaklanan, "tedbirsiz pist, delikanlı motorcuyu bozmaz" tavrının kurbanı olmuş.

çocuklarımıza, zekâ ile korkunun (korkaklığın değil!) doğru orantılı olduğunu, cesaretin de ancak o orantı ile ortaya çıkabileceğini, çılgın davranmanın mârifet olmadığını biraz olsun anlatabilsek... onlar da kellelerini koltuklarına almak yerine, belki, ne bileyim, meselâ yarıştıkları pistlerin sorumlularına "şu tedbirleri al" diyerek baskı yapabilecek cesareti kendilerinde bulabilirler mi ki?

yakın geleceğin superbike dünya şampiyonu olacak kenan sofuoğlu'na ulaşıp da bir söz edebilsem, derdim ki "kardeşim, ces'ur ol. medeniyet buralara yerleşmedikçe, sakın dolduruşa gelip de mahalle baskısı belâsı falan, gelip türkiye'de yarışmaya kalkma... ya piste at eşek, kedi köpek fırlar; ya da çukurlara mukurlara düşersin. cesaret, doğru yapılana kadar yanlışa hayır diyebilmenin de bir başka adıdır".

-----------
(*) mûtâd maşruk-türkî usûl icâbı, sorumlu motor sporları federasyonu yetkilisi süleyman memnun, pistte her şeyin normal olduğunu iddia etmiş. sadece sinan'ın motorunun düşüp kaldığı yerdeki bakımsız tarla görüntüsü bile, üçbuçukuncu dünyada resmî beyânata ne kadar güvenilebileceğinin bir göstergesi gibi geliyor bana. şeffafiyet ve hatanın sorumluluğunu üstlenmek ise, sadrâzam kellesi uçurmayı siyâset sayan kültürümüzde ebediyyen nâmümkün zâten.

havaalanı vali muavini

2008-05-14T02:54:00.000-07:00

istanbul'un düşman başına şehir-vilâyet yönetiminden bahsederken (bkz. aşağıdaki post) mahsus değinmeyip, özel "mansiyon" için ayırdığım bir yetkilimiz daha var: havaalanlarından sorumlu istanbul vali muavini.

bu zât, kuşkusuz, her türlü kâğıt üzerindeki yeterliliğine ve "meslekte" tecrübesine binaen o göreve getirilmiş bir memur.

ve de mezkûr memurun vazifeşinas uygulamaları sâyesinde, istanbul atatürk havaalanı, bir güvenlik cehennemine dönmüş durumda.

şimdi, vatandaşın suratına her türlü eziyetin resmî gerekçesi olarak dayanan, yasal ve meşru statüsü tartışmalı her uygulamanın müellifi her mevkî sahibinin sığındığı "söylem"e sarılıp, deyeceksiniz ki, "ama güvenliğimiz için"...

ben de deyeceğim ki, "bu tür tedbirlerin engel olabildiği tek saldırı ve tedhiş vak'ası yoktur; bu güvenlik fetişizmi sadece mâsum sâde vatandaşları etkileyen, sıkıştıran bir göz boyacılığıdır; psikolojik bir baskı mekanizmasından ibarettir".

nitekim, yanılıyor olabilirim ama meselâ, şanlı suç tarihimizdeki kaçırılan uçakların çoğu da galibâ istanbul çıkışlıdır...

atatürk havalimanındaki en abuk ve de havaalanı valisinin zihnî tutumunu gâyet açığa vuran güvenlik uygulaması ise, laptop kompüter cihazlarının, güvenlik makinesinden geçirildikten sonra, bir kerre de polis tezghâhı üstünde çalıştırılması olsa gerekir...

bu tam "dostlar alış veriş de görsün" nev'inden bir tedbirdir; çünkü:

1. normal olarak, komputer tehlikeli bir düzenek içeriyorsa ve bu, iki rontgen cihazı tarafından tesbit edilemiyorsa, vaziyet zâten alabildiğine vahimdir: uçak kaçırmayı "aşırı tedbir" dolayısıyla riskli bulan mutasavver bir "terörist", pek âlâ, onun yerine havaalanını havaya uçurup, yüzlerce insanın telef olabileceği, dünyayı dehşete boğacak bir eylem yapabilir.

yoksa vali muavini beye göre, uçaklar insanlardan daha mı önemlidir?

2. aynı muhayyel "terörist", havaalanını havaya uçurma eylemini ikinci rontgen aletini de aştıktan sonra "bilgisayarınızı çalıştırınız lütfen" deyen görevlinin müdahalesi üzerine, uçağı kaçırmaktan son anda korkup, herkesin sırada homurdanarak beklediği tarayıcı kapının önünde, hemen oracıkta da "gerçekleştirebilir".

3. vali muavini bey ve güvenlikçi şürekâsı farkında olmayabilirler amma, iki rontgen muayenesini zâten aşabilecek kadar ustaca hazırlanarak komputer içine gizlenen bir bombayı yapanlar, eğer niyetleri bununla uçak kaçırmak veya berhava etmek ise, oradaki tamamen de komputer cahili personel tarafından yürütülen uyduruk denetimi de atlatacak karmaşıklıkta, yâni ilk açıldığında değil de, meselâ üçüncü def'a açıldığında patlayacak bir yazılımı da cihaza kolaylıkla yükleyebilirler.

allahtan, halkımız mûnis; öyle komputer bombasıyla falan havaalanına giren, uçağa binen pek çıkmamakta. sahici terörist ise, zekâca kısıtlı olsa bile, zâten o tedbirleri bilip, aşacak karşı tedbirlerini almazsa, çuvallayacağını da bilmekte. bu arada, muavin bey iyi bir iş yaptığını, bunun üstlerince de er geç takdir edileceğini düşünerek dövlet dövlet gezinmekte...

ya millet? ağlanıp, söylenip yine bu üstün ve dövletli ama modern çağ teknolojisini bir türlü kavrayamayan, orantı düşmanı aklın kurbanı, kuyruklarda bürokrat keyfiyetinin kahrını çekmekte.

allah birilerini kurtarsın da, kimin kurtarılmaya değeceğini komputer saptayacak artık...

bu kafayla, hayırlı yolculuklar...

2008-05-14T02:08:00.000-07:00

istanbul vilayet idaresi, sadece 1 mayısları gaz ve cop bayramına çeviren bir vali ile; işçileri sopalatıp da, şehrin (pardon, kentin) asayişini lahmacun kokusu yüzünden isteyenin dilediğini doğradığı bir kargaşaya dönmesini dert etmeyen, bol bıyıklı cerrah müdürden ibâret değil.

inanması güç gelse de, zaten karmaşık da olsa belli bir rutin çerçevesinde döndüğünden, esasında pek de zor olmayan istanbul'un yönetiminde, doğru dürüst işler yapanlar da var... kültürel iş ve mes'elelerden sorumlu vali muavini cumhur güven taşbaşı gibi.

taşbaşı, istanbul'a bodrum kaymakamlığından geldi. rivayet odur ki, tv'de maskaralık yaparak zengin olmuş bir zibidinin, ruhsatsız barında âvâzeler halinde çaldığı yaygaraları kıstırmak istediği için bir anlamda, sürüldü.

istanbul'da da işin belâlısına çattı... mâlûmunuz, iki imparatorluğun başşehri olan şu şanlı kostantiniyye, türkler tarafından 1950lerden itibaren yeniden fethedildikçe, değil 1453te, katolik istilâsı zamanında bile görmediği talanı, bizzat yeni ithal hemşehrilerinin elinden yaşadı.

kimi uyanıklar anadolu hisarının burçlarına ve içine gecekondular kurarken, kimi tarihi katledip beton gudubetler dikti. asıp, ardından millî kahraman ilân ettiğimiz, şu sıralarda da, demokrasimize mi, demokrasimiz için mi göz yaşı döküldüğü pek de anlaşılmayacak şekilde, ardından ağlama modası yarattığımız bir başvekilimiz de, "batıdaki gibi, şehir ortasından dümdüz giden yol isterim" deyip, "vatan ve millet" uğruna, başka tarihî alanları düm-düz ediverdi.

derken, ithal hemşehrilerin "next" kuşakları yetişti. şehirli olacaklarına, gecekondunun şehri köylere benzetme geleneğinden yetiştikleri için, şehrin tarihini de ulubatlı hasan'ın kolundaki nacar saate bakıp surlara saldırdığı filmlerden esinlenerek şekillenen kafalarına göre yorumlamakta beis görmediler. meselâ, azıcık okumuş yordam görmüşleri, olduk olmadık yerlere, amerika'nın orta boy kasabalarında bile ancak sıradan binalar olarak kabul edilebilecek boyutlarda ama adı gökdelen konan sevimsiz yığınlar diktiler. daha avam kesim de, hisarlara, genelde de boğaz'a falan, gecekondulardan gerdanlıklar işledi. istanbul'u çevreleyen tarihî surlar da, artık eşek mezbahası olarak kullanılamaz olunca, lâz müteahhit usûlü, taş, tuğla elde beleş be varsa üst üste koymak sûreti ile, 2. jenerasyon göçmen kitlesinin akıllarına ve kültürlerine göre restore çekinmeden edildi.

sonunda istanbul, üçbuçukuncu dünya için bile gurur kırıcı, utanç verici bir duruma düşüp, unesco'nun dünya mirası listesinden çıkarılma raddelerine geldi.

taşbaşı, işte tam da bu ayıbı istanbul'un üzerinden kaldırma görevini üstlendi. üç sene kadar cansiperâne çalışıp, nihayet geçen hafta (henüz kesinleşmese de), teftişe gelen unesco heyetini bu onur kırıcı ıskat cezasından vazgeçmeye, bazı deliller göstererek, iknâ etmeyi galibâ başardı.

galibâ, şimdilik istanbul yırttı... ama bu, maalesef, asla istanbul'da tarih ve evrensellik bilincinin yerleştiği anlamına gelmemekte. zâten bu yırtışa tepkimizden de, tarihten yine ders alınmadığı sezilmekte...

türk medyası ve ahalî, listede kalma "başarı"sını sevinçle karşıladı. gelgelelim, türklerin sevinci, çalışmadığı derste sözlüye kaldırılmayı beklerken paydos zilini duyan öğrencinin bir ooooh çekip, ferahlamasından farklı değil.

unesco'nun istanbul'a tanıdığı şans, istanbul tarafından "ohhh, gâvura yine yutturduk" şeklinde algılanıp, gök delmekten tarih yıkmaya kadar, "her türlü densizliğe düstursuzca devam izni" olarak algılanmadı ise, ben de bu blogu yemeye razıyım!

neden mi? çünkü, bir zamanların cihân pây-i tahtına bugün hâkim olan zihniyyet, evrensel değil yerel! ve de ancak "şu anda" olanı kavrayacak yetenekte de ondan... fazla mı gaddar geldi? işte kanıt: sizce hiç bir anlamı da olmayan "şu anda" lâfının, millî popularite patlaması, başka ne ile açıklanabilir?

bu akıl kamburluğu (1) faciâsının bir başka görünümü de, projesini millete "para gelir, muhteşem tanıtımımız olur" tatavalar ile kakalarken ve de ilk açıldığında pek övündüğümüz ama kıvıramayıp birilerine peşkeş çektiğimiz istanbul park formula1 pistimizde yaşandı. değil üçüncü dünyada, yamyamistan'ın zampapatomya kasabasında bile f1 yarışı düzenlense zor rastlanacak bir vak'a, bizim milyonlarca dolar değerindeki pistte meysana geldi. zavallı sokak köpekleri, kompleks sınırlarını nasıl aştı ise, yarış ortasında piste fırlayıp, pilotların can güvenliğini alt-üst ettikleri gibi, zilyarlık otomobillere de hasar verdiler, kendileri de param parça oldular. kaza geçiren, hem korkan, hem tehlike atlatan hem de puanlardan olan yarışçı ve takımlar, tabii ki istanbulpark'ı şikâyet etti. belki de, pistin kapanması söz konusu.

pek iyi de, bizim çılgın türkler bu konuda ne yaptı? kimse köpeklerin komplekse nasıl girdiğini, kimseye görünmeden nasıl pist çeperine ulaştıklarını ve asfalta daldıklarını araştırıp, soruşturdu mu? yetkili biri çıkıp bu rezâletin sebebini vs. açıkladı mı? medenî bir tutumla özür dileyip, sorumluluğu üstlendi mi? ne gezer... şarklı kafa, yine kaçamak yapıp yırtacak delik aramaya başladı...

istanbulpark'ın âkibeti ne olur, konuşmak daha erken. bu derece can güvenliği yoksunu bir piste, tekrar yarış izni verilir mi, hangi şartlarla verilir, bunlar teknik ve hattâ bilimsel mes'eleler ki, görüldüğü gibi, bizim o taraklarda bezimiz değil, zâten tarağımız dahî yok.

ama evel allah şarklıyız ya, yırtacak açığı tam şark kafasına uygun bir nepotizm batağında bulduk bile yine...

f1 idaresi, pakistan, afganistan, arabistan gibi, çaktırmasak da kendimizden aşağı gördüğümüz ülkelerde dahî yaşanmayacak, üçbuçukuncu dünyaya özgü bu kepâzeliği (ayrıca da hayvan kırımını) soruşturmaya başladı ya, baştan beri istanbulpark'ın ateşli savunucusu hürriyet'in çarşamba günkü manşeti de, rahatlatıcı haberi şöyle vermekte idi:

"f1 başkanı bernie ecclestone (2) dolayısıyla istanbulpark'a ceza kesilmesi zor"!

yâni, türkçe meâli ile, "başkandan torpilliyiz arkadaş... işimizi yapmayız, tedbir almayız, kaza yaptırırız, pilotların canını tehlikeye atar, icabında kaza yapıp ölmelerini hayretle seyreder araçları hurda eder, köpekleri ezeriz amma, dayımız var, yırtarız..."

biz yırttıkça, yırtıklaşan bir şey(ler) var amma...

---------
(1) keşke akıl cüceliği olsa... deriz ki, yapı ancak bu kadar gelişmeye izin vermekte... ne yazık ki, gelişmeye jenetik ve jenerik bir engel yok da, gelişen organizma [nitekim, akıl da bir organizmadır], çinli kadınların demir papuç giydirilmiş ayakları gibi, gelişecek bir kültürel doğrultu yerine, hemen hemen tamamı yanlış doğrular ile çevrelenip, kısıtlandığından, kendi üstüne katlanıp, kambur olmakta...
(2) işletmeyi yüzümüze gözümüze bulaştırınca istanbulpark'ın peşkeş çekildiği ingiliz multimilyoner; f1'in de başkanı.

uydurukça konuşursanız, uyduruk düşünürsünüz

2008-04-28T03:12:00.000-07:00

şu tesettür taciri hacının ettiği "çok-eşlilik mümkün olsa, kerhanelere gerek kalmazdı" lâfı, bekleneceği üzere, bayağı bir infiale yolaçtı. önce türkiye'nin düşünce arenasının dalkılıç silahşorları, saygıdeğer medya köşe edipleri; ardından da resmî-gayriresmî siyaset esnafından kişiler, hacının bu postmoş (1) devirde dangalaklık mübah sayılacak kadar vak'a-i âdiye hâline geldiği için, pervâsızca saçabildiği zırvaya cevap yetiştirdiler.

hacı, kerhaneleri evlilik müessesesine şirk koşacak (2) kadar yücelttiğine göre, imam nikâhları evvelinde ve aralarında, sık sık genelevlere devam etmiş olabileceği ihtimali belirse de, esâsen fâhişelik mesleği, seyyahlık mesleği kadar eski olup, müzmin veya muvakkat bekârlara hizmet ettiği için varlığını sürdürdüğü varsayılabilir. gelgelelim hacı musta'fendi sâyesinde henüz tek evli olup da, birden fazla izdivaca ve "eş"e nâil olamamış bazı müslüman için de, çok mühim bir işlev yerine getirdiğini öğrenmiş bulunmaktayız. ki bu da, sosyolojik bakımdan, başlı başına, evlilik müessesesini ülkemizin ve ahâlîmizin nasıl icrâ ettikleri konusunu bir gündem maddesi olarak görüşmeye başlamamız gerektiğini alenen vurgulayan bir gelişme...

hacı efendinin, bekâr, az evli veya çok eşli iken nereye girip çıktığı, "alan râzı veren râzı" denklemi içinde, yatak odalarında çözülmüş bir mes'ele. hac'efendinin "benimkiler imam nikâhlı, metres değil" diye debelenmeleri de, dindar ve lâik zamparaların "tencere dibin kara; seninki katran kara" didişmesinin mütedeyyin cephesinden gelen bir meşru kılma çabası.

işin özünde, insanlar her şeyi rızâları ile, bilinçli olarak yaptıklarına göre, hacının imam nikâhlı zenneperverliğinin, magazin çapkınlarının marifetinden daha vahim bir yanı yok...

vahâmet, bizim entelecent-ziyâmızın laaap diye, hacı muta'fendinin açtığı zihnî tuzağa düşmesinde saklı.

hacı, çok-"eş"liliğin mübah olduğunu, karşı görüşün öne sürdüğü tez ile aşağı-yukarı aynı inandırıcılık-saçmalık bandını aşmayan gerekçeler ile savunmakta (3). ona cevap verenler ise, gûyâ kadın haklarını ve eşitliğini koruduklarını sanarak, aslında sadece monogam evliliğin avukatlığına soyunmaktalar:

hacı musta'fendi, kafasındaki ve kültüründeki çok"eş"lilik düzenini savunurken, aslında bir kadının da birden fazla erkek ile evlenebilmesini (polyandrea) öngören bir polygamia değil, sadece erkeğin çok kadınla evlenebileceği polygynea (fransızcaperver iseniz, polijini diyelim) rejiminin boruzanını üfürmekte. yânî, bilumum bilimsel veriler tersine işaret etse de, hacı emmi, hâlâ erkeğin seksüel güç üstünlüğünü şişiren ve bir kadınla yetinemeyeceğine inanan mitos ve masalların etkisinden de kurtulamamakta (4).

binaenaleyh, adam, bizim mütedeyyin kesimin takiyye âdetine ve alışkanlığına gâyet uygun biçimde, keseri kendine doğru sallamakta. yoksa, eşeysiz bir kelime olduğu için, cinsiyet eşitliğini de doğası gereği kapsayan çok"eş"lilik kavramını hakikaten savunuyor olsa, çıkıp da, "ne var kardeşim üç karı aldıysam? isterlerse karılarım da da bir iki başka erkek ile nikâh kıyabilirler" gibi, ne meşrebine, ne terbiyesine, ne de kadını ilelebed, tatmin ve hizmet ile mükellef, ikinci sınıf bir "cici köle"den öte bir varlık olarak görmesine imkân vermeyen zihniyetine sığacak, bir lâf etmesi gerekirdi.

tekrar edeyim, benim hacı ile derdim yok, çünkü hacıyı hakkında lâf etmeye değer bir sosyal varlık olarak kabul etmekte zorlanmaktayım. buraya kadar, hazretin marifeti üzerine kelâm etti isem, maksûdum, şu "eş" kelimesinin simgelediği "öztürkçe konuşalım" seferberliğinin kültürel zararlarını ve abukluğunu vurgulamaktır.

ecevit merhumun da siyasî bayrakdarlığını deruhte ettiği şu kültür devrimi girişimi, "arı (arıtılmış) dil" ya da "öztürkçe" kampanyası, bir çok anlamlı kelimenin yerli yersiz dilden ıskatına yolaçtı. yerlerine de, bir sürü kelime uydurulup kullanılmaya başlandı... meselâ, "örneğin" faciası gibi... bu arada, kökü oralardan gelse de, görünüşü (dil imizi nedense temizlememiz gerektiğine inanılan) arapça veya parısîyi andırmayan bir takım kelimeler de benimseniverdi. meselâ "eş" bunlardan biri. kesinlikle öz türkçe değil, latincedeki co/con, yunancadaki homo gibi aynılık imleyen ön-ekler türünden bir saplama. giderek evlilikteki tarafları belirleyen arapça zevc/zevce (latin kökenli espose/epouse/spouse vs. gibi) sözlerinin yerini de almış.

karışıklık da bu linguistik paçaldan kaynaklanmakta zâten... halkımız, köyden varoşa ve oradan da (asla şehir olamayan ve olamayacak) "kent"lerimize iltica eyledikçe, bir yandan da ekâbir sınıfına terfi ettiğini sandığından, artık "karı," veya "koca", hattâ "kadın" demeyi ayıp saymaya başlamdı. yerine de, dilde aslâ yeri olmayan, kültür devriminin öztürkçe uydurucu dilbazlarınca, tatarcayı yozlaştırmak sûreti ile imâl edilen ve ancak köyden "kent"e iltica akını başlayınca dile "başarı" ile yerleşen bayan (ki, tam hakkı verilecekse, baaağyan diye telaffuz edilmelidir), bay gibi lisanî garâbet ile birlikte, eş de dilimize maloldu. sonra da, ortada meselâ, "eş-cins-el" gibi nesebi belirsiz bir tek heceli peydahlandı: uydurukça eşin, yunancadan (genus) arapçaya naklolmuş bir kelime ile ultra-uydurmaca bir sel-sal ekleyerek evlendirilmesinden müteşekkil bir baştarda (5) kelime türedi, ne ki, varoş kültürü umuma yayıldıkça, entellecent-ziyâ da dâhil, bir de herkesçe benimseniverdi.

işte türkçede de poligami (çok-evlilik) olarak bir aralar kullanılan kelime de, o zaman çokeşlilik oldu. oysa, eğer uydurukça, millî varoşsal (!) zaferini kazanmasaydı, hacı musta'bey de, anlamı muğlâk bir "çokeşlilik" kavramı yerine aslen kastettiği "çokkarılılık" (polygynea) sözünü edecek ve dilin doğası belâsı, mecburen doğruyu konuşmuş olacaktı.

yaaa, sayın muhteremler... gördünüz mü, dil aslında vücudun her hangi bir açıklığından (aperture) çıkan rastgele seslerden değil, doğrudan düşünme biçimi ile ilişkili ses, yazı, kelime, kavram ve diğer sembol ve soyutlamalardan mürekkkep bir bütündür. tüm diller, ödünç verdikleri gibi, ödünç kelimeler de alıp kullanırlar... hattâ bu süreç çift taraflı işliyor ise, bir kültürün derinlik ve zenginlik göstergesidir de.

öyle "az olsun, öz olsun, benim olsun" diye, tutar da, adı üstünde, kelime "hazne"nizi olur olmaz sünnete kalkışırsanız, bir bakarsınız iğdiş edivermişiniz...

elinizde de ancak, köyden varoşa taşınan, bir dağar veya dağarcık kalır (5).

daha da beteri, hacı musta'fendiler de köyden gelir, çokeşli mokeşli gibi lâflar ederler, siz de onların tufasına düşer, kadın özgürlüğünü - ki genel özgürlüğün olmazsa olmazı olduğu için öncelikli cüzüdür - savunayım derken, erkek/muhafazakâr/mütedeyyin/despot geleneksel egemenliğin en güvenli kalesi, evlilik müessesesini koruduğunuzla kalırsınız. hani, bilerek yapsanız neyse de...

uydurukça konuşanın düşüncesi, uyduruk bir bilincin ötesine geçemez çünkü...

öz ve özgün düşünceler nasîb etsin hûdâ cümlemize...

-------
(1) postmodernist oluyor; sakın sanki öyle bir şey mümkünmüş ggibi "post-modern" demeye kalkmayın... kim erdi kki moderne, siz bir de aşacaksınız, sonrasına geçeceksiniz? cılk yumurta üzerine kuluçkaya yatıp, kötü koku yayılınca da civciv çıktı diye feryad ettiğinizle kalırsınız! onun da adı izm olur zâten...
(2) aslında "ortak koşmak" demek ama islâmî bir tâbir olarak allah'ın dengi olabileceğini iddia edenlerinn işlediği küfr cürmü...
(3) öyle ya; monogam "evlilik müessesesi" paradigma ise, hafta sonu kaçamağı da, imam nikâhı da aynı derece kuraldışıdır.
(4) sosyobiyolojik çerçevede erkeğin değil, spermin, o da sayılardan doğan gücü dolayısıyla bir polijini durumu mevcut. sperm, genetik mirasın devamı için olabildiğince fazla yumurta döllemeye programlı. onuun dışında, yatakta, kadının tatmin olma kapasitesi ve talebi, biyolojik olarak çok daha yüksek - araya psikolojik ve kültürel etkenler girmediği zamanlar.
(5) çözmesi çok zor değil... bastard'ın türkçeye nakli... piç. ayrıca, muhtelif formaların birarada kulllanıldığı çok yönlü, manevra gücü yüksek yelkenli gemi.
(6) iğdiş, hadım demektir. dağar, ağzı dar bir küpçük, dağarcık da büzgülü bir torbacıktır. hazne, hazine ile aynı kökten iner... birikim için depo, havuz vs. anlamına gelir. yaşasın köylülük!

sıkılmak yok, sıkışınca darlanabilirsiniz

2008-04-25T06:52:00.000-07:00

ölümün matrak tarafı olmaz ama, tam bir hafta önce öyle bir cinayet işlendi ki, daha doğrusu cinayetin sâiki olarak öyle bir gerekçe gösterildi ki, yiten cana saygı saklı kalmak üzere, gülmeden edemedim...

adamın biri, ayrıldığı karısının telefonuna mesaj atmış, "türkçe karakterler" kullanmadığı için, "sıkışınca kaçıyorsun" yazarken, "i" harfi kullanmıııış... aile erkekleri de bunu yanlış anlayınca, kızlarına hakaret ediliyor hükmü ile ex-damadı çağırıp, hırpalamaya kalkmışlar. kopan arbedede damat eline geçirdiği bıçağı savururken, barışmak istediği karısını öldürüvermiş...

halim mete ağabeyimiz vaktiyle bize öğrettu idu: "ha uşaklar bu lazcayi konişmak cok kolaydir... ha nereya yoktir bi nokta, koyacağisun oni. nereya vardir, kaldiracağsun..."

aaahhh sevgili lâzlar ah... her türlü toplumsal şapşallığımızın yükü, komedya ile karışık size yüklenir ama, en azından, siz kendinizi doğru bilip, doğru anlayıp "sıkıldım" demeye kalkışmazsınız. "darlandim" dersiniz olur biter...

gelelim şu türk usûlü gülünç-trajedyaya (*)...

eğer gazetelere yansıyan gerekçe doğru ise, türklerin yazılı kültür ve okuma ile ebedî soğuk savaşları, bir kurban daha almış bulunmakta... hele bir göz atalım: öncelikle, "sikisinca" diye bir kelime ile karsilaşıp da, kelimeyi doğru okuyabilseniz, neden belden aşağı bir yorum yapasınız ki?

hadi, bir kişi diyelim ki yanıldı ve yaptı, ötekiler de mi okuma özürlü? kendileri "sıkışmak" fiilini nasıl yazıyorlar(dı) o zaman sms atarken? daha türkçe hurufat geleli dün biiiir, bugün iki...

haydi, diyelim ki "basin sikisinca kaciyorsun" cümlesindeki "sikisinca" kelimesini kötü niyet atfedeek şekilde okudunuz... pek iyi de, kötüye yorulan o eylemin yapıldığı organ (en azından kadınlar mmevzu-u bahis ise) baş değil. baş veya uzman uzuv sıkışınca da, fiilen kaçmak mümkün değil... bunu nasıl anlamadınız? tabii ki eğer bir üçbuçukuncu dünya klasiği olan "context (ya da benim nefret ettiğim uydurukçası ile, "bağlam") özürlülük", okuma özürlülük ile birleşerek, yazılanı yazıldığı gibi değil, aklımızın erebildiği veya görmek istediğimiz ya da beteri, göreceğimizi sandığımız gibi okumaya yol açan o kollektif zihnî hastalığı depreştirmedi ise...

tamam, context meselesini de geçtik, "sıkışınca"yı da noktalı versiyon ile okuduk... haydaaa... yahu, buradan cim'a haline geçene kadar, ortada mecburen "s olarak yazılmış bir harf ve en sonda da kötüye yorulan fiil ile alâkası bile olmayan bir "a" harfi var, bunları illâ bir anlama yoruulabileek şekilde okuyan akıla ne demeli? tamam, türkçe fonetik bir dildir, okunduğu gibi yazılır ama o işi yapıp da yazınca, sonuna "a" gelmez ki, "e" gelir?..

yâni şimdi "a" yoluna mı gitti öte dünyaya zavallı kadıncağız?.. işte, sıkılmaya, sıkışmaya, sıkıştırmaya gelmiyor bu okur-yazarlık, insan darlanıveriyor...

siz de sıkılmayın, darlansanız bile.

--------
(*) bu arada son zamanlarda medya denen trajik dünyada, "trajedik" diye mutlak câhilâne bir lâf türedi... trajedi kelimesinin o gramatik formu (sıfat oluyor kendileri) zâten mevcut olup, türkler tarafından yeniden icada falan muhtaç değildir. o form, yukarıda zikredildiği gibi, "trajik" şeklinde telaffuz ve tekallüm edilir.

dikkâayt dikkaağğğttt... muz cumhuriyeti belediyyesiyndenggg...

2008-04-25T05:54:00.000-07:00

türkiye'de gürültünün varoluş biçimi denecek kadar sosyal yaşamın ayrılmaz, kopmaz, onmaz, iflâh bulmaz bir parçası olmasına ne buyurulur?

ben çocukken sokaklarda "domatiiiyyz, bibaaaeyrrr, baeeeeytliycaaayn" veya "suvan vaaa suvan" diye yürek dağlarcasına çığıran zerzevat ve saire satıcıları ve de dinga-dong migggg-rooossss diye elektronik çığlıklar atan çağdaş çerçi kamyonları gezerdi. hele bir seyyar satıcı vardı ki, keliimeleri geçtik, sesle arasına hiç bir aralık koymadan, sadece kadans oynamaları ile deşifre edilmesi imkânsız bir şeyler haykırarak "ticaret" yapardı: "tvkvaağtavkvareeeeyyyy!"... sonunda bir gün kardeşimle gidip adamın ne sattığına baktık da, merâmının "tavuk var" diye bağırmaktan ibaret olduğunu anlamıştık.

bu ticarî yaygara faslı... gürültünün bir de psiko-kültürel boyutu vardı ki (tabii, hâlâ da var!) o da meselâ dördüncü kata yeni taşınan mobilyacının karısının arsada top oynayan çocuğuna ezcümle mahalleye duyuracak şekilde seslenmesine saklanarak zuhur ederdi: "aaameeeeeğğğt... gel yavrum ("yavrum" sık sık "yavrım" şeklinde de telaffuz edilirdi ama şimdi bölgecilik yapmayalım)... sanalı ekmeğin üstüne ollanda peyniri sürdüm. gelde ye hadi evlâdım".

çocukların oyun gürültüsü - ki evrenseldir - ise bazan komşuları üstümüze (yavuz'un dediğine göre içi kaya tuzu dolu fişekler namlusuna sürülmüş bekleyen) çifte doğrultacak ölçekte çileden çıkartacak kadar ayyuka yükselirdi.

büyükler ise hep bağırarak konuşurdu. öyle ki, dolmuşa binip indiğinizde, hat boyunca hangi hanımın evde ayşe kadın fasulye pişireceğini, kimin komşusunun, kocasını kiminle aldattığı falan hep "açık enformasyon" sınıfından mâlûmata döner idi.

ben büyüdükçe durum değişti ise, kötüye, yani daha korkunç kollektif ve bireysel desibel seviyelerine doğru değişti. ulu üstad freud'un dediği gibi superego, kültürel devamlılığın güvencesi olarak işlevini sürdürdü ve dünün çocukları kâh maçlarda, kâh mitinglerde, kâh karı-kocalarına bağırıp çağırarak gürültü geleneğinin yeni müdaafîleri olarak yetiştiler...

ve de bebeler...

meselâ bendeniz, ömrüm boyunca sadece ve sadece bir kerre mâkûl ölçüler ötesinde ağlayıp zırlamayan, bir tek türk bebek ile seyyahat edebildim. onun dıışında, 0-5 yaş grubu vatanım evlâd ve etfâlinin bindirildiği vasıtada bulunmak, hep bir ızdırab sebebi oldu. bebeklerden öyle nefret ettim ki, avustralya'ya uçarken viyana'da yanıma kundaktaki bebeleri ile bir aile oturduğunda kaatil olmamak için tayyareden inesim bile geldi... ama bebe türk değildi ve 27+9 toplam 36 saatlik yolculukta, aslâ zırıldamadığı gibi, etrafa gülücükler saçıp durdu. aynı şey bir def'a da new york-istanbul arasında başıma geldi. ve o zaman derin incelemelere başlayarak, ulaşım araçlarında sürekli ağlayan ve tantana eden, hiç bir şey yapmasa da köy tavuğu gibi paytak paytak ortalıkta dolaşan çocuklar yetiştirmenin millî bir hasletimiz olduğuna bilimsel data çerçevesinde kesin kanaat getirdim.

burada, izninizle bir de saplama yapayım... bu şekilde yetiştirdiğimiz millî çocuklarımızın ileride medenî insanlara dönüşmesi olasılığını ise aşağıda müşahade ettiğim şartlar muvacehesinde takdirinize bırakmaktayım: işbu evlâd ve etfâl-i vatanın ebeveyneleri de, yavruları muhtelif yüksek desibel sesler de çıkarmmak sûreti ile uçak, vapur, pazar yeri, süpermarket vs. gibi umuma açık mekânlarda deli dana gibi koşarken, onları sosyalize etmek bâbında "oğlum, kızım... uslu durun, insanları rahatsız etmeyin," diye değil, "yavrrıııığm, çoooocuğm, goşman leeğnn, düşacağınız biyerniz neyimm acıycak," şeklinde onları uyarmayı analık-babalık görevi bilmekteler.

ya öğretmenler? okullardaki "öğreti" anlamından tamamen sıyrılıp "cebren zapt-ü rapt eylemek" ilkesinde somutlaşan disiplin anlayışının ve sorumluların, eğitim çavuşu tavır ve sesi ile bağıra, çağıra çocuklar üzerinde mutlak otorite kurarken, o otoritenin dayak atabilen, kulak çekebilen, azarlayabilen, cezalar vererek hayatlar üzerinde egemenlik kurabilen gücü ile, uygulama aracı olan yüksek ses tonu (gürültü) arasındaki pozitif ilişkinin kurulmasındaki rolleri küçümsenebilir mi?

eh, tabii ki, bu veletler de az büyüyünce, tantananın fazîletine dair şuurdışına yerleşen bu inanç ile, trafik sıkışıklıklarını korna çalarak, sosyal anlaşmazlıklarını avaz avaz bağırarak, evdeki uyuşmazlıkları böğürerek veya şirret feryâdlar atarak, maç zaferlerini, düğünleri tüfek, tabanca sıkarak, pazar pikniklerini davul zurna çalarak (sic.), siyâseti öfke san'atı yapıp, bîtevviye her şeye kükreyerek, ömürlerini de her türlü tangırtı ve takırtı öıkaran araç, yordam, nesne, müessese ve şahsa adayarak, kollektif varolma kalıbına ayak-baş uydurmaktalar.

bu arada için için, gürültü, resmen ve de mahalle baskısı zoruyla, dînî vecibe icabı da müesses bir nizâm ve de nâzım (*) misyonu üstlenmekte:

kefere ahâliye 350 yıl tahta çan çaldırtan müslümanlar, gitgide daha kötü ses ve uslûb(suzluk) ile sonuna kadar açık hoparlörlerden okunan ezan sesleri ile hengâma kudsî katkıda bulunmaktalar...

sonuçta, bir türk ölü değilse, mutlaka kendi yaşam alanının sınırlarından, diğerlerinin huzur âlemlerinin taa içine taşan bir takım sesler çıkarmakta...

ölü değil deli ise bile, ya harpçilik oynayıp buum bum diye bağırarak; ya polis, komutan vs. oldum sanrısıyla, düdük, borazan üfleyerek; ya uçak, otomobil vs. yarışçısı gibi ciyuvvvv, yıııytttt zaaart sesleri çıkararak; ya da sadece kendinin bildiği yöntemlerle yepyeni cayırtıları çılgınca icâd ederek...

onun için, türkiye'nin her yeri, her noktası, bir gürültü fırtınasında yuvarlanmakta... istanbul, ankara gibi büyük köylerimizin dışında da, en geç, son derece yüksek hacimlerde ve kudsiyet ile alâkası olamayacak kirlilik dışında mütalaa edilemeyecek sesler ve mâkâm ile okunan sabah ezanı ile başlayıp, inşaat tangırtıları, araç homurtuları, dükkân şıkırtıları, kasetçi-plakçılardan yükselen arabesk uğultuları ve saire derken, yorucu bir gümbürtü zihinlere kanser gibi yerleşmekte.

bir de tabii, esasen sağlığa aykırı olduğu için yasalarla da kontrol altına alınması öngörülen gürültüyü denetlemekle kanunen mükellef olan resmî unsurların yaptıkları gürültü var ki, o hepten şenlikli... iki dakika millet ile sırasını bekleyemeyen polis, emniyetçi, müdür gibi öncelik iddiasındaki memurların sirenli otoları; içinde kaymakamiçenin görümcesi binmiş bulunduğu halde seyreden ve vrrraaakk vrraaakk gibi cayırdakk sesler çıkararak, genelde de tramvay yolundan falan giden devletlû büyüklerin araçları, siyasî parti, sendika vs., kamusal hizmet yapan ama kamuya saygıyı, onu rahatsız etmekle ilintilendiremeyecek kadar kendi imajında boğulan toplumsal birimler, ve saire, ve saire.

o cüzden, simgesel dışavurum araçlarından biri de, belediye hoparlörleri .. ne dediği kat'iyyen anlaşılmasa da, bilhassa tatil kasabalarında, başöğretmen özentisi bir sekreter hanımın sesinden evler, sokaklar arasında yankılanarak, sadece milleti illet etme işlevine yarayan o mekanik-elektronik gacırtılar... okuma alışkanlığından nasîbini alamamış, japonya'da kişi başına on kitap düşerken, kitap başına on kişi düşen, sözlü kültürden öte geçmek bâbında, ancak boy boylayıp soy soyalayan dedem korkut yerine vatan millet uğruna kelle vuran polat alemdar'ı seyretme düzeyine ermiş bir üçbuçukuncu dünya toplumu için fazla yadırgatıcı değil ama medenî, yâni "şehirli" dünya için kamuya doğrudan sesle hitâb ve ilân, ancak deprem, muazzam bir yangın, ne var ne yok, silip süpüren sel baskınları gibi istisnaî durumlarda ve de başka araçlarla duyuru yapıılamıyorsa başvurulan, başka zamanlarda ise ahâlî rahatsız olmasın diye kat'iyyen kullanılmayan bir yol... belediyeler ve halk arasında nasıl mı iletişim sağlıyor medenî dünya? haaa... orada gazete mazete gibi, umumiyetle beyaz kâğıdın üzerinde, siyah mürekkep ile çizilen harf denen acaip şekillerle dolu bellli, aralıklarla çıkan bişiyler var. insanlar çok âcil olmayan duyurularını onlara basıyorlar ve de oradan okuyorlar... eğer işleri çok âcil ise de, radyo veya tvlerden faydalanıyorlar...

asterix'in dediği gibi: deli bu romalılar (yâni, gâvurlar)!.. hal bu ki, açarsın, mikrofonu, çekersin önüne, hoparlörden bütüüün millet dinler seni... "dikkkayyyt dikkaaağt... belaağdiyamız pazar yerinne üç kurşluk hıyar mebzulen gelmiştiiiiğrr... insağniyyetlik nağmıngaaa...."

***

son tahlilde, üretemeyen, yaratamayan, dilini dahî doğru dürüst abrayamadığı için düşünüp, iletişim kuramayan, o yüzden de alabildiğine tatmin fakiri, ilk nefesinden itibaren ancak başkalarını rahatsız edecek düzeyde ses (veya giderek, olay) çıkarmak sûreti ile varlığının farkına varılmasını sağlayabilen, "ben de varım" mesajını ancak böylelikle verebilen bir kütlenin ve de kitlenin kollektif ekzistansiyel metodolojisi olarak, hayatımızın özünde gürültü...

varolmanın iddia ve isbatı...

------
(*) nizâm veren, düzenleyici

muz ithal eden muz cumhuriyeti - part II

2008-04-19T03:57:00.000-07:00

muzu yetiştiremeyip de, ithâl ediyor olmak, muz cumhuriyeti olmaya mânî teşkil eder mi şeklindeki soruma dair ikinci gözlemimi serdediyorum efendim:

dün, cuma idi. saat 17.35-17.45 sularında kasımpaşa'daki deniz kuvvetlerine ait kompleks önünden seyir etmekte idim. doğal olarak, trafik canlı idi. tam, eski bahriye nezâreti (bakanlığı) olan kıyıdaki binâ önünde trafik ışıkları mevcut idi ve bize yeşil yanmmaktaydı. gelgelelim, kimse yoluna devam edemiyordu...

edemiyordu, çünkü nezâret binâsından çıkan askerî personeli taşıyan otobüsler için yol açan bir asker, tüm şehir trafiğini durdurmakta idi. bütün araçlar kompleksten çıkana kadar da, yüzlerce sivil aracı bekletmekte bir sakınca görmedi.

tüm bu süreç boyunca da, çoğu zaman ışıklar bize yeşil, askerî cihete kırmızı yanmakta idi (no pun intended!).

şimdi kimse zıplamasın, ben de biliyorum, gâvurun memleketinde de kalabalık nüfusların çalıştığı müesseselerin, özellikle de güvenlik açısından hassas askerî vs. işyerlerinin dağılma saatlerinde, böyle düzenlemeler olur. ama oralarda 1) uygulama trafik eğitimi almış, herkesin hakkkına saygı gösterebilecek bir uzman tarafından yürütülür; 2) sivil ahâlînin vaktinin de resmîler kadar kıymetli olabileceği düşünülerek, normal trafik şartlarına biraz daha riâyet edilir.
askeriye ile ilgili her iş, durum ve uygulamanın bir teyakkuz hali gerektirdiği hâller ise muz cumhuriyetlerine özgüdür.

yine kimse zıplamasın, benim lâfım kat'iyyen askerî cihete değil. askeriye, türkiye'de imtiyazlıdır ve bu imtiyazını güle güle kuullanmaktadır, kullanacaktır da; ve de değil mi ki anayasamızı onlar yazmış veyâ yazdırmış siviller de onaylamıştır üstelik de çeyrek asırdır (siyâset esnafı hâriç) hak, hukuk dengesizliğinden hiç şikâyette bulunan olmamıştır; denebilecek tek şey vardır: helâl olsun!

burada lâfım, kendim de dâhil, benim zamanımın önemli, değerli ve gerekli olup olmadığına benim adıma ve tam bir pişkinlikle karar verebilen; üstelik bu memlekette normal hayatın normal biçimde yürümesini sağlamakla yükümlü, asker olmadan asker gûyâ sivil görevlilerin mevcudiyetine demokratik hukuk çerçevesinde bir son veremeyi iki asırdır beceremeyen sivil olamayan siviller topluluğunadır.

sizce bunlara, muzu yetiştiren ve yetiştiremeyip, ithâl etse de muz cumhuriyeti olan cumhuriyetler dışında bir yerlerde rastlanabilir mi?

nerede?

muz ithal eden muz cumhuriyeti - part I

2008-04-19T03:11:00.000-07:00

iri kıyım bir soru, lûtfen harbî cevap veriniz:

bir ülkenin muz cumhuriyeti sayılabilmesi için muz üretmesi şart mıdır yoksa muzu ithal etse de yeterli midir?

ben, bu sitenin müellif ve muharriri olarak, kendi sorduğum soruya direkt (hayır, çamaşır ipi ya da telefon teli gerdiğimiz kazık azmanları gibi, direk değil, gâvurca doğrudan anlamına gelen directin okunuşu) cevap veremem elbet de... ama fikrimi açığa vuran, yani ihsas-ı rey (*) eyleyen iki gözlem aktaracağım size:

önce, kutlarım, polis teşkilâtımız, 163. sene-i devriyesini idrâk ve tebrîk etmekte. teşkilâtın duvara asılı falaka, manyeto ve hortum süleyman modelinden, teknik araştırma ve istihbarata dayalı güvenlik anlayışına doğru yolculuğunu epey zamandır memnuniyetle gözlemekte isem de, değişimin daha hızlı gerçekleşmesine de dua etmekteyim.

yalnız, galibâ, yavaşlığın sebebi, her şeye rağmen, doğası itibarı ile tutucu bir örgüt olan polisin teknisyen ve teknokrat uygulama birimlerinden çok, uygulatıcı, yâni siyasî gölgeleri ile birlikte yürüyen yönetici kademelerinde egemen düşünce yapısı.

neyse, bu kısım vatandaş işi bir kritik idi... şimdi muz vaziyeti ile ilgili gözleme geçelim:

polisimiz 163. yılıını kutlarken, şehrin dört bir yanını da promosyon afişleri ile donattı. bunlarda teşkilâtın ne kadar iyi, etkin, insancıl, kahraman ve fedâkâr çalışmalar ile hizmetimizde olduğu altlarında kısa yorumlar yazılı dev fotoğraflar ile anlatılmakta.

işte bu afişşlerden birinde, kahraman bir polis memuru, günlük iş kıyafeti, yâni standard üniforma giymiş olarak, şüpheli olduğu anlaşılan bir naylon poşeti karıştırmakta... alt kapsiyon ise şöyle demekte "... canımız pahasına!".

eyi muuuuuzzzz.... eğer bu polis memuru, "canı pahasına" komşunun çöpünü karıştırmıyor da bomba imhâ edeceğim diye cefâkârca uğraşıyor ise, meslekî bi kuralı açıkça ihlâl etmekte... çünkü, medenî dünyanın her yerinde geçerli olan polisiye prosedür uyarınca, üniformalı veya sivil, patlayıcı/bomba uzmanı olmayan her polisin bu gibi şüpheli durumlarda en son yapabileceği, daha doğrusu kat'iyyen yapmasına izin verilmeyen iş, patlama vs. hyoluyla kamusal tehlike arzedebilecek bir paketi mıncıklamak! üniformalı memurun yapması gereken, çevreyi kontrol altına alıp, bomba ekiplerini acilen çağırmaktan ibâret.

nedeni çok basit, çünkü yetkin olmayan birinin hatası sonucu patlayan bir bomba, sadece memurun kendini değil, korumak ile mükellef olduğu başkalarının can ve mal emniyetini de tehlikeye atmakta!..

yâni, teşkilât idaresinin, bize duvarlar boyu yutturmaya kalktığının aksine, doğru dürüst bilgisi, uzmanlığı hattâ zırhlı donanımı dahî olmadan (**) şüpheli paketleri ırgalamaya kalkan polis memurlarından (***) oluşan bir örgüt, "canı pahasına" değil, bizim canımız pahasına maaş almakta demektir.

ve ancak bir muz cumhuriyetinde vatandaşın en güveenmesi gereken kurumlardan birinin başındaki yetkililer, o kurumdaki elemanların görevlerini nasıl yapması gerektiği hakkında en temel bilgilerden yoksun olduklarını gösterecek biçimde, güvenilmesini hayli müşkül kııldıkları ama yönettikleri kurum adına, ahâlîden güven toplamaya kalkışırlar gibi gelmekte bana...

-------------
(*) bir hâkimin veya hakemin (ikincide "a" üzerinde uzatma yok!) kararını önceden hissettirecek beyân ve davranışlarda bulunması.
(**) burada da şüphelerim var aslında... geçenlerde, tanıtım amaçlı bir başka haber fiminde de tam mücehhez bir bomba uzmanının, özel miğferi, adam eğildikçe, başından, imha etmeye çalıştığı oyuncak bomba paketinin üstüne düşüp duruyordu. tam üç kerre polis, miğferi yerden alıp tekrar başına geçirdi.
(***) genel meslekî düzey olarak emniyet memurlarının kalitesinin yükseldiğinin ben de farkındayım - üstelik de "o cemaat; bu tarîkat" söylentilerine rağmen. yâni lâfımın çoğu, memur değil, âmir tayfasına yönelik.

aysun'u savunmak

2008-04-14T05:13:00.000-07:00

ben albert camus'nün yalancısıyım; o da bir çok şeyi doğru söylediğine göre, güvenilir bir şahid sayılır: tarihin kaydettiği en üstün ve yüce medeniyyet olan eski yunan'da, güzel kadınlar cinâyet suçundan bile bağışlanırlarmış.

tüm kalbimle katılacağım bir uygulama... hattâ, terk-i cihân etmek gerekmekte ise, öyle bir güzelin maktûlü olmaya da itiraz etmezdim, her halde.

ama bizim üç buçukuncu dünya medeniyyetimiz ve de onun mümtaz medyası, ntv'nin adı gel beraber börek açalım tarzı alaturka pop şarkıları hatırlatan programının görsel süsü, ayrıca ince değdirmeleri ile de dünyanın dört bir yanında onları kıskanan erkek ve kadınların fıkra tacizinin daimî kurbanı sarışınların güzel gururu, aysun kayacı'yı fenâ halde diline dolamış bulunmakta(1).

gerçi, ekranda arz-ı endâm etmekle aysun kayacı haklı veya haksız her hücûma göğüs germeye (müsaadenizle, burada bir wow!!! diyeyim, üç ünlemlisinden!!!) râzı olduğunu peşinen ve zımnen beyân etmiş olmakta ve kendince yöntemlerle - meselâ küskün güzeli oynayarak- direncini de sergilemekte ama bu, güzel kadına saldıranların banal ve espri fukarası yorumlarının bir iletilşim kirlenmesine yolaçmasına engel teşkil etmiyor.

bugün de milliyet'te bir muharrir aysun'u "gaf kraliçesi" ilân etmiş.

derler ya, gözünde mertek diye...

ayol siz daha üç gün önce milano' yu sandığa gömüp, ardından dünya tepenize geçince kill bill'deki umma thurman gibi toprağı kazıyarak çevir-kazı-yanmasın çekmediniz miydi?

bundan âlâ gaf mı olur? [bkz. garfucius, 8 nisan 08]

ama siz aysun gibi güzel değilsiniz, ben de ustamın dediğini dinlerim...

size af yok aziz milliyetçiler (2)!

---------
(1) burada konu farklı ama ben aysun hanımın siyasî çıkışına fikren karşı falan da değilim. hattâ populizmin sahte erdemine kapılmadığı için de takdîr ediyorum. maalesef, el'an temsilî demokrasiden daha iyi bir yöneti(şi?)m biçimi geliştiremediğimiz, meselâ polis modelini çağın icap ve isteklerine uyarlayamadığımız için dağdaki çoban ile aysun hanımın oylarının aynı değerde sayılmasından başka çare göremiyorum. tabii, farklı bir analiz düzeyinde, oy sayısı ile ağırlığının illâ ki bire-bir dengelenmediği de gerçek ama, derdimiz siyaset bilimi dersi değil şimdi.
(2) bence, meslekî yeterliliğinin ötesinde, milliyet'in genel yayın müdürü sedat ergin, türkiye'nin hem en medenî, hem de insanî duygularını yitirmeden bu dejeneratif işte 30 küsur yıldır dirsek çürüten nâdir gazeteci örneklerindendir. zaten topu topu yarım saat manşette kalan "milano'yu gömdük" ibâresini farketti ise, o da benim kadar bozulmuştur. yâni, milliyet'in gafı da, işin izi sürülürse, aysun'a "gaf kraliçesi" deyen kişinin yetiştiği kadroya dayanır.

pippa, alanya canavarları, tarih ve tekerrür

2008-04-14T04:43:00.000-07:00

hayır, asılmadılar. yanlış hatırlamıyorsam, bir şekilde avukat da buldular ama hanig barodan, bilmiyorum. her halde en fazla üç-beş yıl yatıp, o ceza indirimi, bu ingfaz kanunu, şu rahşan affı ve saire derken, yeniden hizmet sunmak üzere aramıza avdet etmişlerdir...

alanya canavarlarından bahsediyorum. zavallı pippa bacca'nın hunharca katli, yine 10-15 yıl önce vuk'u bulan bir cinâyeti hatırlattı da... heyhat, tarih ve tekerrür biçimleri...

MENFUR VE MENHUS ..

Alanya'da dört kadın turiste tecavüz edildi. Kadınlardan ikisi öldürüldü, ikisi de yaralandı. Sanıklar yakalandılar. Suçlarını itiraf ettiler. Savcılık, idam isteminde bulundu. Buraya kadar, bir polisiye olay söz konusu.

Tecavüz, müthiş bir infial yarattı. Mütecavizler, bırakın yargılanıp, mahkum olmayı, daha yakalanmadan, "sapık" ilan edildiler. Basın, onlardan "vatan haini" diye sözetti. "Asın bu vatan hainlerini" diye manşetler atarak, halkın hissiyatına tercüman oldu. Şehir eşrâfı, gazete ilanları ile devleti aradı. Ve en mühimi, Alanya avukatları, sanıkları savunmayacaklarını beyânen, ahalinin vicdanını serinlettiler.

Bu da, polisiye olayın, traji komik, psiko-sosyal veçhesi.

Pek az kimse Alanya olayını, daha önemlisi, bu olaya kamunun gösterdiği tepkiyi bir mantık süzgecinden geçirerek değerlendirdi ve yorumladı. Artık ciddî (ve bilhassa kazanılan maçlar ertesinde, ölümcül) bir hastalığa dönüşen duygusallık ve coşkunun akıl ve rasyonaliteyi – buna eskiler mülâhaza dermiş – silip atması sendromu, Alanya'da da yaşandı.

Tecavüz, Türk kriminoloji tarihine ilk kez bugünlerde Alanya'da kaydedilen bir suç değil. Biraz araştırma ile, aile büyüklerinin, kız çocuk ve akrabaları bir yana, oğlan çocuklarına bile tecavüz edegeldiklerini saptamak mümkün. "Nâmus" anlayışının garip ve irdelenmemiş virajları dolayısıyla, tecavüz kurbanlarının yaşadıkları konusunda sessiz kalışları, Türk adli istatistiklerinde "ırza geçme" suçunun diğer ülkelere göre az görülmesinin belki de, başlıca nedenlerinden biri.

Kim Türkiye'de, böylesine aşağılık ve aşağılayıcı bir saldırı ile karşılaşan Türk kadınları için, benzer bir kollektif infiâl gösterisi anımsayabiliyor?

Gazete manşetlerindeki teşhise göre, Alanya' da, mütecâviz olduklarından şüphe edilen kişiler hem sapık, hem de vatan haini. Kabahatleri büyük... Aslan gibi Türk kadınları dururken, kalkıp, yabancı turistlere göz dikilir mi hiç? Oysa, biraz millî takılsalardı, sapıklıktan değilse de, en azından, hıyânet-i vataniyyeden yırtabilirlerdi.

Ben, ilkokul çağlarında hurma yerine incir yemenin, vücut ağırlığımın onda birine denk Sümerbank potin giymenin millî faziletten olduğu öğretilerek büyütülmüş bir neslin ferdiyim. Ama, "Yerli malı yurdun malı, herkes onu kullanmalı," felsefesinin, vatan haini ilan edilmeksizin birilerine tecavüz edebilmek bâbında geçerli olabileceğini öngörmek, benim neslim için bile, sanırım biraz aşırı... "Asalım" feryadları ise, bana, Red Kit'teki marazî ölügömücü karakterini çağrıştırmakta. Bir de, yıllar önce geçmiş benzer bir olayı hatırlatmakta :

Galiba muhtelif ara rejim dönemlerimizin birinde, yine Antalya vilayeti dahilinde, diplomat eşi ile karavan tatili yapan bir (galiba) Alman hanım, yine, bir "sapığın" tecavüzüne uğramış ve öldürülmüş, kocası da yaralanmıştı. "Sapık", yakalanmış, suçunu itiraf etmiş, Türk ve Türkiye imajını mahvettiği için o da vatan haini sayılmış, birkaç hafta içinde mahkûm olmuş, cezası onaylanarak, TBMM' ce benimsenmiş ve hazret, sallandırılıvermişti.

İşin garibi, şu bizleri bir türlü takdir edemeyen Evropalılar, bu işteki dirâyetimizi de aslâ kavrayamayıp, 15 gün içinde kendilerinden birini zorla becerip, üstelik de öldüren bir vatandaşımızı asmamızı, o Türk düşmanı gazete ve sair medyumlarında, "barbarlık" olarak nitelemişlerdi.

Aklın, özellikle kollektif toplumsal infiâllerde, coşkun duygularca tar-ü mâr edilmesi, komik, en azından kara mizahî boyutları da bulunan ve bütün kültürlerde rastlanabilen bir beşerî trajedi.

Ancak, hukukun, bizzat hukukçularca, aynı kollektif isteriye teslim ve kurban edilmesinin, ne gülünecek, ne de hafife alınabilecek bir yanı var...

Alanya olayının en korkunç, en acıklı, en ilkel boyutu da, Alanyalı avukatların, sanıkları savunmayı alenen, üstelik de, bir bildiri ile reddetmeleri. Hukukun ve temel hakların, korumak için varoldukları "kutsal" savunma hakkının ırzına tecâvüz etmeleri .. İtirafın kilovatla ölçülebildiği bir ortamda, daha yargılanmaları başlamamış kişileri, peşinen mahkûm etmeleri.

Alanya "sapık"ları, kısa bir yargılamadan sonra mahkum olacaklar. Belki, asılacaklar. Tecavüz kurbanlarının ülkesindeki medya, bu yüzden bize alkış tutmayacak. Ama, kurbanların ülkesindeki medya da, çağdaş hukuk düzenini benimsemiş insanların yaşadığı bütün kültür ortamları da, hukuku infiâle kurban eden Alanyalı avukatları ve ne yazık ki, onların tutumlarını zerrece onaylamayan ve barbarca bulan benim gibilerin de yaşadığı Türkiye' yi, barbarlıkla suçlayabilecekler (1).

Bu menfur ve menhus eylemi, tel'in etmemek elde mi (2) ?

--------------
(1) Menfur ve menhus, siyasi literatürümüzde, özellikle Uğur Mumcu, Çetin Emeç, Ahmet Taner Kışlalı gibi karakterlere yönelik suikastlerden sonra sık sık duyulan, dolgun "sound"lu, içi boş ve f'ailin asla bulunmayacağını peşinen beyan eden kelimelerdendir. "Tel'in" ise, menfur ve menhus'un mütemmim cüzüdür. "Menfur", nefret uyandıran; "menhus", uğursuz; "tel'in" lanetleme eylemi anlamına gelir. "Mütemmim cüz", kabaca, tamamlayıcı parça demektir.
(2) Kimseye ahmak muamelesi yapmak gibi bir niyetim yok. Ama, avanaklığı kendiliğinden benimseyenlere karşı bir önlem olarak ifade edeyim ki, bu yazı asla tecavüzü, mütecavizi ve öldürmeyi savunmamaktadır. Bu savunmama tutumuna, Alanya'daki menfur olayın failleri de dahildir. Gelgelelim, bu faillerin suçluluğunu saptamak, adil bir yargı süreci sonunda, yargı yetkisini kullanan hâkimlerin görevidir. Yazıda savunulan, sadece ve sadece, hukukun ve aklın üstünlüğüdür.